şükela:  tümü | bugün
  • 18 nisan 1999'da yapılan; dsp'nin %22,19, mhp'nin %17,98, fp'nin %15,41, anap'ın %12,22 ve dyp'nin %12,01 alarak meclise girdiği ve sonucu olarak dsp - mhp - anap koalisyonundan oluşan bir hükümeti doğuran, halkın yaklaşık %19unun temsil edilemediği genel seçimler...
    ayrıca (bkz: 3 kasım 2002)*
  • 18 nisan 1999 tarihinde yapilan genel ve yerel secimlerdir. genel secimlerde milletvekili dagilimi soyle olmustur:

    parti adi - milletvekili sayisi - toplam oylarin yuzdesi
    anap 86 % 13.22
    chp - % 8.72
    dsp 136 % 22.17
    dyp 86 % 12.03
    fp 111 % 15.39
    hadep - % 4.76
    mhp 129 % 17.98
    bagimsiz 3 % 0.87

    detayli tabloya burdan ulasilabilir: http://arsiv.hurriyetim.com.tr/…m99/vekilsonuc1.htm

    yerel secimlerde ise zafer mhp (20 il baskanligi) ve fazilet partisi'nin (17) olurken, onlari anap (13) ve chp (11) izledi. bu secimlerde secmen sayisi 48,780,181 iken, katilim %85.37 idi. istanbul ve ankara'yi fazilet partisi alirken, izmir ve bursa'yi dsp, erzurum'u mhp, diyarbakir'i hadep, antalya'yi chp, adana'yi ise anap aldi. tum iller icin su tabloya bakilabilir: http://www.ntvmsnbc.com/…es/secimedogru/i/map5b.gif

    anap 17.43
    bbp 1.22
    bp 0.16
    chp 13.83
    dbp 0.01
    dehap 0.00
    depar 0.02
    dp 0.13
    dsp 15.19
    dtp 0.71
    dyp 12.75
    emep 0.09
    fp 18.40
    hadep 3.37
    ip 0.09
    ldp 0.09
    mhp 15.14
    mp 0.14
    odp 0.48
    sip 0.03
    ydp 0.06
    bagimsiz 0.65
    diğer 0.00

    (kaynak olarak hurriyet gazetesi, ntvmsnbc.com ve yerelnet.com.tr adresinin arsivleri kullanilmistir.)

    (bkz: 28 mart 2004 yerel secimleri)
  • seçim döneminde siyasal yaşamda faaliyet gösteren 34 partiden 21’i seçimlere katılma hakkını elde etmiştir. seçimlere katılma hakkını elde eden demokratik halk partisi bu hakkını kullanmayınca, seçime giren parti sayısı 20 olmuştur. seçimlere parlementoda milletvekili bulunduran tüm partiler anap, bbp, chp, depar, dsp, dp, dtp, dyp, fp ve mhp ile parlemento dışında bulunan partilerden hadep, ip, mp, ydp, bp, dbp, emep, ldp, sip ve ödp katılmıştır. bu partilerden 9’u anap, chp, dsp, dyp, mhp, hadep, ip, mp, ydp 1995 seçimlerine de katılan partilerdir. 14 parti her ilde seçime girerken emep 1 ilde, ödp 7 ilde, dp 12 ilde, depar 15 ilde, bp 23 ilde, dbp 32 ilde seçime girmedi.

    18 nisan 1999 tarihinde 37.495.217 seçmenin 32.656.070’i sandığa giderken, seçimlere katılım oranı %87.09 oldu. geçerli oy sayısı 31.184.496 olurken, geçerli oy oranı %95.49 oldu. seçimlere katılım oranı bir önceki seçime göre 1.89 puan daha yüksek olmuştur.
  • 18 nisan seçimleri sonucunda “milliyetçi” söylemleriyle dikkat çeken iki parti, dsp ve mhp ülkenin ilk iki büyük partisi konumuna geldiler. dsp’nin aldığı sonuç beklenen bir sonuç olmasına rağmen mhp’nin yüzde 200’den fazla bir artışla ikinci parti konumuna yükselmesi kamuoyunda büyük bir şaşkınlık yarattı.
    türkiye 18 nisan seçimlerinde seçmen tercihlerinin kalın çizgileriyle üç parçaya bölündü. birinci bölge, seçimin birinci partisi dsp’nin rengine boyanan yüzü batıya dönük, modernleşmiş, sosyo-ekonomik olarak gelişmiş bölgesi; mhp’nin ekonomik olarak “kenara itilmiş”, kültürel olarak taşralaşmış bölgesi, hadep’in “olağanüstü hal”le idare edilen, ekonomik olarak yoksul kültürel olarak geri kalmış bölgesi.
    bağımsızlar ve 12 partinin oy oranı %1.00’in altında kalırken birinci parti sadece %22.9 oranında oy alabilmiştir. sadece dsp’nin oy oranı %20’yi geçerken diğer partiler bu oranın altında kalmıştır.

