şükela:  tümü | bugün
  • kuva-yi milliye ile fransa arasında olan, kuva-yi milliye'nin 10 ay süren direnişinin ardından 9 şubat 1921 tarihinde şehrin fransızların eline geçmesiyle sonuçlanan kuşatma. kuşatma sırasında fransız ordusu 70.000-80.000 kadar top mermisi ile şehri bombardımana tutması sonucu 8.000 bina harap oldu ve bir o kadar bina da hasar gördü. 6.000 üzerinde türk (çoğu sivil) öldü.
    arka plan
    ingiliz işgali
    ingilizler mütarekeden hemen sonra 1 kasım 1918'de ırak'taki güçlerini toplayarak musul'a girdiler. 6 aralık'ta bir hint taburu ve ingiliz süvari bölüğü kilis'i işgal etti. idadi binasına yerleştiler ve bütün haberleşmeyi denetim altına aldılar. bu arada mütarekenin sonunda kilis'e dönen ermeniler, müslüman halka düşmanca bir davranış içine girdiler. ermenilerin de desteği ile ingilizler halka baskı yapıyorlardı. antep bölgesinde toparlanan ermenilerin birçoğu da diğer bölgelerden kaçan, memleketine dönemeyen kişilerden oluşmuştu. yabancılarla birlikte ermeni mevcudu türk mevcudunu aşmıştı. ingiliz askerleri antep'e 17 aralık 1918'de girdiler. işgal birliği süvariler için yem ihtiyacını karşılamak maksadı ile geldiklerini açıklamışlardı. ancak esas sebep bu gibi gözükmüyordu. 23 ocak 1919'da il hükümet konağı ingilizler tarafından işgal edildi. şehrin ileri gelenleri ve aydınları çeşitli bahanelerle halep ve mısır'a sürülüyordu. 15 mart 1919'da onbeş gün süre ile dükkan kapama ve sokağa çıkma yasağı uygulandı.kilis ve antep halkı bu işgale karşı boyun eğmeyip protesto mektubu hazırladılar.

    antep'te işgali kınayan bir miting düzenlendi.mitingde konuşan belediye başkanı lütfi bey halkın bu işgali kabul etmediğini haykırdı. mitingin hemen ardından bülbülzade hacı abdullah efendi'nin önderliğinde "cemiyet-i islamiye" teşkilatı kuruldu.

    fransız işgali
    ingilizlerin antep'i işgali yaklaşık 1 yıl sürdü. fransızlar bu duruma tepki gösterdiler. 1919 eylül'ünde yapılan antlaşmayla ingilizler musul üzerindeki "nezaret hakkı"ndan vazgeçtiler. önce suriye'yi,daha sonra da antep,urfa ve maraş'ı boşalttılar. sonrasında fransız birlikleri 29 ekim 1919'da kilis'i,5 kasım 1919'da da antep'i işgal ettiler. işgale katılan fransız askerleri arasında,bölgeden daha önce göç eden ermeniler de vardı.işgal sırasında fransızlar senegalli askerlerden oluşan avcı bölüklerini de kullandılar. antep halkı fransızların adana'da türk halkına yaptıkları zulüm ve işkenceyi iyi bildikleri için işgale tepki gösterdiler. fransızlar bu duruma aldırmadıkları gibi resmi binalara türk bayrağının çekilmesini de yasakladılar.

    kapılara,bölgenin adının "klikya"olarak değiştirildiğini bildiren yazılar astılar. bir ermeni tercüman eşliğinde fransızların akyol karakolu'ndaki türk bayrağının indirilmesi antep halkı üzerinde bomba tesiri yaptı. bu baskılara karşı diyarbakır 13.kolordu komutanı miralay ahmet cevdet bey de tepki gösterdi.ard arda protesto mektupları yolladı. bundan sonra mehmet kamil adlı küçük bir çocuğun annesini fransız askerlerinin sarkıntılık etmesinden korumak için uğraşırken askerler tarafından şehit edildi.halk bu olaya büyük tepki gösterdi.fransız komutan saint mari katillerin yakalanacağını haber verdi ve kamil'in babasına kan parası teklif ettiyse de babası ökkeş ağa teklifi reddederek;"oğlum şehit edildi.milletim intikamını alacaktır.ben çocuğumu para ile satacak vicdansız bir baba değilim"karşılığını verdi.(şehit kamil olayı)

    4 eylül 1919'da yapılan sivas kongresi'ne antep adına kara vasıf bey katıldı.buradaki cemiyetlerin birleşmesi kararından sonra "cemiyet-i islamiye","müdafaa-i hukuk cemiyeti antep şubesi" adını aldı.cemiyet aralık 1919'a kadar bölgedeki tüm müslüman halkı üye olarak kaydetmişti. bu arada pazarcık'a gelen kılıç ali ile de temas halinde bulunuluyordu.

    30 aralık 1919'da antepliler,ermeni ve fransızlara karşı büyük bir gövde gösterisi yaptılar.o zamanki fransız karargahının önünden geçerek belediye binası önünden başlayan yürüyüşü tekrar burada bitirdiler. şehirde savaş havası hakimdi.türk mahallelerinde kalan ermeniler taşınıyorlardı.

    fransız işgalinin akabinde

    şahinbey savaşları
    karayılan savaşları
    akbaba savaşları
    mütareke(ateşkes) isteği
    ikinci savaş dönemi
    karatarla camii toplantısı
    son savaş
    şehrin teslimi
    tbmm tarafından "gazilik" ünvanı verilmesi
    işgal günleri ve şehrin kurtuluşu

    kuşatma ve sonrası
    fransa'nın 1 nisan 1919'daki antep'i işgal etmesinden sonra, 1920 yılının nisan ayı başında türk milli kuvvetleri kentte bir ayaklanma başlatarak fransızlara karşı direnişe geçti. şehrin denetimini ele geçirerek fransız askerlerini antep'ten çıkardı. bunun üzerine fransa suriye'den de getirdiği yeni kuvvetlerle antep şehrini kuşattı. 10 ay süren kuşatma sırasında antep'e erzak ve mühimmat yardımı yapılamadı. şehirde açlık ve susuzluk en üst seviye çıktı. bunun üzerine 9 şubat 1921 tarihinde şehir fransa birliklerine teslim oldu.

    batı cephesi'nde yunanlara karşı sakarya meydan muharebesi'nin kazanılmasından sonra fransa ile imzalanan ankara antlaşması ile fransa bölgeyi türkiye'ye geri verdi. böylece antep çatışmasız geri alınmış oldu.

    kaynak