şükela:  tümü | bugün
  • bayezidi veli tarafından bektaşi tarikatını devlete bağlı bir şekilde baştan sona dizayn etmesi görevi verilen ve bu misyonu hakkıyla ifa eden kişi.
  • alevi/bektaşiliğin kurallarının konmasında, bir inanç sistemi haline gelmesinde en büyük paya sahip kişidir. alevi/bektaşilikte ikinci dönem onunla başlamış ve bugünlere onun sistematiğe oturttuğu öğreti ile gelmiştir. özellikle ibadet tarzı konusunda belirleyici olmuştur. öyle ki günümüzde trakya'da ehl-i beyte bağlı tarikatlar ikiye ayrılır: balım sultan öncesi bektaşi erkânına bağlı olan ocaklar ile balım sultan erkanına bağlı olanlardır.
  • osmanlı döneminin belirleyici bir çok karakteri gibi onun da bir devşirme olduğu söylenir. sırp kökenli olduğu yazar bazı kaynaklarda.
    1910'lu yıllarda, ittihat ve terakki iktidardayken, baha sait bey isimli bir teşkilat üyesi anadolu'da alevilerle ilgili bir araştırma yapmış, ancak cumhuriyetten sonra yayınlayabilmiştir. bu yayında balım sultan ile ilgili şöyle bilgiler vardır (özetle):
    fatih sultan mehmet'in sırp seferi sırasında öldürülen bir sırp prensini arkasında, biri kız biri erkek iki genç çocuğu kalmıştır. fatih bunların canını almaya kıyamaz ve dimetoka tekkesine verir. bu bacı ve kardeş dimetoka'daki seyyid ali sultan postunda yetişmişler. işte bu kardeşlerden erkek olanı önceleri hızır bali, sonraları da balım sultan olarak anılan kişidir.
    bayezid, dimetoka doğumlu ir padişahtır. hayatı boyunca dimetoka'yı çok sevmiş, gönül olarak da dimetoka'daki dergaha bağlanmıştır. beyazid, diyarbakır ve musul akınlarını yapan ve kendi bağımsızlığını ilan edip iran'da bir tehdit olarak ortaya çıkan ve de anadolu'daki alevi-bektaşi kitleleri şiddetle etkileyen şah ismail'e karşı, dimetoka'dan tanıdığı balım sultanı pir evi'ne (hacı bektaş dergahı) mürşid olarak atamıştır.
    balım sultan da o döneme kadar sistematiği kurulmadan yaşamış alevi,bektaşi geleneğini şekle sokmuş, on iki imam törenlerini, on iki çerağ, pelhenk ve en önemlisi evlenmeyen (mücerred) babalar kurallarını getirmiştir.
    balım sultan'ın 'sırp dönmeliği' tire'de bulunan hacı necip paşa kitaplığına ait olan hacı bektaş'ın tefsir-i fatiha'sı kopyasının sonradan eklenen notlar bölümünde geçmektedir.
  • türbesinin kapısı (bkz: http://img190.imageshack.us/…0/4997/balmsultan2.jpg)
    (bkz: http://img101.imageshack.us/…1/3490/balmsultan4.jpg)
    kutsal dut ağacı (bkz: http://img31.imageshack.us/…31/3619/balmsultan3.jpg)
    türbenin önündeki silindir taş (bkz: http://img651.imageshack.us/…1/4118/balmsultan1.jpg)

    bir takım çeveler balım sultan'ın hıristiyan kökenli bir devşirme olduğunu ve bektaşiliğin içine hıristiyan kökenli gelenekleri yerleştirdiğini iddia ederler. hacı bektaş'ın ölümünden tam 200 yıl sonra bektaşiliği bir nevi kurum haline getirmiştir. bektaşiliğin ilk erkannamesini onun yazdığı söylenir. dervişlerde evlilik kurumunu yasaklayan mücerretlik kavramını bektaşiliğe getirmiştir. kendisinden sonra osmanlı devleti ile bektaşiler iyi ilişkiler kurmuş, bektaşilik saray tarikatı haline gelmiş, kırsal kesimdeki alevi türkmenler ise farklı bir yoldan gitmişlerdir. bugün gördüğümüz alevi-bektaşi ayrımı sanıyorum kendisinin zamanında başlamıştır.

