şükela:  tümü | bugün
  • edit: geliştirme sürecine katılmak veya süreci takip etmek için https://github.com/aciksozluk/

    ----

    meçhul bir gelecek için hayalim.

    kafamda belli belirsiz birçok fikir var. daha önce hobi projesi olarak sözlük kodlayıp, uzunca bir süre yönetmişliğim * ve en sonunda da bir yere varmadığı için kapatmışlığım da var. halen kodunun önemli bir kısmını yazmış olduğum süslü sözlük gibi ticari bir sözlük projesi de mevcut, yani teknik olarak bu işlerden iyi kötü anlıyorum.

    fakat halihazırda bir beyaz yakalı olarak oldukça yoğun çalıştığım için şu sıralar, hatta yakın gelecekte böylesi bir ideal için zaman ayırmaya fırsatım yok ve bu proje ancak iyi bir ekibin tam zamanlı çalışması sayesinde ideal koşullarla hayata geçebilir.

    ya gerçekten iyi olmalı, ya da hiç olmamalı diye düşündüğüm için, bu hayalimi en azından kendi adıma bilinmeyen bir geleceğe erteliyorum.

    lakin bu proje sadece kalıcı bilginin paylaşımını amaçlayacağı ve kâr amacı gütmeyeceği için, illa içinde benim de bulunacağım bir ekip tarafından gerçekleştirilecek diye bir şey yok benim kafamda.

    teknik yeterliliği ve bu ideale inancı bulunan iyi bir ekip bu projeyi belki benim düşlediğimden çok daha güzel bir şekilde gerçekleştirebilir.

    peki ben yapsaydım, nasıl bir yapı oluşmasını arzu ederdim? giderayak bu projeyle ilgili kendi fikrime göre bulunması gereken temel koşulları sıralayayım.

    1- kâr amacı gütmeyen, yalnızca özgür bilginin kalıcı olarak paylaşılmasını hedefleyen bir vakıf tarafından kurulmalı ve sürdürülmeli.

    reklam almamalı. reklam demek, “ticari itibarı sarsabilir” gerekçesiyle silinen entry’ler, oradan buradan fırlayan hareketli görüntüler, eninde sonunda reklama göre tasarlanan kullanıcı arayüzü demek.

    metin tabanlı bir site söz konusu olacağı için, kurulum ve işgücü maliyetini hesaba katmazsak, güncel sunucu fiyatları göz önüne alındığında çok küçük bir sermaye yatırımının ardından mütevazı katkıcı bağışlarıyla sürdürülebilmeli.

    2- kullanıcılar tarafından gönderilen içerik kullanıcıyı koruyan lisanslarla (creative commons vb.) lisanslanmalı, kâr amacıyla kullanılamamalı. sözlüğün, kurucu vakfın ve kullanıcıların haklarını koruyan gönüllü bi avukat ekibi kurulmalı. bu ekip dinamik bir kadroya sahip olmalı ve tercihen belirli aralıklarla ekibe yeni hukukçular katılmalı/eskiler ayrılmalı. aynı dinamizm kurucu teknik kadro için de geçerli olsa şükela olur.

    3- aynı isme sahip farklı nesne/kişi/kavramlar için vikipedi benzeri bir konu ayrımı olmalı, fakat her konu için ekşi sözlük tarzı, birden fazla entry girilebilmeli.

    4- kodu açık kaynak olmalı, fakat gönderilen katkılar çekirdek bir kadronun denetiminden geçmeli. tüm kullanıcılar, sözlüğün kodunun hangi aşamada ne yaptığını inceleme şansına sahip olmalı.

    köklü değişikler öncelikle staging server’da gönüllü beta tester’larca test edilmeli, farklı platformlarda ortaya çıkabilecek istenmeyen sonuçlar mümkün olduğunca engellenmeli.

    siteyle ilgili köklü bir değişiklik gerçekleştirilmeden önce değişikliğin temel nedenleri açık bir şekilde belirtilmeli.

    5- mutlaka tüm temel fonksiyonlara erişim sunacak bir api ve dokümantasyonuyla birlikte gelmeli, içeriğine üçüncü parti yazılımlarla rahatça erişebilmeli - içeriği işlenebilmeli. hatta belki de api temel olmalı, sözlüğün standart arayüzü de bu api üzerinden çalışmalı (bkz: rest) (bkz: #58924308)

    6- standart arayüzü progressive enhancement prensibine göre hazırlanmalı, erişilebilir olmalı.

    yalnızca telefon - tablet değil, amazon kindle ve nook gibi elektronik mürekkep kullanan aygıtlardan da rahatça okunabilmeli. kısacası halen çalışmakta olan ve internete bağlanabilen bütün aygıtlar sitedeki bilgiye öyle veya böyle ulaşabilmeli.

