şükela:  tümü | bugün
  • hristiyanlıkla yahudiliği birbirinden ayıran en önemli olaylardan biridir.
  • toplamda 200 milyon insanın yaşadığı dünyada bunun 1/400'üne denk gelecek sayıda yani 500.000'e yakın yahudinin öldürüldüğü iddia ediliyor. bugünkü 7 milyar nüfus baz alınırsa 18 milyonluk bir kıyıma denk gelir.
  • isyanın adı, lideri olan simon bar kohba'dan ("yıldızın oğlu") gelmekte. gerilla taktikleri uygulayarak roma ordusunu hayli uğraştırmalarına rağmen nihayinde isyan bastırılır ve yehuda'nın adı syria palaestina olarak değiştirilir.
  • yahudilerin 2. dünya savaşındaki holokost'a kadar yaşadıkları en büyük katliam.

    yahudilerin, roma imparatorluğuna karşı başlattığı büyük isyan.

    roma imparatorluğunun yaşadığı en büyük isyandır.

    ilk ayaklanmalar m.s 116 yılında başlar. tam anlamıyla büyük isyan ise 132 yılında şimon bar kohba liderliğinde başlamıştır. o dönemden kalma, bulunan mektuplar, yahudilerin roma'yı ilk aşamada israil ve kudüs'ten atmayı başardığını anlatır.

    bar kohba isyanı 100.000 kişilik bir orduyla gerçekleştirmiştir.kimi tarihçiler ise 50.000 kişi olarak sayıyı belirtirler. bu bile 4 roma lejyonunun sayısına eşittir.

    roma imparatorluğu isyanı bastırmak için tüm askeri gücünün yarısını yani tam 12 lejyonu yahudilerin üzerine göndermiştir.bu lejyonların başında roma'nın en önemli generali julius severus vardır.

    isyan öncesi roma imparatorluğu sınırları içinde yaşayan yahudi sayısı 6-7 milyon olarak tahmin edilmektedir.

    romalı tarihçi dio cassius şöyle anlatır isyanı:

    "severus sayıları ve umutsuzlukları yüzünden düşmanlarına hiçbir zaman açıkta saldırmaya girişmedi, yalnızca küçük grupların yolunu kesti. asker ve subaylarının sayısı sayesinde ve düşmanlarını yiyeceksiz bırakıp kıstırarak, yavaş ama emin adımlarla ve nispeten az tehlikeye girerek, onları ezmeyi, yıpratmayı ve yok etmeyi başardı. pek azı hayatta kalabildi. en önemli karakollarından ellisi ve en ünlü köylerinden 985'i yerle bir edildi. 580.000 adam çeşitli baskın ve çarpışmalar sonucunda öldürüldü. açlık, hastalık ve yangın sonucu ölenlerin sayısı bilinmiyor.

    "böylece yudea'nın neredeyse tamamı harap edildi. halk savaştan önce sonucun böyle olacağı konusunda uyarılmıştı. yahudilerin saygı duyduğu şlomo'nun mezarı kendiliğinden parçalanıp yıkıldı. çok sayıda kurt ve çakal uluyarak şehirlere akın etti. ancak bu savaşta çok romalı da can verdi. bu yüzden senatoya yazarken adrianus imparatorların genelde yeğlediği açılış cümlesini kullanmadı: "siz ve çocuklarınızın sağlığı yerinde ise iyi, ben ile lejyonlarım da sağlıklı."

    yani bar kohba isyanı maccabi isyanı gibi başarıya ulaşmamıştır. tün israil yerle bir edilmiş. kudüs tamamen haritadan silinmiştir. 500-600 bin yahudi kılıçtan geçirilmiştir.

    http://www.sevivon.com/…ask=view&id=2800&itemid=216
  • kökeni roma'nın fethettiği diğer ülkelerin aksine israil'in roma tanrılarını tanımayı kabul etmemesidir.

