şükela:  tümü | bugün
  • "doğuştan gelen bir kusurumuz var; hepimiz mutlu olmak için dünyaya geldiğimizi sanıyoruz. bu kusurumuzu gidermedikçe, dünya gözümüze çelişkilerle dolu bir yer görünecektir. çünkü her adımımızda, ister büyük ister küçük bir şey yapmış olalım, dünyanın ve insan hayatının, mutlu bir yaşam sürdürmeye olanak verecek biçimde tasarlanmadığını anlayacağız. işte bu yüzden bütün yaşlıların yüzlerinde aynı ifadeyi, yani düş kırıklığını görmek mümkündür." buyurmuşlar.
  • siyaset üzerine söylevinde devletin işlevini ve varlık sebebini açıklar, hak ihlalleri olmamalı devletin olduğu yerde çünkü devletin varlık sebebi vatandaşının güvenlik ihtiyacı vs. adeta kendince bir toplum sözleşmesi örneği atar ortaya. tipik avrupa demokrasisi savunacak derken birden bire ideal yönetim olarak monarşileri işaret eder ve bizzat kendi sözüyle; cumhuriyet gibi halk iradesine dayalı eğilimlere tercih ettiğini söyler. çünkü toplumun büyük bir bölümü genelde toplumun dinamiği gereği cahil kalacaktır; ve cahiller bilgiye ve eğitimli insana karşı mutkaka nefretle birleşeceklerdir ve makamlara onlar geleceklerdir. monarşilerde ise irade eğitilmesi gereken tek kişide olacağı için bilgili insanın eli daha güçlü olacaktır.

    bir avrupa filozofundan hem de 1800'leri görmüş bir adamdan bu toplum sözleşmesi benzeri batıcıl bir görüşten bu kadar net halk iradesi düşmanlığının sebebi ne lan diye kendince düşünürken cevabı kendisi yapıştırır; çünkü insanoğlu güvenilmezdir, insan güvenilir olsaydı adalet kelimesine gerek kalmaz, adalet arayışı devleti doğurmaz herkes arazisini çevirir ev dikip yaşardı. devlet otoriteyse güvenilmez bir sürünün iradesine dayanamaz, zaten varlık sebebi o sürünün ufak hesapların peşinde koşan zavallılar olmasıdır.

    kısacası insanlara duyduğu sevgisizlik ve düşmanlığı siyaset sistematiğini yazarken göz ardı etmeyecek kadar tutarlı bir bilgindir. işin acısı modern toplumun adalet kavramında geldiği durumda bu teze net cevap verememiş olmasıdır.
  • yaşarken arzuladığı şöhreti elde edememiş alman düşünür. hayata bakış açısı ciddi anlamda olumsuz ve kötümserdir. hayvan, özellikle köpek sevgisi oldukça gelişkindir.

    intiharı olumlayan düşünce ve yazıları vardır.
    (bkz: hayatın anlamı)

    aşk denilenin, söz konusu çiftin henüz var olmayan bebeklerinin ruhsal varlığının anne ve babasını bir araya getirme isteğinden kaynaklandığını söylemektedir. örneğin çiftin bir araya gelip ilişkiye girdikten ve kadının hamile kalmasından sonra erkeğin sadakatsizlikte kadına oranla çok daha ileri gittiğini, bunun nedeninin bebeğin ruhsal varlığının hedefine ulaşması ve annenin hamilelik sürecinde daha fazla bebeğin ruhsal varlıklarının arzularını karşılayamayacağını ve fakat babanın, yeni annelerden olacak çocuklarının ruhsal varlıklarının babada etkili sonuç vermeye devam edeceğini, dolayısıyla babanın ihanete fazlasıyla meyilli olduğunu düşünmektedir.
    (bkz: aşkın metafiziği)

    uyurgezerlerin, gözleri kapalıyken önlerine canlı engeller çıksa dahi düşmeden ve çarpmadan yürüyebilmelerini, rüyalarında şimdiki zamanı görmeleriyle açıklamaktadır.
    (bkz: ruh görmek üzerine)

    can sıkıntısı ve ıstırap üzerinde çokça durmuş ve irdelemiştir.
    (bkz: okumak yazmak ve yaşamak üzerine)

    dünyanın inanılmaz derecede korkunç olaylara sahne olduğunu düşünmektedir. öyle ki dante'nin cehennemi tasvir etmek için ihtiyaç duyduğu gereci dünyadan başka bir yerden almadığını ifade etmekte, dünyanın esasında cehennemden farksız olduğunu ima etmektedir.
    (bkz: isteme ve tasarım olarak dünya)
  • bazıları kadınlara olan bakış açısından dolayı schopenhauer'ı sevmezler, gayet modern bir züppelikle onu okumanın yararsızlığından dem vurup dururlar. bunu anlamak zor. kendisine gelene dek aşk felsefi bir konu olarak ele alınmıyordu bile. ve bugün iki şarkı dinleyince bünyede metafizik bir kabarmaya yol açan aşkın türün devamına içkinliğini gösteren schopenhauer bizden 2 asır önce aşkın ipliğini pazara çıkarmıştır. dönemine göre ezberleri bozarak, bilimle hemen hemen örtüşen şekilde analizini yapmıştır (bkz: aşkın metafiziği) . kadınlara olan yaklaşımının nedenlerini bugün psikanalizin nimetlerinden yararlanarak ortaya koyma şansına sahip olabilirsiniz ama bu demek değil ki "sevimsiz, hastalıklı, sapık" schopenhauer'ın felsefesi kaldırılıp çöpe atılacak derece sığdır. erkek egemen topluma karşı olmamız, onu eleştirmemiz, yok olmasını istememiz schopenhauer'ı küçümsemek için yetmiyor. mesela aşkın metafiziği'ni sadece annesine olan nefreti ya da kadınlar konusunda yaşadığı hayalkırıklığı üzerinden yorumlama hatasına düşmek çocukça, aman diyim dost meclislerinde bile fena alay ederler. açıkçası "ama kadınlara düşmandı" diyen insanların ciddiye alınacak bir tarafı yok.