    1977 yılından beri ilk kez merkez sol bir parti dspseçimlerden birinci parti olarak çıkarken diğer merkez sol parti chp kurulduğu günden beri ilk kez meclis dışında kalmıştır. seçime katılan 20 partiden sadece 5 tanesi meclise girebilmiştir. öte yandan 1983 yılından bu yana ilk kez bağımsız adaylar meclise girdi.tbmm’ye giren 3 bağımsız milletvekilinden biri elazığ’dan, biri malatya’dan diğeri ise tunceli’den seçildi.
    radikal sağ partiler mhp, fp ise oy oranlarını dramatik bir biçimde artırarak 2.ve 3. sıralara yerleşmiştir. merkez sağ partilerdeki anap ve dyp erime devam etmiş ve bu partiler baraj sınırına yaklaşmıştır.chp ile birlikte 15 parti meclisin dışında kalmıştır.

    seçimlerde sadece dsp, mhp ve hadep oy oranını artırırken, daha önceki seçimlere giren diğer tüm partiler oy kaybetmiştir. 1995 seçimlerine göre mhp %9.80, dsp %7.55, hadep ise %0.58 puanlık artış göstermiştir. bu üç partinin ortak özelliği ise 1980 sonrasında yapılan seçimlerde sürekli olarak oylarını arttırmalarıdır. diğer bir yandan ise 1995 seçimlerine göre oy kaybeden partilerden anap 6.43, dyp 7.17, chp 2.00 ve refah partisi’nin devamı sayılan fp ise 5.97 puanlık oy kaybına uğramıştır.
    parlementoya giren partilerin ve bağımsızların aldığı oy 25.311.550 olurken bu oyların tekabül ettiği oran %81.17 olmuştur. dolayısıyla %18.83 oranındaki seçmen parlementoda temsil edilmemiştir. bu oran 1987 yılında görülen %19.8’lik orandan sonra en yüksek orandır.

    hiç bir parti tek başına iktidar çoğunluğunu sağlayacak sayıda milletvekili çıkaramamış, en çok milletvekilini 136 milletvekili ile dsp olmuştur.

    hükümet kurabilecek çoğunluğa ulaşabilmek için en az üç partinin bir araya gelmesi gerekmiştir.

    siyasal yelpazenin sağında yer alan 10 partinin (mhp, fp, anap, dyp, bbp, dtp, ldp, dp, mp, ydp) oy oranı %61.76, solda yer alan 10 (dsp, chp, hadep, ödp,bp, ip, emep, sip, depar, dbp) partinin toplam oyu ise %37.37 olmuştur.
    merkez sağın (anap, dyp, dtp, ldp, dp, ydp) toplam oyu %26.66’da kalırken, merkez solun (dsp, chp, bp, depar) toplam oyu %31.27’ye yükselmiştir. merkez oyların toplamı %57.93’e gerilemiştir. merkez sağdaki bu erime radikal sağa yaramıştır. radikal sağın (mhp, fp, bbp, mp) oyları %35.10’a yükselirken, radikal sol partilerin (hadep, ödp, ip, emep, sip, dbp) aldığı toplam oy %6.1’le radikal sağın çok gerisinde kalmıştır.

    dsp, mhp ve hadep ülke düzeyinde bölgesel güç olma özelliğini kazanmıştır. ülke coğrafi olarak adeta 3 parçaya bölünmüştür. dsp’nin birinci sırada olduğu iller ülkenin batı bölgesinde ve kuzey kıyı şeridinde; mhp’nin birinci olduğu iller ülkenin orta kesimlerinde; hadep’in birinci olduğu iller ise ülkenin doğu ve güneydoğusunda yer almaktadır. dsp 27 ilde, mhp 25 ilde, hadep ise 11 ilde birinci parti olmuştur.