    üçüncü parti tema tasarımcılarına ve tasarımlarına destek verilmeli, standart arayüz ne kadar değişirse değişsin, temel elemanların id ve class isimlerinin mümkün olduğunca aynı kalmasına gayret gösterilmeli ve ilk tasarım bu yaklaşımla yapılmalı.

    7- demokratik içerik yönetimi sağlanmalı, bunun için de reddit - vikipedi tarzı kullanıcı bazlı bir moderasyon sistemi bulunmalı. buna galiba distributed moderation ismi veriliyor ama çok hakim olduğum bir konu değil. eminim bu konuda benden daha iyi fikirleri olan birileri vardır.

    8- ifade özgürlüğünün kapsamı mümkün olduğunca net biçimde çizilmeli, her kesimden görüşün ifade edilmesi sağlanırken toplumsal kesimleri, diğer sözlük kullanıcılarını ve sözlük katkıcılarını aşağılayıcı, ırkçı, fanatik ve saldırgan içerik etiketlenmeli - isteğe bağlı olarak filtrelenmeli. içeriği bilgi paylaşımı yerine kişisel çatışma amacıyla kullanacak yazarların öne çıkmasını engelleyecek bir konsept oturtulmalı.

    9- +18 ve pornografik (cinsel olması şart değil, kafa kesmeli de olur) içerik sürekli olarak takip edilmeli ve etiketlenmeli, ancak ve ancak siteye giriş yapmış, 18 yaşını doldurduğunu ve bu içeriği filtresiz görmek istediğini belirtmiş kullanıcılar için sunulmalı. kamusal yayında bu içerik gösterilmemeli.

    10- kutsal değil, akılcı bilgi kaynağı olmalı. kutsal olduğu zaman, yöneticilerinin kutsalı değiştiğinde sözlüğün kutsalı da değişmiş oluyor çünkü. :)

    belki böylesi ideal bir tabloyu gerçekleştirmek hiçbir zaman mümkün olmaz, ama düşünmek var etmenin ön koşulu. ben de fiilen böyle bir projeyi gerçekleştirmek için çalışamayacak olsam dahi aklımdan geçenleri paylaşmış olmak istedim.

    edit: yazdığı entry'leri teker teker kendi blog'una aktarmaya çalışan birkaç yazar gördükten sonra şu başlıkta konuyla ilgili bilgi paylaşmak istedim: (bkz: ekşi sözlük entry'lerini wordpress'e aktarmak)

    edit 2: bu projenin çok acele yapılması gerekmiyor. örneğin şu an ekşi sözlük'te bir kriz var diye, "krizi fırsata çevirelim" mantığıyla derme çatma bir site kurup insanları oraya davet etmek bana anlamlı gelmiyor. esasen bu projenin - zamandan bağımsız bir şekilde - çok sağlam yapılması gerekiyor. ticari rakiplerine şans dahi tanımayacak kadar sağlam. ticari rakiplerinin maddi açıdan kendilerine dezavantaj getireceğini bildikleri için sunamadıkları ve sunamayacakları özelliklerle birlikte donatılmış olarak gelmesi gerekiyor. üzerine düşünecek çok şey var, ama yavaş, sakin ve olgunca.
  • herkesin destek vereceği normatif sözlük modeli. klon sözlüklerin genelde vizyon sorunu var ve gelecek vaad etmiyorlar bana göre. bunun için de temelinden manifestosunu oluşturmuş, yazarların emeklerinin heba olmayacağı garantisini taşıyan bir oluşum yerinde olacaktır.

    hayata geçirmek için çok beklememek lazım, temel gereksinmeleri karşıladıktan yazarların görüşleriyle birlikte kervan yolda düzülür mantığında gitmek daha mantıklı geliyor bana.

    en sevdiğim yanı ise reklam almayacak olması ve belli bir sahibinin olmaması. böyle kollektif bir aidiyet söz konusu olacaktır.

    belli bağışlar çerçevesinde vakıf kurulur, vakıflara zaten üyelik sistemi de getirildi, isteyen üye olur, yönetim kurulu oluşturulur ve belli sürelerde bu kurul üyeleri yenilenir.