    her şey bir yana insan yaşı ilerledikçe schopenhauer'ı daha iyi anlıyor. varlığımız hiçbir ilahi bir sistemin, planın sonucu değil, anlam aramak gereksiz, yenilgiyi kabul edelim, o zaman insan rahata erişiyor, huysuz gerginlikten huysuz dinginliğe erişmenin yegane yolu didinmeyi bırakmak, yenilgiyi kabullenmek. iradelerimizin avanak piçleri olarak karmaşadan çıkmak, uzak durmak. eğer tatmin olmamanın, acı çekmenin, sürekli denemenin, daha çok istemenin, inanmanın, ileride hasatı alınacak şeyler olduğuna inanıyorsan kapı açık, büyük bir yanılsamaya açılan.
  • http://tr.wikiquote.org/wiki/arthur_schopenhauer çeşitli sözlerinden bir derleme vikisözden
  • v. murad'ın fransızcaya çevrilmiş arthur schopenhauer okuduğu bilinmektedir. ki dönemin osmanlı padişahlarınca bile tanınacak kadar ünlü olmuş bir filozoftur.
  • irvin yalom'un schopenhauer tedavisi bugünü yaşama arzusu* kitabı ile vakıf olduğum filozof. karamsarlığı ve yalnızlığı beni olumlu açıdan beslemiştir. yine de fazla maruz kalmak bünyeye zarar, zira kendisi -bazı mantıklı gerekçeleri ile- intiharı da destekliyor. zeki insanı yalnız* diye nitelendiriyor. zeka ve yalnızlık konusundaki görüşlerine katılsam da, yaşamı sevmemek konusunca benim için yeterince ikna edici değil.
    --------------------------------------

    yine de yaşamı sevmemesiyle ilgili sözlerini alıntılıyorum, "ölümüne karamsarlık" bu olsa gerek. kendisi şöyle buyurmuştur:

    "dünyanın özü kötüdür. yapılması gereken en iyi şey yaşam istencini reddetmektir."

    "hayat berbat bir şeydir. hayatımı onu düşünerek geçirmeye karar verdim."

    "en büyük bilgelik şu andan zevk almayı hayatın en büyük amacı kılmaktır, çünkü tek gerçek budur, başka her şey düşünce oyunudur. ama bunun en büyük budalalığımız olduğunu da söyleyebiliriz, çünkü yalnızca kısa bir süre için var olan ve bir rüya gibi kaybolan içinde bulunduğumuz bu an asla ciddi bir çabaya değmez."

    "aldığımız her nefes bizi sürekli etkisi altında olduğumuz ölüme doğru çeker. nihai olarak zafer ölümün olacaktır, çünkü doğumla birlikte ölüm zaten bizim kaderimiz olmuştur ve avını yutmadan önce onunla yalnızca kısa bir süre için oynar. bununla birlikte, hayatımıza olabildiğince uzun bir süre için büyük bir ilgi ve özenle devam ederiz, tıpkı sonunda patlayacağından emin olsak da, olabildiğince uzun ve büyük bir sabun köpüğü üflememiz gibi."

    "doğuştan gelen tek bir yanılgı vardır. o da mutlu olmak için burada olduğumuzu sandığımızdır."

    "gençliğimizdeki neşelilik ve karamsarlığa kapılmama hali, kısmen hayat tepesine tırmanıyor ve tepenin öteki tarafındaki ölümü görmüyor olduğumuz gerçeğine dayanır."

    "insanın hayatı, yenileceğinden hiç şüphe etmeksizin, var olmaya çalışmak için harcanmış bir çabadır."

    ----------------------------------------

    zeki insanı yalnız* diye nitelendirip, bu konuyla ilgili de şu sözleri buyurmuştur:
    (şu sözlerine genel olarak katılıyorum ancak haklı çıkmak için zorlamış/kasmış sanki biraz. -bunu söylemek bana düşmez, benim haddim olmasa da- tam olarak açıklayamadığım bir yapaylık/kasıntılık var schopenhauer'da. benzer düşüncelere sahip bir çok düşünürü severim; fakat schopenhauer.. bilemiyorum, samimiyetsiz. ancak başta söylediğim gibi, düşünceleri takdire şayan, desteklenesi)

    "zeki insan öncelikle acısızlığa, kötü muameleye maruz kalmamayı, dinginliği ve boş zamanı erek edinecektir. bunun sonucunda, sessiz, mütevazi, ama olabildiğince rahat bırakıldığı bir yaşam arayacak, buna uygun olarak da, sözüm ona insanlarla birkaç tanışıklıktan sonra yalnızlığı, hatta büyük bir zeka söz konusu ise inzivayı seçecektir. çünkü kişi bizzat kendinde ne denli çok şeye sahipse, dışarıdan da o denli az şeye gereksinim duyar ve diğer insanlar da ona o denli az şey ifade edebilirler."

    "yalnızlık tüm seçkin zihinlerin yazgısıdır. zaman zaman bundan yakınacaklardır; ama her zaman kötünün iyisi diye bunu seçeceklerdir."

    "bu dünyada zaten çok sayıda kötü şey varken, toplum bunların en kötüsü olarak kalmaktadır. bu yüzden, arkadaş canlısı bir fransız olan voltaire bile, “yeryüzü, kendileriyle konuşmaya değmeyen insanlarla kaynıyor.” demiştir."

