şükela:  tümü | bugün
  • fergânî dokuzuncu yüzyılda yaşamış olan ünlü bir astronomi bilginidir. doğum ve ölüm tarihleri kesin olarak bilinmemekle birlikte, kaynaklara göre ölümü 861'den sonradır. türkistan'ın fergânâ bölgesinde yetişmiş ve daha sonra zamanın bilim ve kültür merkezi olan bağdad'a yerleşmiştir.

    fergânî daha çok astronomi çalışmaları ile ünlüdür. astronomi konusunda yazdığı astronominin ve göğün hareketlerinin esasları (cevâmî ilm en-nücûm ve'l-harekât es-semâviye) adlı eseri regiomontanus'a kadar etkisini sürdürmüş ve birkaç kez latinceye tercüme edilmiştir. kitabı batlamyus'un almagest'inin bir özeti niteliğindedir. ilk olarak sevilleli john tarafından differentia scientie astrorum adı ile 1137'de latince'ye çevrilmiş ve bu çeviri 1493'de ferrara'da basıldı. aynı çeviri 1537'de nuremberg'de, 1546'da ise paris'de basılmıştır.

    ikinci tercüme, 1175'den önce cremonalı gerard tarafından liber de aggregationibus scientie stellarum et principiis celestium motuum adı ile yapılmıştır.

    eser üçüncü defa latinceye jacob christmann tarafından muhammedis alfragani arabis chronologia et astronomica elementa adı ile çevrilmiş ve 1590 ve 1618 tarihlerinde frankfurt'ta basılmıştır. bu çeviride, eserin jacob anatoli tarafından yapılmış olan ibranice çevirisi temele alınmıştır. jacop anatoli'nin ibranice çevirisi, qizzur almagesti adı ile 1231-1235'lerde yapılmıştır. bu çeviride büyük bir olasılıkla cremonalı gerard'ın çevirisi kullanılmıştır. anatoli'nin çevirisi fergânî'ninkinden 3 bölüm fazladır. bunlardan sonuncusu (33. bölüm) coğrafya ile ilgilidir ve yeryüzündeki yerlerin konumları ve gün uzunlukları yer alır.

    eser son olarak jacob golius tarafından, leiden nüshası temele alınarak muhammedis fil. ketiri ferganensis. qui vulgo alfraganus dicitur. elementa astronomica. arabice & latine. cum notis ad res exoticas sive orientales, quae in iis occurrunt adı ile latince'ye çevrilmiş ve 1669'da amsterdam'da basılmıştır.

    bu eser astronomi alanında, onüçüncü yüzyıl bilim adamı sacrobosco'nun kaleme aldığı yer küresi adlı astronomi kitabına kadar bir el kitabı olarak kullanılmıştır. hatta sacrobosco bile, kendi kitabını yazarken fergânî'nin kitabından büyük ölçüde yararlanmıştır. ayrıca dante'nin (1261-1321) ünlü eseri ilâhi komedya'da yer alan evren görüşü fergânî'den alınmadır. fergânî'nin astronomi ile ilgili, usturlab yapımını ele alan usturlab yapımı üzerine adında başka bir eseri daha vardır.
    kaynak:http://www.bilimtarihi.gen.tr/
  • tanıtılması*, hak ettiği değerin verilmesi, adına bilim merkezi falan kurulması, milli özgüven açısından faydalı olabilecek pek de bilinmeyen astronomi bilginlerinden sadece biri.
  • 800/870 yılları arasında yaşamış asıl adı ebu el-abbas ahmed bin muhammed bin kesir el fergani batı'da "alfraganus" olarak da bilinen türk müslüman astronomi ve matematikçidir.

    fergani, güneş'in de kendine göre hareketli olduğunu, bilim tarihinde ilk defa keşfeden alimdir.

    ay'daki "alfraganus" kraterinin adı ona ithaf edilmiştir...

    yaptığı hesaplamalar, kopernik'e kadar batı astronomisinde değişmez ölçüler olarak kabul edilerek asırlarca kullanıldı. fergani, güneş'in yarıçapının uzunluğunun 3250 arap mili olduğunu söyledi. bu da 6.410.000 metre ve 3990 ingiliz miline eşittir.

    fergani, güneş tutulmasını önceden tespit eden bir usul de buldu. bu usulle, 842 yılında bir güneş tutulması olacağını önceden tespit etti ve o gün bu konuda rasatlarda bulunup incelemeler yaptı. dünya'nın yuvarlak olduğu konusunda yeni deliller gösterdi.

    çizimini kendi hazırladığı ve yapımına nezaret ettiği nil nehri sularının hızını ve seviyesini ölçen mikyas ül-cedid adında bir alet yapmıştır.

    eserleri;
    *usul el-ilm el-nücum: yıldızlarla ilgili bir eserdir.

    *el-kamil fi el-usturlab: usturlab yapımına ilişkindir.

    kaynak;
    https://tr.m.wikipedia.org/wiki/fergânî
  • dante'yi etkilemiş bir astronom bilginidir. dante convivio isimli eserinde ( manası ziyafet) hem fergani'yi övmüş hem de bu dört ciltlik eserinde astronomiden söz etmiştir.