    diğer halklar kendi tanrılarına ilave olarak roma tanrılarını ekliyordu. yahudiler ise tek tanrı inancına sahip olduğu için roma tanrılarını kabul etmedi. bu yüzden bölgede sürekli isyanlar ve yıkımlar yaşandı. önemli dini yapılar da bu sırada yakılıp yok oldu. yahudiler sürgün ve göçle avrasya'ya dağıldı.
  • yahudiye topraklarında roma imparatorluğu'na karşı yapılmış üçüncü büyük ayaklanması ve yahudi-roma savaşları'nın sonuncusudur. bu ayaklanma ayrıca ikinci yahudi-roma savaşı, ikinci yahudi ayaklanması, 115-117 yılları arasında gerçekleşen kitos savaşı dikkate alındığında üçüncü yahudi-roma savaşı veya üçüncü yahudi ayaklanması olarak da bilinir.
    dönemin yahudilerince "mesihvari özellikleri bulunan" şimon bar kokhba bu ayaklanmanın lideriydi. ayaklanma sonucunda yahudiye'nin bazı bölümlerinde iki yıl süreyle bağımsız bir ülke kurulması başarılmasına rağmen en nihayetinde roma 12 birlikli ana ve yedek ordularıyla bu devleti yıktı. roma, yahudilerin (9 av bayramı hariç) kudüs'e girmesini yasakladı.
    isa'yı mesih olarak kabul eden yahudiler (ilk hıristiyanlar) bar kokhba ayaklanmasını desteklemedi; buna rağmen bu yahudilerin de kudüs'e girişi yasaklandı. savaşın sonunda hıristiyanlıkla yahudilik arasında belirgin farklılıklar oluşmaya başladı.
    70'te gerçekleşen büyük isyan'ın ardından, roma imparatorluğu bölgeyi kontrol altında tutan şovalyelerini geri çekip onun yerine bölgeye x fretensis olarak bilinen ordu birliklerini yerleştirdi.
    130'da imparator hadrian, kudüs'ü ziyaret ettikten sonra yahudilere sıcak davranıp şehri tekrar kurma sözü verdi. önceleri bu duruma sevinen bölgedeki yahudiler, imparatorun kutsal tapınağın olduğu yere jüpiter tapınağı'nı inşa etmek istediğini öğrenince ihanete uğradıklarını hissettiler.
    bölgeye vi ferrata birliği ilave edildi. 131'de bölgenin valisi tineius rufus, kudüs'ün bulunduğu yere aelia capitolina isimli şehri kurma projesine başladı. "tapınağı sabanlamak" günah olduğundan yahudiler, roma'ya sırt çevirdi. helenistik felsefeye göre vücudu bozmak yanlış olduğundan romalılar sünneti yasaklayınca yahudilerle roma imparatorluğu arasındaki gerginlik daha da arttı.

    ayaklanma
    yahudi bilge rabbi akiva sayılar 24 ve 17'ye dayanarak (yakup'un soyundan yıldız gelsin) şimon bar kokhba'nın mesih olabileceğini savundu. (bar kokhba, aramice yıldız'ın oğlu demektir.)
    bar kokhba yerine isa'yı kendilerine mesih seçen yahudiler'in bu dönemde (dini açıdan) yahudilerden kopup hıristiyanlığı başlattıkları düşünülür.
    yahudi liderler birinci yahudi-roma savaşında yapılan hataları tekrarlamamak için bu ayaklanmayı özenle tasarladı. 132'de bar kokhba önderliğinde modi'in'de başlayan ayaklanma tüm yurtta yayıldı ve kudüs'teki roma garnizonu püskürtüldü.

    israil'in kurtuluş çağı
    iki buçuk yıl bağımsız bir devlet olmayı başaran bu devletin hükümdarlığını şimon bar kokhba yaptı ve devlet başkanı ünvanına sahip oldu. "israil'in kurtuluş çağı" ilan edildi, belgeler imzalanıp yüklü miktarda gümüş ve bakır paralar basıldı.
    bu dönemde sanhedrin'in başkanlığını rabbi akiva yapıyordu ve tanrı'ya kurban adakları tekrar başladı.