    "insanlarla kurulan neredeyse bütün bağlar bir kirlenme, bir pislenmedir. ait olmadığımız acınası yaratıklarla dolu bir dünyaya indik. daha iyi olan az sayıda insana saygı duymalı ve değer vermeliyiz; gerisine talimat vermek için dünyaya geldik, onlarla arkadaş olmak için değil."

    "yalnızlığı besleyen, aristokrat bir duygudur. tüm serseriler arkadaş canlısıdırlar. bir insanın soylu biri olduğu ötekilerden hoşlanmayışından, onlarla birlikte olmaktansa yalnızlığı tercih edişinden anlaşılır."

    "akıllı olan, sohbet sırasında ne hakkında konuştuğundan ziyade kiminle konuştuğunu düşünerek hareket edecektir. bunu yaptığı takdirde sonradan pişman olacağı hiçbir şey söylemeyeceğinden emindir."

    "bir insanın kendine ait olan, onu yalnızlığa giderken eşlik eden ve kimsenin ona verip ve kimsenin ondan alamayacağı “şey”: bu, sahip olduğu her şeyden veya onun başkasının gözünde ne olduğundan çok daha esaslıdır."

    "insanlarla uğraşmada üstünlüğe ulaşmanın tek yolu onlardan bağımsız olduğunuzu göstermenizdir."

    "fakat iç ısısı yeterince fazla olanlar sıkıntı ve kızgınlık yaratmamak veya hissetmemek için toplumdan kaçacaktır."

    "iki ayaklı hayvanların sıradan sohbetleri kadar kısır ve sıkıcı bir sohbeti sürdürmektense hiç konuşmamak daha iyi."

    "otuz yaşıma gelene kadar öyle olmayan yaratıklara eşitmişim gibi davranmaktan bıkıp usandım. bir kedi genç olduğu sürece kağıt toplarla oynar, çünkü onların canlı ve kendine benzer bir şey olarak görür. insan denen iki ayaklı hayvanlar da benim için aynı şeyi ifade ediyor."

    "kalbin gerçek, derin barışı ve tüm ruhun huzuru sadece yalnızlıkta bulunur."

    "zeki bir insan yalnızlıkta, düşünceleri ve hayal gücüyle mükemmel bir eğlenceye sahiptir."

    "tarih hep aynıdır, yalnız hep farklı."
  • 1000. entry'im özel olmasını istediğim için, kendi araştırmalarım sonucunda kaleme aldığım biyografisini yazmak için uzun zamandır beklediğim güzel insan.

    çok sevdiğim gelmiş geçmiş en büyük düşünür. hayatı hakkına tam bir külliyat olmadığı için çeşitli kaynaklardan yapmış olduğum araştırmalar sonucunda oluşturduğum biyografisini sizlerle paylaşıyorum.

    herr schopenhauer’in veznesindeki katiplere gelen habere göre patronları baba olmuştur. katiplerden bir; -eğer oğlanda heinrich usta gibi olursa bir maymuna benzer. diyerek schopenhauer’e özgü çirkinliğin kimden geldiğini bizlere açıklamış oluyor. schopenhauer’lar tuhaf ve zeki insanlardı. herkes heinrich’in büyükbabası andreas’ın hikayesini bilirdi. büyük petro ile kraliçe danzig’i ziyaret ettikleri zaman onları misafir etmişti. kral ve kraliçe ne soba ne de ocak olan odayı tercih etmişlerdi, çok soğuk bir geceydi ama andreas telaş etmiyordu. konyak dolu fıçıları taşıyarak yerdeki çinilerin üzerine döktü ve aleve verdi. ateşin yayılmaması için gerekli tedbirleri de almıştı. kral ve kraliçe bir süre başka bir odada oturdular, kendi odalarına geçtiklerinde oda tamamen ısınmıştı ve güzel bir gece geçirdiler. heinrich zengin bir tüccardı, büyük frederik’in serbest şehri olan danzing ile ilgili ilerici görüşleri vardı. prusyalılar danzing’i işgal edince güzel karısı johanna ile hamburg’a kaçmak zorunda kalır. bu sırada arthur schopenhauer daha 5 yaşındaydı. heinrich arthur’un tüccar olmasını istiyordu ama ne yazık ki bunu göremeden ilginç bir şekilde öldü. arthur schopenhauer 7 yaşındayken babası çatı katı penceresinden evin yanında bulunan kanala düşerek öldü. o dönemin dedikodularına göre karısı johanna çok güzel bir kadındı ama kocasına sadık değildi, bu nedenle herkes heinrich’in intihar ettiğini düşünüyordu. 7 yaşındaki küçük arthur için bu olay bütün hayatını etkileyecek derecede sarsıcıydı. babasının ölümünden sonra arthur tüccar olmak için çok çalıştı, babasının hatırasını yaşatmak istiyordu ama bir türlü başarılı olamadı. melankolik bir genç olmuş ve babasının trajik ölümünü bir türlü aklından çıkartamıyordu. babası onun için hayattaki tek arkadaş tek yoldaştı, annesi ise hafif meşrep ( ki burada orospu daha doğru olacaktır ama saygı duyuyorum bu kadına sözlük neticede schopenhauer’in anasıdır) çiçekten çiçeğe konan bir kelebek gibiyid. annesi hiçbir zaman sevmedi, annesinin babasını da sevmediğine inanıyor babasının ölümü için hep annesini suçluyordu. bir yazar olarak annesinin de bir ünü vardı aşk hakkındaki yazıları sayesinde danzing de tanınan biriydi. davetlerden partilere koştukça arthur’un annesine olan nefreti de artıyordu. annesi gezerken arthur danzing’e yerleşmiş babasının işlerini yürütmeye çalışıyor, babasının kederi ile annesinin bu taşkınlıklarını hamletvari bir düşünce şekliyle düşünüyordu. johanna oğluna hakaret dolu mektuplar yazardı, oda oğlunu sevmiyordu. oğlunun canını sıkmak onu mutlu ediyor, ona; -sen çekilmez aksi bir mahluksun, seninle aynı evde yaşanmaz diyordu. napolyon ordusu ile weirmar’a girdiğinde yazdığı başka bir mektupta, - sana başındaki saçları dimdik edecek şeyler söyleyebilirim. ama seni memnun etmek istemem. çünkü senin insanların sefaletini izlemeyi sevdiğini biliyorum.

