1. mehmet ali birand'ın hazırladığı belgesel. bu belgesel 12 eylül 2005 yani yarın tv8'de yayınlanacakmış.dvdsi ve vcdsi de çıkmış.
  2. 9 bölümlük bir belgeseldir. ana tema olarak 1980 askeri müdahalesini almakla beraber; olayları 70 lerin başlarından 90 lara kadar, canlı tanık ve belgelerle irdelediği için iyi bir yakın tarih arşivi olma özelliği de vardır.
  3. dvd bilgileri şu şekilde copy-paste edilebilir.

    yapımcı: ali inandım
    araştırma ve redaksiyon: rıdvan akar
    müzik: emrah özdemir, michael sapp, barbara degener
    yapım: ali inandım
    yapım yönetmeni: selda meral
    yönetmen yardımcısı: murat baykara
    araştırma ve metin yazarı: hikmet bila
    sunum: mehmet ali birand

    1973-83 yıllarında, iki asker darbe arasında türkiye'nin yakın tarihinden bir kesit "12 eylül''e nasıl gelindi, hangi oyunlar oynandı, neler yaşandı? bir askeri darbe nasıl gerçekleşti, yeni bir dönem nasıl başladı?" sorularını, dönemin 135 tanığı ya da başrol oyuncusunun ağzından aktaran, toplam 7 buçuk saat - 9 bölümlük, son yılda türkiye'de yapılmış en geniş kapsamlı yakın tarih belgeseli. belgeselin yapımı sırasında 50 saatlik görüntü arşivinden yararlanıldı. kahramanmaraş, çorum, malatya, şanlıurfa, ankara, izmir, ordu, çanakkale, muğla, antalya ve istanbul'da, abd, ingiltere, almanya'da çekimler yapıldı.

    1. bölüm: 12 mart kasırgası

    deniz, yusuf, hüseyin-milli şef devriliyor - darbenin rövanşı - liderlere ölüm tehdidi - meclis direniyor - yeniden demokrasi - sürpriz: ateşle barutun koalisyonu (chp - msp)
    muhsin batur, kenan evren, turgut sunalp, bülent ecevit, süleyman demirel, cüneyt arcayürek, nahit menteşe, orhan birgit, ferruh bozbeyli, metin toker, oğuzhan asiltürk ve diğerleri anlatıyor.

    2. bölüm: savaş ve barış

    kıbrıs harekatı - cendere - haşhaş - ambargo - cepheler kuruluyor - kıvılcım çakıyor yangın başlıyor - savaşın labaratuarı o.d.t.ü - yeni cepheler - apocular - unutulmuş bir kan davası: asala - enflasyon canavarı - kader ağlarını örüyor - ordunun zirvesine demirel müdahalesi.
    bülent ecevit, coşkun kırca, süleyman genç, haluk ulman, oğuzhan asıltürk, süleyman demirel, taha akyol, yaşar okuyan, can özbay, zülfü canpolat, çetin yetkin, oğuzhan müftüoğlu, muhsin yazıcıoğlu, bülent uluer, bülent forta, ahmet asena, mehmet atay, rıdvan budak, kenan evren, nezih demirkent ve diğerleri anlatıyor.

    3. bölüm: can pazarı

    ecevit'e suikastler zinciri - yeniden seçim: zafer, hüsran ve cepheler - solun en büyük zaferi - kent kent sokak sokak, okul okul kurtarılmış bölgeler - 1 mayıs mahallesi - güneş motel olayı - sürpriz bir komutan: kenan evren'in durdurulmayan yükselişi.
    muhittin cenkdağ, recep ordulu, rıdvan budak, mehmet atay, rasim öz, sabahat türkler, nazım alpman, yalçın çınar, bülent uluer, çetin yetkin, ismet sezgin, süleyman genç, doğu perinçek, bülent ecevit, süleyman demirel, muharrem şemsek, bülent forta, kazım bayboğa, orhan birgit, kenan evren ve diğerleri anlatıyor.

    4. bölüm: 1978 en kara yıl

    ecevit yeniden iktidara geçiyor: "enkaz devraldık" - evren genel kurmay başkanı - gizli ellerden posta ile gönderilen 4 bomba - iç savaşın ilk provası:malatya olayları - 16 mart katliamı - bir sizden bir bizden (sağ / sol) - kahramanmaraş olayları.
    süleyman demirel, bülent ecevit, kenan evren, yahya girgin, cem ertekin, nurettin soyer, remziye akyol, muhsin yazıcıoğlu, oğuzhan müftüoğlu, sıtkı coşkun, doğu perinçek, mustafa yalçıner, bülent forta, bülent uluer, mehmet taşkesen, ökkeş şendiller, mehmet tanır, ahmet aras, mehmet parlakyiğit, ahmet uncu, mehmet kapan, hasan fehmi güneş, taha akyol ve diğerleri anlatıyor.