    roma tepkisi
    bu ayaklanma roma'yı hazırlıksız yakaladı. hadrian, roma britanyası'ndan general sextus julius severus ve ordularını çağırttı. bu ordu, 6 yıl öncesinde ayaklanmaları bastıran titus'un ordusundan çok daha büyüktü. roma büyük kayıplar verdi ve xxii deiotariana birliği dağıtıldı.
    üç senelik bir mücadelenin ardından kudüs'ü roma'ya kaybeden bar kokhba betar kalesine çekildi ve kısa bir zaman sonra bu kale de kuşatma altına alındı. kudüs talmud'unda anlatıldığına göre can kaybı yüklü miktardaydı: "kanlar atlarının burunlarına yükselene kadar öldürmeye devam ettiler". ayrıca talmud'da roma'nın yahudilerin ölülerini betar'a gömme yasağının 17 sene sürdüğünü anlatır.
    cassius dio'ya göre 580.000 yahudi öldürülüp 50 kale ve 985 köy yerle bir edildi. talmud ise ölüleri milyonlarla açıklar. talmud'da adı geçen rakamlar zamanında o kadar yahudi olmadığı için gerçekçi değildir. cassius dio ayrıca birçok romalı askerden haber alınamadığını belirtip hadrian'ın senato açılışında her zaman söylediği "siz ve çocuklarınız sağlıklıysa, ben ve ordumuz da sağlıklıdır" cümlesini sarfetmediğinden bahseder.
    yahudiler'i ayaklanmaların kaynağı olarak gören hadrian, yahudiliği kökten silmeye çalıştı. tora kanunlarını ve ibrani takvimini yasakladı ve dini liderleri öldürttü. yahudiler'in kutsal yazıtlarını tapınak dağı'nda törenlerle yaktı. tapınağın olduğu yere biri kendisi ve biri jüpiter olmak üzere iki heykel diktirdi. yahudiliği hafızalardan silmek için bölgenin adını haritadan sildi. bölgenin adını yahudiye'den, zamanında yahudiler'in azılı düşmanları olan filistlerden esinlenerek suriye filistini koydu, ve filistin adı bugüne kadar devam etti. kudüs'ü pagan şehrine çevirip yahudiler'in girmesini yasakladı.

    uzun vadede etkileri ve tarihi önemi
    i. konstantin savaşın yasını ağlama duvarı'nda tutmak için senede bir defaya mahsus olmak üzere (9 av'da) kudüs'ün kapılarını yahudilere açtı. yahudiler, yaklaşık 2000 yıl dağınık halde yaşarken, bölgedeki yahudi nüfusu dönemden döneme farklılıklar gösterdi.
    modern tarihçilere göre, bar kohba isyanı, yahudi tarihini etkileyen önemli bir unsurdur; büyük kayıplar yüzünden bu yıldan başlayarak yahudi diasporası başlamıştır. aynı tarihçiler, birinci yahudi-roma savaşı'na kıyasla bu ayaklanma sonrasında daha çok yahudinin öldürüldüğünü, sürüldüğünü veya köle olarak satıldığını belirtilir. bu olaylardan sonra yahudiliğin dini merkezi bu bölgeden babil'e kaydı. celile'de 2-4. yy arasında kudüs talmudu derlendi ve safed yahudiliğin (özellikle 15.yy'da kabbala konusunda) dini merkezlerinden biri oldu.
    ayaklanmadan yenilgiyle çıkan yahudilerin dini öğretilerinde değişiklikler görülmeye başlandı. daha tutucu olmaya başlayan yahudiler mesihlik kavramını daha abstrakt ve ruhani algılamaya başladılar. talmud çağlarında bar kohba için sahte mesih deyip aşağılamalarına rağmen modern çağda bar kohba gelenekçilik ve milliyetçilikte önemli ikonlardan biri haline geldi.

    sonraki roma'ya karşı ayaklanmalar
    351'de ayaklanan yahudiler ağır hasarla yenilgiye uğradılar.
    438'de imparatoriçe eudocia yahudiler'in tapınak bölgesine girmesini yasaklayınca, celile'deki yahudi cemaati yahudileri sürgün hayatına son vermeye çağırdı.
    yahudiler, sasani imparatorluğu ile birlik olup 614'te kudüs'ü beş yıl süreyle bizans imparatorluğu'ndan geri aldılar.