    ortalama gelirin üstünde yer alan 23 ilde dsp ve mhp ilk sıraları paylaşmışlardır. bu illerin 18’inde dsp, 5’inde ise mhp birinci parti olmuştur.

    seçimlere girdiği tarihten 18 nisan seçimlerine kadar sürekli olarak oy oranını yükselten dsp bu seçimlerde %22.19’luk oy oranıyla ülke düzeyinde birinci parti olmuştur. 1995 seçimlerine göre %51.57 oranında oy artışı sağlayan dsp, seçime girdiği 80 ilin 78’inde oylarını artırmış sadece 2 ilde oy kaybetmiştir. dsp, 50 ilden toplam olarak 136 milletvekili çıkarmıştır. dsp, geleneksel olarak güçlü olduğu trakya bölgesinin yanısıra marmara, ege ve karadeniz bölgelerinde de birinci parti haline gelmiştir. ülke düzeyinde bu gelişmeyi gösteren dsp, doğu ve güneydoğu bölgelerinde son sıralarda kalmaktan kurtulamamıştır. ülke düzeyinde dengesiz bir oy oranına sahip olan dsp 30 ilden milletvekili çıkaramamıştır. partinin oyları 13 ilde %5’in altında, 17 ilde ise %5-10 arasındadır. dspnin, özellikle geri kalmış yörelerde güçsüz olduğu görülmüştür.

    il genel meclisi seçimlerinde dsp, mhp ve hadep’in oy oranı genel seçimlere göre düşüktür. fakat, il genel meclisi seçimlerinin en çarpıcı sonucu chpnin %11.08’lik oy oranıyla ulusal barajı aşacak düzeyde oy almasıdır.
  • deniz baykal'ın genel seçim sonucundan 4 gün sonra genel başkanlıktan istifa etmesine sebep olmuş seçimler.
  • iste vesayetin zirvede jubile yaptigi secim. yillarca bariscil cozum onerilerinin uzerine gidilen kurt sorunu ile sol hareketi bitir, "irtica" olarak adlandirdigin refah partisi'ni kapat ve oylarini yuzde 10'a yakin azalt, apo'nun yakalanmasi ile secimlerden ulusal sol ile milliyetci sag birinci ciksin. bir rivayete gore orduevlerinde kirk gun kirk gece eglence duzenlenmis denir. evren pasa bu secimin serefine bir suru yagliboya tablo yapmistir.

    hakikaten bu secimin ozeti bu idi. apo'yu yakalayan ecevit birinci, apo uzerinden siyaset ile 1991'den beri oyunu yukselten mhp ikinci oldu. reformu birakip statukoya angaje olan kentsoylu ama karaktersiz anap ve 90'larin mimari kirsal kesimin gururu dyp, yarattiklari surecin uvey evladi konumuna dustu.

    bu secimlerden sonra "mhp merkez saga oynayabilir, artik yeni merkez sag mhp'dir" falan dendiydi. hey gidi. o zamanlar "fazilet'ten kurtarmak" resmi soylemdi anaakim medyada.

    neticede 20.yy turkiyesinin sonuna yakisir bir secim olmustu. sonra gelsin krizler, gitsin anayasalar. apo idam olsun mu olmasin mi tartismalari... kemal dervis, ecevit'in hastaligi.

    bundan sonrasini bilmeyen liseli zaten, boylece 1983'ten 1999'a genel secimler kusagimizin sonuna gelmis bulunuyoruz. 5 sene sonra da 2002 secimlerini anlatiriz.
  • (bkz: #32297722)
  • tıpkı 1994 yerel, 1995 genel seçimlerinde de olduğu gibi deniz baykal ve ileri görüşü 0 olan merkez-sol liderleri yüzünden heba edilmiş fırsattır.

    şöyle ki eğer chp-dsp tek parti olarak girseydi %31-32 civarı bir oy ve 200 civari m.vekili ile güçlü 2'li koalisyonla muhtemelen daha sağlam bir hükumet kurulur, 2001 krizi daha hafif yaşanır ve erken şeçim oladan 2003'e kadar ülke yönetilirdi.

    ve muhtemelen akp bu kadar güçlü olmayabilirdi.
  • yaşım itibariyle net olarak hatırlayabildiğim ilk seçimlerdir. dsp'nin seçim zaferine rağmen, yerel seçimlerde iki büyük şehri de fazilet partisi'nin aldığını düşünürsek aslında seçmen kitlesinin bugünkünden çok da farklı hareket etmediğini, yalnızca 28 şubat sürecinin de etkisiyle sağın oylarının o dönemki rejime daha yakın olan 2 partiye kaydığını görebiliriz. ancak seçmen tabanı gene aynı tabanmış ki, ankara ve istanbul'u yerel seçimlerde fazilet partisi kaznamış.
  • hayatımda ilk ve son kez siyaset için gözyaşı döktüğüm seçimdir.