    ahmet yaşar ocak islam ansiklopedisinde şöyle demiş;

    kapı kitâbesinde hacı bektaş’ın soyundan resul balı’nın oğlu olarak gösterilmişse de bektaşî geleneği onun resul balı’nın değil mürsel balı’nın oğlu olduğu ve üstelik hacı bektaş’ın evliliği söz konusu olmadığından ancak “yol oğlu” olabileceği inancındadır (meselâ bk. baha said, s. 314-315; şapolyo, s. 320). buna karşılık geleneğin çelebiler kolu, yani hacı bektaş’ın evlendiği ve dolayısıyla kendilerinin onun neslinden geldiği iddiasında olanların temsil ettiği kol ise balım sultan’ın gerçekten hacı bektaş soyuna mensup bulunduğunu, zira bektaşîler’in pîr soyundan gelmeyen hiç kimseye “sultan” demediklerini ileri sürmektedir (meselâ bk. ulusoy, s. 77).

    baha said, manisa vâlide camii kütüphanesi’nde rastladığını söylediği 1315 (1897-98) tarihinde istinsah edilmiş bir yazmadan naklen balım sultan’ın bektaşî şeyhlerinden sersem ali baba’nın dimetoka’da evlendiği bir sırp prensesinden doğma olduğunu iddia etmektedir.

    bugün için bu rivayetlerden hangisinin gerçeğe dayandığını tesbit etmek imkânsız gibidir. ancak burada önemli olan, balım sultan’ın nesebi meselesinden ziyade onun xvı. yüzyıl başlarında bektaşîlik tarikatının gelişmesinde oynadığı rol ve buna paralel olarak osmanlı-safevî mücadelesinin kızıştığı bir dönemde osmanlı yönetimi ile olan dikkate değer yakın ilişkileridir. rivayetler, hızır balı yahut balım sultan’la osmanlı sultanı ıı. bayezid’i sıkı bir ilişki içinde göstermektedir. bu ilişki, dimetoka’da doğduğu için eskiden beri buradaki büyük bektaşî tekkesi seyyid ali sultan (kızıl deli) zâviyesi’ne ilgi duyan ıı. bayezid’in o zaman şeyh olan balım sultan’la tanışması sonucu doğmuştur. yine söz konusu rivayetlere göre safevî propagandası anadolu’da faaliyete geçtiği zaman ıı. bayezid balım sultan’ı dimetoka’daki tekkeden alarak hacı bektaş dergâhı’nın başına getirmiştir. böylece 907 (1501) tarihinde balım sultan resmen osmanlı yönetimi tarafından bektaşî tarikatının başına geçirilmiş oluyordu. baha said’in, ıı. bayezid’in bu işi anadolu’daki bektaşîler’i ve belki kısmen kızılbaşları (alevî) bu propagandanın tesirinden korumak maksadıyla yaptığını söylemesi son derece mantıklıdır. nitekim bektaşîler kendileriyle pek çok noktada müşterek olan kızılbaşlar gibi safevî yanlısı olmak yerine osmanlı yönetimi yanında kalmayı tercih etmişlerdir. herhalde bunda balım sultan’ın payını unutmamak lâzımdır. bu sebeple bektaşî geleneği ıı. bayezid’in balım sultan’ın müridi olduğu inancındadır.

    balım sultan’ın iş başına gelir gelmez bektaşîliği yeni bir ıslahat ve teşkilâtlanmaya tâbi tuttuğu bilinmektedir. bektaşîliğin başlangıçta sünnî eğilimli bir tarikat olmasına rağmen balım sultan tarafından bugün bilinen hüviyetine kavuşturulduğu, yani gayri sünnî bir yapı kazandığı tezinin tarihî bir dayanağı yoktur. bu görüşün yanı sıra bazı bektaşî çevreler, özellikle çelebiler koluna mensup olanlar, balım sultan’ın tarikatta birtakım yenilikler yaptığını kabul etmekle beraber ne mücerred*lik erkânını ne de dede-babalığı kabule yanaşmazlar. bununla beraber mücerredlik erkânı başta olmak üzere bektaşîlik’teki on iki imam kültü ve “hak-muhammed-ali” şeklinde ifade edilen ulûhiyyet telakkisi ile on iki post erkânının balım sultan zamanında düsturlaştırıldığı bir gerçektir. balım sultan, xv. yüzyıldan beri tarikat üzerinde etkilerini göstermeye başlayan şiî ve hurûfî unsurları bektaşîliğin bünyesine uygun bir şekilde ve safevî propagandası ile politize olmasına imkân vermeden kaideleştirmeyi başarmış bir kişi olarak bektaşîlik tarihinde büyük bir rol oynamıştır. bu yüzdendir ki ona duyulan minnet ve saygıyı en iyi şekilde ifade etmek üzere bektaşîlik’te “balım niyazı” denilen bir erkân geliştirilmiştir.