    oğlunun bir canavar olduğunu, kendisini hem şaşırtıp hem korkuttuğunu söylerdi. bir gün weirmar’a annsini görmek için geleceğini haber verdiği zaman aceleyle oğluna şu mektubu yolladı; - senin saadetini işitmek isterim, fakat yüzünü görmemeyi tercih ederim. bunu senden saklamıyorum, buraya gelmemen için her şeyi yapmaya razıyım. seninle yaşamak istemediğimi söylemiştim. her şeyden şikayet etmen, inatçı bakışların, hiç kimsenin anlamadığı garip fikirlerin. bütün bunlar beni eziyor ve sıkıyor.

    schopenhauer ile annesi arasındaki çekişme nihayet nefret olmayı başarmıştı. annesinden nefret eden schopenhauer herkesten nefret etmeye başladı. bu dönemde - “ fikirlerimin ilk başlarında bile kendimi dünya ile bir savaş ve uyumsuzluk içinde hissettim.” demiştir. ticarette mutlu olmadığı için işi gücü bırakarak dönemin en ünlü eserlerinin bulunduğu gotha gymnazyum’unda klasikleri okumaya başladı. ancak burada bir hocasıyla kavga edilince buradan da dışlandı.

    hemen ardından göttingen üniversitesine girdi, orada okumaya; kıtlıktan çıkan bir insanın iştahıyla başladı ve devam etti. aklının değirmeni her şeyi öğütüyordu. önce tarihle başladı, fizik,botanik,zooloji,felsefe,astronomi,psikoloji,etnografya ve hukuk hakkında yüzlerce kitap okudu. bu dönemde şöyle demiştir –“ parlak bir yazarın ölü bir kelimesinin, yaşayan ahmak bir hatibin sesinden çok daha kıymetlidir.” göttingen üniversitesinden berlin üniversitesine gitti. aklını şahsi meselelerine ayıracak kadar parası vardı, babası oldukça yüklü bir miras bırakmıştı. bu hevesler içinde geçen zamanda kimya, mıknatıs bilimi, elektrik ve kuşların hayatı, fosiller ve eski norman şiirlerini de okudu. deliliğin sebepleri hakkında da çok derinlemesine araştırmalarda bulundu. berlin üniversitesinde okuyan diğer öğrenci arkadaşları, çatık kaşlı, sık saçlı ve açık alınlı schopenhauerden çekinirlerdi. gürültüden hoşlanmaz ve yalnız yürümeyi sevdiğini herkesçe bilinmesini isterdi. bu konuyla ilgili şöyle demiştir; - “ gürültüler bana azap verir, bir hayvan bağırması işitince adeta cellat baltası altında başımın vücudumdan ayrıldığını hissederim.” çok ender olarak saklandığı dünyasından çıkar ve insanlarla kaynaşırdı, annesini ziyaret ederken bile habersizce değil dönemin misafirlerinin uyguladığı prosedürlere uyarak gidip gelirdi. bu ziyaretlerin birinde yemekten sonra masadan kalkarak pencere kenarına gitmiş ve gözünü gecenin karanlığına gömerek düşünemeye başladı, masada bulunan kızlar bunu fark ederek aralarında gülüşerek onun dikkatini çekmeye çalıştılar. fakat yanlarında oturan birisi – “ delikanlıyı rahat bırakınız, zamanla o hepimizden meşhur biri olacaktır.” dedi.

    bunu söyleyen goethe idi. ihtiyar şair genç filozofa hayrandı ama schopenhauer’in annesi goethe kadar oğluna hayran değildi. schopenhauer doktora tezi olan “yeter sebebin dört kökü” basıldığında oğlunu delicesine kıskanmıştı. kendiside bir yazardı ve oğlunun kendisine rakip olacağını düşünürdü. bu eserle “dört çıkmaz sokak” diye alay ederdi. bir akşam yemeğinde annesi bu eser için –“ bana ilaç reçetelerini hatırlatan bir eser gibi geliyor” dedi. schopenhauer annesine bakarak, sakince –“ bu kitap okunacaktır, çöp yığınları sizin kitaplarını almayıncaya kadar okunacaktır. diyerek annesine tarihin en baba ayarlarından birini vermiştir ki aynı masada goethe de bulunmaktaydı. bu olaydan sonra bir daha annesini hiç görmedi. dresden’e yerleşerek bekar hayatı yaşamaya başladı. yalnızlığı çok seviyordu ve “kalbin gerçek ve derin huzuru sadece yalnızlıkta bulur” diyordu. maddi hayatını manevi hayatına göre düzenlediği için hiç çalışmadan sürekli okuyor ve ileride bütün avrupa’yı sarsacak olan sistemini kuruyordu. bu çalışmalar esnasında “ bu felsefe bana derece derece vahyoluyor. (vahiden türemiş bir arapça kelime) tıpkı sabah sisinde çıkan güzel bir manzara gibi” alçakgönüllülük schopenhauer’in özelliklerinden biri değildi. zaman zaman evden çıkarak dresden sanat galerisine gidiyor ve saatlerce oturuyordu. burada raphael’in ünlü madonnasına bakıyordu. bunlar güzelleştirilmiş ve canlandırılmış barış ruhuydu. tabi o dönem savaşın bitişine denk geldiği için schopenhauerin sanatı barış ile bağdaştırması çok normal. elbe nehrinin kıyısında bir aşağı bir yukarı yürüyor ve tıpkı bir manyak gibi durmadan aynı şeyleri tekrarlıyordu. belediye fidanlığına gittiği zaman yerden aldığı çiçeklere durmadan bir şeyler fısıldıyor portakallarla konuşuyordu. bir gün genç bir adamın dikkatini çeker ve adam yanına giderek kim olduğunu sorar. schopenhauer adama dikkatlice bakar ve –“eğer siz bana kim olduğumu söyleyebilirseniz çok memnun olurum” der.