    5. bölüm: 1979 saat işlemeye başlıyor

    abdi ipekçi süikastçi - katil mehmet ali ağca'nın yakalanışı - ağca'dan milliyet'e mektup, "papa'yı vuracağım" - ülke yanıyor u2 casusuçakları krizi - siverek baskını - oklar chp'ye dönüyor - orduya vur yetkisi.
    doğan heper, hasan fehmi güneş, mehmet mesçi, vildan solmaz, mustafa özyürek, yavuz donat, bülent ecevit, ziya müezzinoğlu, paul henze, hikmet çetin, orhan birgit, şerafettin elçi, süleyman demirel, kenan evren, süleyman genç, fehmi işıklar, bülent forta, cumhur evcil ve diğerleri anlatıyor.

    6. bölüm: 1980 son hız

    ordunun mektubu kime? - 24 ocak kararları - turgut özal sahneye çıkıyor - tariş olayları - başkansız cumhuriyet (cumhurbaşkanı seçilemiyor) - çorum olayları - rejim değiştiren kasaba fatsa - suikastler devam ediyor - darbe tarihi belli oluyor - yeni tarih 12 eylül saat 03:00
    baransel, süleyman demirel, abdullah güzeldemirci, kenan evren, muhsin batur, orhan eren, cüneyt arcayürek, nevzat bölügiray, ali ayhan çetin, sadık eral, şahabettin esengül, syit eaenyel, saygı öztürk, zeki muslu, naci sönmez, lütfü topaloğlu, erhan akyıldız, sabahat türkler, cumhur evcil, altan öymen ve diğerleri anlatıyor.

    7. bölüm: 11-12 eylül 1980

    saat 11 eylül - liderler aslında olacakları biliyor muydu? - 12 eylül: liderlerin evlerden alınışı - "ankara'da ki çocuklar yaptı mı?" - cia için önemli olan neydi? - darbeli siyaset - partiler kapanıyor.
    orhan eren, nahit menteşe, süleyman demirel, ertan karasu - oğuzhan müftüoğlu, yaşar okuyan, güneri civaoğlu, kenan evren, paul henze, nevzat bölügiray, bülent ecevit, oğuzhan asiltürk, mesut mertcan, yalçın doğan, stanfield turner, bülent uluer, rasim öz, nazım alpman, fehmi işıklar, süleyman genç ve diğerleri anlatıyor.

    8. bölüm: 1980-1982 postal izi

    12 eylül yönetimi - evren ve konsey meclise yerleşiyor - eski politikacıları ne yapmalı - kapatılan gazateler, toplanan kitaplar - üniversiteler ve yök - iş çevreleri rahatlıyor - kaçanlar ve kalanlar - örgütler dağılıyor - sağa sola işkence - asalaya karşı ülkücüler - idam kararları: "bir sağdan bir soldan olsun!"

    kenan evren, yavuz donat, nezih demirkent, nazlı ilıcak, mehmet barlas, doğan heper, oktay ekşi, yalçın doğan, süleyman ege, zeynep oral, ömer medra, ihsan doğramacı, nevzat bölügiray, taha akyol, halit narin, bülent uluer, melike demirağ, ibrahim çiftçi, nurettin soyer, sadun aren, şaban dayanan, muhsin yazıcıoğlu, agah oktay güner, çetin yetkin, ali sirmen, oğuzhan müftüoğlu, halil kalbisade, bülent forta, muzaffer ilhan erdost ve diğerleri.

    9. bölüm: 1982-1983 yeni düzen

    evren, anayasa bize bol geldi - depolitizasyon - yeni anayasa - yeni siyaset - kimler politika yapabilir? - yepyeni partiler - seçim ve sonrası - anavatan partisinin zaferi - seçimler iptal edilecek mi?
  4. şu kısa ömrüm boyunca hiçbir sol partinin mitinginde 80 öncesi chp mitinglerindeki kadar insan görmediğim; hiçbir seçimde solun %40'ın üzerinde oy aldığını görmemiş olduğum için ben de paradigma sarsıntısı yaratmış belgeseldir.. sınıf bilincine sahip bir toplumdan, nasıl televole toplumu haline geldiğimizin belgeselidir aynı zamanda..