    birilerinin bu işi meçhul bir gelecekte değil şimdiden ciddiye alması, örgütlenmeye başlanılması lazım. örgütlenmesi gereken yer de ekşisözlüğün ta kendisi. bunun için sahtepetrucci arkadaşın üyeliğini açıp burada teknik ekibi toparlamasını ve istişareye başlamasını bekliyorum.
  • ekşi'nin bunca popülaritesinin sebebi, ekşi'yi ekşi yapan şeyler olmasıydı. bitmesine de tam olarak, ekşi'yi ekşi yapan şeylerin yitip gitmesi yol açtı. bir forumdan farkı kalmadı diyorduk, kanzuk beyden öğrendiğimiz kadarıyla facebook'tan da, twitter'dan da farkı yok, bir de piyasada binlerce muadili yokmuş gibi onedio'dan, listelist'ten filan da farkı yok. kalmadı, bırakmadılar sağolsunlar.

    yeni bir sözlük, yukarıda da belirtilmiş ama, "o"nu "o" yapacak özelliklere sahip olmalı. ekşi'nin muadili değil, alternatifi olmalı. hatta bence adı illa sözlük olmasına gerek yok, bambaşka bir şey bile düşünülebilir...

    gerçi ne olursa olsun aynı tadı vermeyecek hissine de sahip değil değilim. ekşi çıktığında ergen olanlar bugün yetişkin ve hatta çoğu çoluk çocuk sahibi insanlar. kaldı ki o zaman internet de bu kadar yaygın değildi, farklı bir tadı vardı kısacası ekşi'nin. bu tat yakalanabilirse şahane olur.
  • anladığım kadarıyla türkler gibi başlayıp, almanlar gibi yapıp, ingilizler gibi bitirilmesi gereken projedir.

    o yüzden kervan yolda dizilir diyerek bir an önce başlanması gereken projedir.
  • semantik ekşi sözlük fikrine (sahibi: simendiferlerin efendisi) odaklanmak gerekirse, bu oluşumda başlıklar mutlaka kategorize edilmeli. şu anki ekşi sözlükte başlıklar birbiriyle eşit durumda ve sonuç ortada.

    mesela sözlükte bir haberin yorumlanması gerekiyor. o zaman başlık türü haber olmalı. haberi ilk gören gidip kaynaktan başlığı aynen alıp sözlüğe yapıştırıyor. böyle olunca cem uzan'a hapis şoku şeklinde yapış yapış başlıklarla sözlük kirleniyor. bunu bir düzene sokmak gerek. haberin başlığı için deterministik kurallar oluşturulmalı. edilgen yapıda olmalı, ne bileyim yorum içermemeli, objektif olmalı. sonra gelelim haberin meta bilgilerine. haberin ilk öğrenildiği kaynak başlığı açan yazar tarafından ayrı bir bilgi bölmesine yazılmalı. sonra bu kaynaklara ekleme çıkarma yapılabilmeli yetkililer/yazarlar tarafından. haberin tarihi yer almalı. haberin kategorisi yer almalı. hatta abartıyorum haberdeki kişiler, yerler, başka haberler bile etiketlenebilmeli.

    mesela sözlükte bir kişi hakkında yorum yapılacak. o zaman başlık türü kişi olmalı. kişinin vikipedi bilgileri çekilebilir. ya da sözlüğe özgü bir künye bilgi ağacı oluşturulabilir. bunlar başlığın en üstünde durur. sonrasında ise yazarların yorumları eklenir.

    vesaire vesaire... sanırım biraz somutlayabildim düşündüklerimi. işte düşünülen oluşum bu gibi özelliklere sahip olacaksa ben varım. eminim simendiferlerin efendisi gibi birikimli yazarlar buna sonuna kadar katkı verir.
  • kesinlikle zeronet üzerinde oluşturulması gereken platform, böylece devletlimiz de sansürünü alır götüne sokar.
  • gerekirse yardımcı olabileceğim oluşum.
  • linkteki gibi bi örneği olan yaklaşım ama ne kadar beklentileri karşılar bilemiyorum.
    github
  • türk gibi başlayıp alman gibi çalışarak, ingilizler gibi bitirilemeyen projelerden biridir.

    yakın zamanda bir kişi daha kendince bir şeyler yapmış olup, neden birleşerek oraya bir ürün çıkarılmadığını anlayamadığım girişim.

    not: linkini verdiğim ürünle, herhangi bir şahsi ya da kurum olarak bağlantım yoktur. birkaç gün önce denk geldiğim bir çalışmadır.