    schopenhauer’e bu soru çok normal geliyordu ve dünyevi felsefe meselelerine dalıyor, “dünya benim fikrimdir” diyordu. notlarına “güneş benim gördüğüm gibi dünya benim hissettiğim gibi.” diye yazmıştı. burada klasik kant etkisini görebiliyoruz. schopenhauer bunları yazdığı sırada genç bir delikanlı olduğundan kant’ı anlamaya başladığını görebiliriz. dresden de bulunduğu günleri hayatının bir rüyası olarak görür ve bu rüyayı yaşamayı ileride oluşturacağı felsefe sisteminin temeli olacağını düşünürdü. peki neydi bu rüya? schopenhauer’in dresden de gördüğü rüya bir müddet gül rengi olsada, insanlardan çekinen onlardan kaçan biri olmasına rağmen pek çok kez cemiyetlerde yer almıştır. bu cemiyetler avrupa sanat ve kültür meclisinden insanlardı, schopenhauer bu insanlar arasında kültürlü ve sevilen bir insan olmuştu. davetleri kabul ediyor, sık sık tiyatroya gidiyor ve kahvelerde yemek yiyor, temiz ve pahalı giysiler giyiyordu. fakat kafasının içindeki fırtına asla dinmiyor, gece yastığının altında her zaman bir tabanca ile uyuyordu. daima kızıyor ve şüphe ediyordu. hayatı için anormal bir korkunun acısını çekiyordu ne insanlara inanıyor nede allaha. “inanca itimat etmektense korkuya itimat ederim.” diyordu. hiçbir zaman kendisi bir berberin usturasına emanet etmedi. bulaşıcı hastalıklardan korktuğu için insanlardan kaçardı, dışarıda yemek yediği zaman çatal,kaşık ve bıçağını yanında taşır, içeceği her zaman beraberinde gezdirdiği meşin bir kupadan içerdi. pipo ve sigaralarını sürekli kilit altında tutar onlara kimsenin dokunmasına izin vermezdi. servetini kaybedeceği korkusuyla paralarını mürekkep kutularının altına saklar, bono ve senetlerini eski mektupların arasına sıkıştırır, mali hesaplarını almanca değil latince ve yunanca karışımı yazarak kimsenin okuyamamasını sağlardı. kıymetli eşyalarına kıymetsiz etiketler koyardı. görüldüğü üzere dünyanın bu en büyük düşünürü günümüz şartlarında yaşamış olsaydı muhtemelen deli diye bir yere kapatılır ve ilaçlarla mütemadiyen uyutulurdu. bu huyları yüzünden kendinden nefret ettiğini açıkça söyler ama platonun dediği gibi “aklı üstün olan insanların ahlak itibari ile zayıf ve adi olabilir” fikrine sarılırdı. bu şekilde insanlardan kaçarak pesimist felsefesini kurmaya koyuldu.

    fikirlerinin sistemli bir şekilde oluşturulmasından sonra ilk eseri olan “ irade ve tasavvur olarak dünya”’yı yazdı ve baskıya yollarken basacak adama şöyle yazmıştır. “ ölmez ve büyük bir eser yaratan bu adam, kitabının toplum tarafından kabul edilmesiyle çok az incitilir. veya eleştirmenlerin fikirlerinden çok az etkilenir, tıpkı akıllı bir adamın tımarhanedeki delinin hücumlarına ve azarlamalarına maruz kaldığı gibi.” görüldüğü üzere schopenhauer kitabımı anlamamanız onun saçma olmasından değil sizin gerizekalı olmanızdandır diyor kısaca.