    öte yandan, %30 civarı oy ile tek başına iktidar olmuş rte ve saz arkadaşlarını görünce, bir anda içimde solun %40 oy alıp tek başına iktidara gelmesi bir ukte olarak beliriverdi.. tarihi boyunca solun tek başına hiç iktidara ge(tiri)lmediği bir garip demokrasi işte bizimki de..

    p.s.: 6. bölümdeki "fatsa komünü" deneyimini özellikle izleyiniz, izlettiriniz..
  5. cok da uzun olmayan araliklarla 9 haftalik bir mini-dizi tadinda gosterilmesi gereken bir belgesel bu efendim.

    yasamadigim bir donemi, yasamiscasina anlatan, yillardir okuduklarimi goruntulerle ve belgelerle pekistiren; cok yalin ve duzgun bir anlatimi olan bir eser. demir kirat ile sevmistim birand'i, burda daha da sevdim, daha da keyif aldim...

    yayin haklari kimdedir, nededir bilemem... ama isterdim ki ne bileyim, agustos 15 - ekim 15 arasi yayinlansin bu belgesel her sene...

    ne kaybederiz sadece iki ay pazartesileri televoleler yarim saat eksik yayinlansa, yerine bu konulsa...
  6. araştırmacısı, yapımcısı veya metin yazarı mehmet ali birand olmayan belgeseldir. mehmet ali birand sadece güzel bir şekilde sunumunu, anlatımını yapmıştır. yanlış hatırlamıyorsam bu konuda bir telif/eser sahipliği sorunu da yaşanmıştır.

    3 dvd'lik bir set olarak satılmakta olup, yakın tarihe az biraz ilgisi olan herkesin edinmesi gereken bir belgeseldir. sanki o günü yaşıyormuşçasına heyecanla seyrediliyor.

    faili meçhul hiçbir şeyin failinin meçhul olmadığı çok açıkça görülüyor, yeter ki olaylara biraz uzaktan, yukardan bakabilecek duruma gelelim, bu belgesel bu konuda sadece ipucu vermekle yetiniyor, gerisi size kalmış.
  7. ilk olarak 1998 yılında cine 5'te yayınlanmış ,1999 yılında ise show tv'de tekrarı yayınlanmış olan belgeseldir. 2005 yılında dvd seti halinde piyasaya çıkarılmıştır.
  8. darbe öncesini çok başarılı bi şekilde anlatıyor fakat darbe yıllarını aktarmakta biraz başarısız bence. tarihi hiç bilmeyen bi insan seyrettiğinde 12 eylül'ün çok da bi etkisi olmamış zannedebilir hatta. işkenceler, insan hakları ihlalleri, idamlar anlatılıyor ama tabiri caizse biraz "light" bi üslupla. kenan evren'in izleyiciye sempatik gelmesi bile mümkün.

    tabii abartıyor da olabilirim, tarafsız bi gözle seyretmedim belgeseli ne de olsa. yol filminden bi sahneyi gördüğümde yılmaz güney'in adının zikredilmesini bekliyordum, diyarbakır cezaevi'nden bahsedilmesini bekliyordum. en çok da 12 eylül'ün, 1 mayıs'ta taksim'e yüzbinlerce işçi gönderebilen bu toplumdan, nasıl sığ, apolitik, ve evet faşist bi nüfus yaratmayı becerdiğinin üzerinde daha fazla durulmasını bekliyordum. yök'ün kuruluşu sadece bi dakikada geçiştirilmemeliydi bence.

    belgeselin şahsen en etkili bulduğum bölümü ise muzaffer ilhan erdost'un, kardeşi ilhan erdost'un dövülerek öldürüldüğü anı sesi titreyerek anlattığı bölümdü.

    sonuç olarak seyredilmesi gereken, ama en önemlisi de bu seyredilenin eski tarih olmadığının bilincine varılması gereken belgeseldir. o günden bugüne değişen tek şey sol düşüncenin artık esamesinin bile okunmadığı, diğer bütün sağ fikirlerin daha güçlü bi şekilde yaygınlaşmış olduğu, aktörlerinin kimisinin değişmiş, yeni gelenlerin ise eskilerinden hiç bi farklarının olmadığıdır. kenan evren'in başlığı altında kötü eleştiri yapmak artık adetten olmuş, ama bugünkü ardıllarına toz kondurulmuyor. e o zaman seyredilmese de olur. yirmi sene sonra başka belgesellerde bugünü hayıflanarak seyredeceğiz demektir.
  9. darbeden en çok etkilenen isimler olarak (!) demirel ile ecevit'i izlediğimiz belgesel.

    erdal eren akibeti belirsiz küçük bir fotoğraf, diyarbakır cezaevi evren'in dilinde bir şaka (!), dev-yol davası ergenekon rezilliğine benzer bir komedi, yök paşası ihsan doğramacı tonton akademisyen gibi verilmiş. konuyu hiç bilmeyenlerin izlememesi gereken bir yapım.

    tam da 'yapanlarından' beklediğimiz üzere.

12 eylül belgeseli hakkında bilgi verin