    balım sultan’dan bugüne intikal etmiş bir eser olmadığı gibi ona atfedilen bazı nefeslerin kendisine aidiyeti de ispat edilmemiştir.

    daha farklı görüşler için ismail kaygusuz'un görüşleri;

    http://www.ismailkaygusuz.com/…e-makaleleri/259-259
  • abdülbaki gölpınarlı hakkında şöyle yazmış:

    " hacı bektaş tekkesinde, ayrı bir türbede yatan bu azizin, türbe kapısı üstündeki kitabe, hacı bektaş oğlu rasul balı'nın oğlu hızır balı'nın olduğunu gösteriyor. icazetnamelerdeyse, mürsel baba'nın oğludur.

    mürsel baba, yusuf balı'nın, yusuf balı, rasul balı'nın, rasul balı, hızı lala'nın, o da hacı bektaş'ın kız edindiği kadıncık ana'nın ve zevci idris hoca'nın oğludur.

    hacı bektaş'ın mevlana ile çağdaş olduğu ve 13. yy'da yaşadığı düşünülecek olursa, türbe kitabesinin yanlış olduğu ortaya çıkar. bektaşiler tarafından ikinci pir sayılan, 1516'da ölen bu zat, rivayete göre mücerredliği yani evlenmemeyi erkan olarak kurmuştur."
  • kazak abdal bir nefes söylemiş sultan balı için.

    benim pirim hacı bektaş veli'dir
    pirimin de piri merdan ali'dir
    keyyid ali sırr-ı sultan veli'dir
    mürsel dede oğlu sultan balı'dır

    gel erenler lokmasından yer isen
    onik'imam yolunu güder isen
    sana derem sen de gerçek er isen
    mürsel dede oğlu sultan balı'dır

    arslan gibi apıl-apıl yürüyen
    kepeneğin yerden yere sürüyen
    kendi nurun hak nuruna bürüyen
    mürsel dede oğlu sultan balı'dır

    mekan etti nan-hanenin bucağın
    bulutlara atar tutar nacağın
    hem uyaran pirimizin ocağın
    mürsel dede oğlu sultan balı'dır

    kızıl deli sultan'ımdan uyanan
    baştan başa yeşillere boyanan
    hem pirimin eşiğine dayanan
    mürsel dede oğlu sultan balı'dır

    er olanlar lokmasından yer idi
    her sözünü rumuz ile der idi
    şüphesiz bil anı gerçek er idi
    mürsel dede oğlu sultan balı'dır

    kazak ahmed aydur rivayet ettim
    üçyüz altmış eri ziyaret ettim
    baş budur biliniz hikayet ettim
    mürsel dede oğlu sultan balı'dır
  • adaşımdır, erkek olduğunu öğrendiğim de gençliğimin en büyük travmalarından birini yaşayıp etkisinden bir süre kurtulamadım. korkunç günlerdi
  • hayatını ve bektaşiliğe katkılarını görünce kendisinin bir sırp ajanı olduğunu düşündüğüm kimse. ortaya çıkışı müslümanlığı bozmak için yapılan çalışmalar sırasında olmuş, bektaşiliğin içine çok fazla hiristiyanlık kaynaklı hurafeyi sokuşturduğu görülmektedir.
  • bektaşiliğin erkanını kuran piri sanidir. (ikinci pir)
    ajan diye dil uzatmak kimsenin haddine değildir. bektaşilik zaten bir senkretizmdir sünni ortodoks islam beklemeyeceksin kardeş.
  • balım sultan'ın ölümü 1517, osmanlı'nın yıkılışı bundan 4 asır sonra. ciddi ciddi osmanlı'nın yıkılışı ile balım sultan arasında bağ kuran var mı?
    ayrıca allah-muhammed-ali veya 12 imam öğretilerini getiren kendi değildir. balım sultan'ın yaptığı bektaşi erkanının sabit bir biçim almasını sağlamaktır.