    schopenhauer bütün kötümserliğine rağmen yaşamayı severdi, kitabını bitirdikten sonra italya’ya petrarca’nın şiir ve rossini’nin müzik diyarına gitti. nereye giderse gitsin kadın erkek herkes, yabancı fakat gözlerinden ateş çıkaran alnı açık bu adamı hayranlıkla seyrediyordu. bir keresinde genç bir ingiliz; “ sizin karşınızda oturmak isterim, yüzünüz beethoven’e benziyor.” dedi. elbiselerine çok para harcıyor ve onları sürekli temiz tutuyordu ama halka söylediği kelimeler elbiseleri kadar temiz değildi, pek çok yabancının bulunduğu cafe greco ya sık gidiyordu. bir gün arkadaşlarına “ almanlar tarihin en aptal en akılsız milletidir, öteki milletlere çok üstün olduklarından artık dini kaldıracak noktaya gelmişlerdir.” dedi. bunu duyan birkaç kişinin gazıyla schopenhauer cafeden dışarı atıldı. schopenhauer buna aldırmadı, “ ben demir devrinin yumuşak bir ruhuyum.” diye içini çekerek basıma verdiği kitabının üzerinden çalışmaya koyuldu. kitapla ilgili hiçbir reaksiyon olmuyordu, beklediği ilgiyi göremeyince “ kitap öldü doğdu” demişti. omuzlarını kaldırarak “ insanları gördükçe onları daha az seviyorum” diyerek kitabın başarısızlığını onu anlamayan insanlara yüklüyordu. bence schopenhauer burada en doğrusunu yapmıştır, içe kapanarak ki daha ne kadar fazla içe kapanılır ayrı mesele. yazmayı ve düşünmeyi bırakabilir ve bizi kendisinden mahrum ederdi. insanların onun fikirlerini anlamadığını hep inandığı için yazmaya ve düşünmeye devam etti. nietzsche’nin meşhur lafı olan “ ben kulaklara göre ağız değilim”’in asıl sahibinin schopenhauer olduğunu söyleyebiliriz. mali krizin etkileri ile maddi zorluğa düşeceğini anlayınca bir hocalık edinmesi gerektiğini düşündü. hocalık yeteneklerini sınamak için almanya’nın üniversite merkezi olan berlin’e gitti. “zamanın en meşhur bilgini” burada ağzına kadar dolup taşan salonlarda ders veriyordu. bu meşhur adam hegel’di. ama schopenhauer buna aldırmadı ve özellikle hegelin ders vereceği bir akşamı seçerek meslektaşlarını davet etti. salon doluydu veschopenhauer başlangıç sözlerinde kalabalığa çok ince ve ustalıkla hitap etti. konuşmanın devamında hegel’e ayar üstüne ayar vererek kalabalığı çoşturdu. hegelin yazıları ile ilgili olarak shakespear dan alıntı yaparak “ bunlar delilerin sözleridir, aklın sözleri değil.” bu sözlerin ardından salon yavaş yavaş boşalmaya başladı ve boş bir salonda yalnız başına bırakıldı. ünlü bir profesöre nezaketsizce yüklenmesinin sonucu olarak yalnız kaldığını anlamış mıydı acaba? hayır asla! halk da onun dehasını anlayamamıştı j berlinde kaldığı dönemde başka kötü olaylarda yaşadı, dinleyicilerin tavırlarından huysuzlandığı için ev sahibesiyle tartışmış kendini kontrol edemeyerek kadına birkaç defa vurmuştur. odadan çıkan kadın yere düşmüş ve kolunu incitmiştir. hayatının sonuna kadar çalışamayacak durumda olduğunu söyleyerek schopenhauer’ı dava etmiştir. schopenhauer itiraz etse bile davayı kaybederek kadına hayatının sonuna kadar bakmak zorunda kalmıştır. sonunda kadının ölüm ilanını eline aldığında ise “ obit anus, abit onus” demişti, yani “madam gitti, kabus bitti.” görüldüğü üzere schopenhauer’ın da mizahi bir yönü mevcut. bu davadan sonra 2. kez italyaya gitmiş ve sonra tekrar berline dönmüştür. kitabının ilgi görmemesi üzerine; “kuru bir tohum bile üç bin yıl doğanın uyuyan kuvvetleri içinde saklanıyor ve müsait şartlar oluştuğunda bir fidan olarak topraktan çıkıyor.” diyordu. berlin de kaldığı dönemde kolera salgını başlayınca panik halinde napoli ye gitti, bir süre sonra burada da çiçek hastalığı başlayınca verona ya kaçtı. burada zehirli enfiye içtiği fikriyle paniğe kapıldı. çok kötümserde ve hayatta hangi yöne baksa karanlık bir yön görüyordu. bu düşünceler arasında bir zevk şehri olan frankfurt’ a geçti, burada dünyadan uzak bir köşeye çekilerek yerleşmeye karar verdi. 45 yaşında yerleştiği frankfurt’u hiç terk etmedi. hayatının sonuna kadar yalnız ve münzevi hayatı yaşadı. günlük programı hiç değişmezdi, sabahları soğuk suyla duş alır, kahvaltı eder, ev sahibesi ile tartışır, yorgun olmadığı zamanlarda öğleden önce 3-4 saat çalışır ve yazardı. öğle yemeğinden yarım saat önce flüt çalar, hotel d’angleterre de öğle yemeğini yer tekrar eve döner bir kahve içer ve çalışmalarına devam ederdi. akşam üstü uzun bir yürüyüş yapar, otelde şaraplı ve güzel bir yemek yer, sonra konsere veya tiyatroya giderdi. hint mistiklerinden birkaç şey okur ve yatardı. “ hak olan uykuyu uyumak gerekir” derdi. sanatın her alanında faal olarak ilgilenirdi. dostu goethe öldüğü zaman bir heykeli dikilmesi için para toplamak için kurulan teşkilata güzel bir bağış bile yapmıştır. bununla ilgili olarak “ insaniyete kafaları ile hizmet etmiş insanların büstleri dikilmeli” derdi. fikirleri kadınların sosyetik mevkilerinden, yemeklere kadar her şeyi kapsardı. insanların ilk başlarda siyah derili olduklarını ve dünyaya yayıldıkça yedikleri şeylerden ötürü beyazladıklarını söylerdi. kant ve goethe’nin obur olduğu konusunda eleştirilere alınmazdı. bir defasında karşısında oburca yemek yediği birinin eleştirisi üzerine “ iştahıma hayret ediyor gibi görünüyorsunuz, sizin yediğinizin üç katı yediğim doğrudur. çünkü beynim sizinkinden üç kat daha fazla çalışıyor” diyerek tarihi ayarlarına bir yenisini daha eklemiştir. her gün yemeğe başlamadan önce tabağın kenarına bir altın koyar ve garsonun üzülmesine bakmadan yemeğin bitiminde altını tekrar cebine koyardı. bunu neden yaptığını soran arkadaşlarına, “arkadaşlarımın yemekte, kadınlardan, atlardan ve köpeklerden daha ciddi bir konudan bahsettikleri gün bu altını garsona vereceğim.” diyerek ayar vermeye doyamamıştır. parasına kıyamadığı halde yemeklerden sonra dinlenme odasında saatlerce oturur ağzından yere kadar uzanan çubuklar içerdi. dumanı burnundan verirken masanın üzerinde duran kant’ın büstünün hemen yanında duran yaldızlı buda heykeline dalardı. hint ve tibet felsefesini avrupa ile ilk tanıştıran filozofun schopenhauer olduğunu düşünürsek bu durumun çok normal olduğu görüşebilir. güncelik çalışma programına eksiksiz uyduğu ve bu programın dahilinde hint mistiklerini de okumak vardı. hayatı boyunca yalnız bir adam olarak yaşadı tek dostu küçük finosuydu. schopenhauer finosuna “atma” derdi. atma dünyanın ruhu demekti. küçük atma frankfurt sokaklarında sahibi kadar meşhurdu, komşu çocukları ona küçük schopenhauer diyordu. ne kadar meşgul olursa olsa atmanın yürüyüşlerini asla aksatmazı. miyop olmasına rağmen schopenhauer gözlük kullanmaz, yürürken bastonunu sık sık yere vurur, ne sağa ne sola bakmaksızın anlamsız homurtular çıkartırdı. bazı günler yolsa yürüyen insanlara çatar “doğru düzgün yürümeyi bile öğrenememişler” diye çıkışırdı. hayatta her türlü olaya felsefi bir açıklama getirmeye çalışırdı ve buna kendi hal ve tavırları da dahildi. seyahat istediğini kaybettiğinde bunu gençliğin seyahat sevgisini atalarımızın göçebeliğine bağlardı. hayatının bazı dönemlerinde evlenmeyi düşünmesine rağmen hiç evlenmedi ama bazı romantik ilişkileri olmuştu. bu ilişkilerin birinden gayri meşru bir çocuğu vardı. bu çocuğu ölümüne kadar reddetmişti. ama fikirleri bir kadının sıcaklığına ihtiyaç duyduğunu söylediğinde ise şöyle demişti; “bir kral olsam ilk emrim, beni yalnız bırakınız olurdu.” ve şöyle ilave etti; “evlenme emek harp ve arzu demektir.”