    1999 yılında, 9 yaşında bir çocuk olarak seçim heyecanından haberdar olmaya başlamıştım. o ilkbaharda etrafta ilginç birşeyler olduğu kesindi. etrafta sürekli siyaset konuşuluyor, babalar anneler kendi aralarında hararetle kime oy vermek gerektiğini tartışıyordu. ben de o ilginç havaya kendimi kaptırmış, etrafta olan biteni anlamaya çalışıyordum. anladığım kadarıyla babam bıyıklı, sevimli bir amcaya benzeyen ecevit 'e oy verecekti. tabii ki ecevit kimdi, siyasi görüşü neydi bilmiyordum. sadece o zamanlar hayran olduğum babamın kararını biliyordum ve bu benim için önemliydi. zaman zaman babam ile babaannem de kendi aralarında konuşurlarken öğrendiğim kadarıyla babaannem de ecevit'e oy verecekti.

    seçim günü yaklaştıkça heyecanım artıyordu. babamdan oy vermeye beni de götürmelerini istedim. o güneşli günde evimizin yakınındaki okuldaki sıraya beraber girdik. bir sürü insanın hiç kavga etmeden ülkeyle ilgili kendi görüşlerini bildirmek üzere toplanması filan çok hoşuma gitmişti. sıra bize yaklaşırken, babam dedi ki "sen de babaannenle birlikte oy verme kabinine gir, ona yardım edersin." bu beni daha da mutlu etmişti. sıra bize geldiğinde ise, babaannemle beraber kabine girdik. ben, ilgiyle nasıl oy verildiğini ve babannemin ecevit'in partisine oy verişini izlemeye başladım:

    babannem oy pusulasını önüne koydu. şöyle bir bakındı. elindeki mührü bir yere bastı ve pusulayı katlamaya koyuldu. katlayıp zarfın içine koyarken farkettiğim şeye çok şaşırdım. babaannem ecevit'in partisine değil, bbp diye bir partiye oy vermişti. bu nasıl olurdu? o kadar da konuşmuşlardı oysa. babaanneme kızarak ama ses etmeden kabinden çıktım. çünkü seçim günü tanıdığımız kişilerle yalnız olduğumuz ortamlar dışında seçimlerden bahsetmenin kötü birşey olduğunu söylemişti babam.

    oy verdiğimiz okuldan çıkıp, bir akrabamızın evine ziyarete gittik. hoşbeşten sonra konu tabii ki seçimlere geldi. akrabamız babama kime oy verdiğini sordu. ben de hemen atladım: "ecevit'e, ecevit'e!" babam şöyle bir bana baktı. "yoo, ne alakası var!" dedi. o gün içinde yaşadığım ikinci şoktu. bu kadarı da fazlaydı. "ama baba, sen demiştin ki.." derken babam, "ne oy vereceğim o komüniste." dedi. "komünist" ne demekti, bilmiyordum, ama kötü birşey olsa gerekti. çok kızdım ve üzüldüm. beni kandırmışlardı! birden gözlerimden yaşlar boşandı. o kadar benimsediğimiz ecevit'e babaannemin oy vermediğini görmüştüm, şimdi de babam hem ecevit'e oy vermediğini söylüyor, hem de onu kötülüyordu.

    bıraksalar uzun bir süre ağlayacaktım. neyse ki, babam benimle dalga geçtiğini söyledi de sustum. ben de babaannemin bbp'ye oy verişini anlattım. bana güldüler hep. meğersem babaannem okuma yazma bilmediğinden, dostlar alışverişte görsün hesabı oy vermeye gidermiş yıllardır. oy pusulasında amblemini beğendiği partiye mührü basarmış.

    hayatımda yaşadığım ilk seçim deneyimi beni işte bu kadar dumura uğratmış, ağlatmış ve kızdırmıştı. o gün ilk ve son kez siyaset için göz yaşı döktüm. yalnız ne biçim de ecevitçiymişim o zamanlar... :)