    nihayet tanınmıştı, haftalarca konuşmadan durması adetiydi. on yedi sene geçmesine rağmen hiçbir eser bastırmamıştı, ama 1835 de bu bekleyişe bir son vererek, tabiatta irade diye bir eser yayınladı. bu kitapta bütün ömrünce yarattığı felsefe yatıyordu, bu eserden sonra tasavvur ve irade dünyası adında ki eserini yayınlayarak felsefi gelişimini tamamladı. herkes kitaplarını okuyordu, dünyanın her yanında dostları orta çıkmıştı, bununla ilgili olarak şöyle demişti; “ihtiyaç içinde olan bir arkadaş gerçekte arkadaş değil, borç alandır.” pek çok genç ve yaşlı felsefecinin eserlerinin parlaklığından dolayı gözlerinin kamaştığını söylüyor ve schopenhauer’ı bir devrin peygamberi olarak ilan ediyorlardı. bu yalakalıkların çıkması, pesimist-optimist felsefeciyi şaşırtmadı. kendine olan inancını ve güvencini hiç kaybetmemişti. ama yinede biraz geç kalınmıştı, hayatının sonbaharına giriyordu. “şimdiye kadar uzun, yalnız ve önemsiz bir hayat yaşadım, şimdi ise beni davul ve zurnalarla uğurluyorlar.” diyerek adeti olan istihzayı yapmaktan geri kalmamıştır. dünya sonunda schopenhauer’ı keşfetmiş ve onun bu kötümser felsefesinde yeni bir cesaret bulmuştur, herkes tasavvur ve irade dünyasını okumuş, fikirlerini orjinalliğine hayran kalmıştır. genç filozof adayları yaşlı üstadın fikirlerini yüksek sesle bağırıyorlardı. bu günlerde schopenhauer erkek bir kedi misali güneşte uzanmış dinleniyordu, gazetelerde dergilerde hakkında çıkan yazıları topluyordu. evine gelen misafirler saatlerce bu büyük düşünürü inceler gözlerle süzüyor hakkında bilinmeyenleri öğrenmeye çalışıyordu. schopenhauer pek çok kere rahatsızlık verdikleri için misafirleri evden kovardı. ve artık 65 yaşındaydı.
  • sözleri adeta bıçak etkisi yaratan alman bir filozof, yazar ve eğitmendir.

    * dünyanın en yoksul insanı, paradan başka hiçbir şeyi olmayandır.

    * alışkanlık zincirleri, önce duyulmayacak kadar hafif ,sonra kırılmayacak kadar güçlü olur.

    * kibar ve dostca davranarak insanları esnek ve itaatkar yapabilirsiniz: bu yüzden sıcaklık balmumu için neyse kibarlık da insan doğası için odur.

    * birisi sizin için gerçekten çok değerli ise, bunu ondan sanki bir suçmuş gibi gizleyin. bu hoş birşey değildir ama doğrudur. çünkü , bırakın insanları, köpekler bile büyük dostluklara katlanamazlar.

    * mutlu bir hayat olanaksızdır; insanın başarabileceği en iyi şey kahramanca bir hayattır.

    * ınsanlarla kurulan neredeyse bütün bağlar bir kirlenme, bir pislenmedir. ait olmadığımız acınası yaratıklarla dolu bir dünyaya indik. daha iyi olan az sayıda insana saygı duymalı ve değer vermeliyiz; gerisine talimat vermek için dünyaya geldik, onlarla arkadaş olmak için değil.

    * evlenmek, haklarını ikiye bölmek ve görevlerini ikiye katlamak demektir. ( ne kadar da doğru )

    * başkalarının fikirlerine aşırı derecede önem vermek, herkeste var olan bir manyaklık.

    * çok insan kafaları olmadığı için kafayı bozmuyor.

    * dünyanın özü kötüdür. yapılması gereken en iyi şey yaşam istencini reddetmektir.

    * şu dünyayı tanrı yarattıysa, onun yerinde olmak istemem doğrusu. çünkü, dünyanın sefaleti yüreğimi parçalar.yaratıcı bir ruh düşünülürse, yarattığı şeyi göstererek ona şöyle bağırmak hakkımızdır: "bunca mutsuzluğu ve bu üzüntüyü ortaya çıkarmak uğruna, hiçliğin sessizliğini ve kıpırdamazlığını bozmaya nasıl kalkıştın?

    * doğuştan gelen tek bir yanılgı vardır. o da mutlu olmak için burada olduğumuzu sandığımızdır.

    * hakikat, onu arzu etmeyenin boğazına sarılan bir fahişe değildir. hatta o kadar çekingen bir güzeldir ki, onun için herşeyini feda etmiş olan bile onun lütufundan emin olamaz.

    * tüm sınırlamalar kişiyi mutlu kılar. görme, etki ve temas alanımız ne denli dar ise o denli mutlu oluruz; ne denli geniş ise o denli sıklıkta kendimizi azap içinde ya da ürkütülmüş duyumsarız. çünkü bu alanla birlikte kaygılar, istekler, ürkünç şeyler de çoğalır ve büyür

    * bir insanın kendine ait olan, onu yalnızlığa giderken eşlik eden ve kimsenin ona verip ve kimsenin ondan alamayacağı şey: bu, sahip olduğu her şeyden veya onun başkasının gözünde ne olduğundan çok daha esaslıdır.

    * aşık olan herkes sonunda zevke ulaştıktan sonra olağandışı bir düş kırıklığı yaşayacaktır; ve bu kadar büyük bir özlemle arzuladığı şeyin diğer cinsel tatminlerden daha fazla bir şeye neden olmadığını görüp şaşkına dönecek, böylece kendisini bu ilişkiden fazla yararlanmış olarak görmeyecektir.

    * şükür ki yüz tane ahmak bir araya gelse bir tane akıllı adam etmez.

    * kısa süre sonra kurtların bedenimi yiyeceği düşüncesine dayanabiliyorum, ama felsefe profesörlerinin benim felsefemi kemirdikleri düşüncesi ürpermeme neden oluyor.

    * ınsanoğlu benden hiç unutamayacağı birkaç şey öğrendi.

    * yahudiler yalancıların üstadlarıdır.
  • arthur schopenhauer (1788 - 1860), alman filozof ve düşünür. felsefe tarihi'nde irrasyonalist ve karamsar olarak bilinir. en ünlü yapıtı istenç ve tasarım olarak dünyadır. aynı zamanda ımmanuel kant'ın en çok değer verdiği öğrencisiydi. ayrıca schopenhauer, nietzsche'nin ilk akıl hocasıdır.

    dünyanın özü ve gerçekliği irade iken, fenomenlerden oluşan dünya, tasarımdan başka bir şey değildir. irade, schopenhauer felsefesinde kendini bir zorunluluk olarak gösterir, ki onun düşüncesindeki kötümserliğin ve karamsarlığın kaynağı da esas olarak budur. insan, tamamen kurtulamayacak olsa da istencin emrine boyun eğerek acı ve kederden kısmen kurtulabilir. bu noktada schopenhauer'ın düşüncelerinin belirli ölçüde, kaderciliğin ağır bastığı doğu felsefelerine yakınlaştığı söylenebilir. schopenhauer'a göre; birbirlerini en çok büyüleyenler, birbirlerini en çok tamamlayanlardır.

    --- spoiler ---

    okumak, yazmak ve yaşamak üzerine kitabının arka kapağındaki yazı

    akıllı insan her şeyden evvel ıstıraptan ve tacizden [harici sıkıntıdan] azâde olmak için çabalayacak, sessizliği ve boş vakti, dolayısıyla mümkün olan en az sayıda beklenmedik ve tehlikeli karşılaşma ile birlikte sakin, mütevazı bir hayatı arayacaktır; ve böylelikle sözüm ona hemcinsleriyle çok az bir ortak tecrübeyi paylaştıktan sonra, münzeviyane bir hayatı tercih edecektir, hatta eğer büyük bir ruha sahipse büsbütün yalnızlığı seçecektir. çünkü bir insan ne kadar kendi kendisine yeterse, başka insanlara o denli daha az gereksinim duyacaktır—haddizatında başka insanlar da ona o kadar az tahammül edebilecektir. yüksek bir zihin düzeyinin bir insanı toplum dışına itebilmesinin nedeni budur. doğrudur, eğer zihnin niteliği nicelikle telafi edilebilseydi, bu insanların büyük dünyasında bile yaşama zahmetine değerdi; fakat şükür ki yüz tane ahmak bir araya gelse bir tane akıllı adam etmez.

    --- spoiler ---