şükela:  tümü | bugün
  • ıı. dünya savaşı sırasında kuzey afrika cephesi'nde, ingiliz kuvvetlerinin, almanların tobruk kuşatmasına yönelen ikinci saldırı operasyonudur. 15 mayıs 1941 tarihinde gerçekleşen ve başarısız olan brevity harekâtı'nın ardından, 15 haziran 1941 tarihinde başlatılmıştır.

    operasyon, ingiliz 13. kolordusu tarafından gerçekleştirilmektedir. 13. kolordu, 7. zırhlı tümen ve 4. hint tümeni bünyesinde yaklaşık 20 bin kişilik ve 200 tanklık bir kuvvettir.

    alman pozisyonu
    italyan birliklerinin 1940 yılındaki ileri harekâtları sırasında sahilden içeriye doğru 130 km.lik bir dikenli tel sırası çekilmişti. ancak, daha sonraki çatışmalar ve göçebelerin geçişleri sırasında pek çok noktada bu dikenli tel engeli bölünmüştür. rommel, sahilden içlere doğru geniş bir arazi bandı mayınlatmıştır.

    ayrıca sahil kesimindeki halfaya geçidi’nde, beton koruganlarda 88 mm.lik tanksavar topları ve 155 mm.lik italyan topları konuşlandırılmıştır. geçidin yaklaşma yönü sık bir biçimde mayınlanmıştır.

    halfaya sırtı’nda ise 88. mm.lik bir batarya ile top bataryası ve vaha birliği yerleştirilmiştir.

    ingiliz planı
    ingiliz harekât planı şöyledir. 4. hint tümeni sahile en yakın kesimden yani harekâtın sağ kanadını oluşturacak biçimde, 7. zırhlı tümen ise merkez ve sol kanat olarak ilerleyecektir. alman savunmasının en ileri hattı halfaya geçididir. ilk aşamada 4. hint tümeni, 4. tank tugayı’nın desteğiyle bu geçide saldırırken 7. zırhlı tümen’in diğer unsurları da kanadı örterek ilerleyecekler, merkez bölüm kapuzzo kalesine taarruz edecektir. harekâtın sol kanadını oluşturan tank tugayı ise hafid sırtı’nı dolaşarak alman savunmasının sağ kanadını kuşatır pozisyonda ilerleyecektir.

    harekâtın ileriki aşamalarında ise sağ ve merkez kanat kuvvetleri doğrudan tobruk’a taarruz ederken hafid sırtı’ndan ilerleyen unsurlar tobruk’u batı yönünden çevirecektir. böylece tobruk kuşatmasındaki alman birliklerinin geri bağlantısı kesilecektir.

    savaş
    birinci gün
    battleaxe harekâtı da brevity harekâtı'ndaki gibi alman kuvvetlerinin mevzilendiği halfaya geçidi'ne yönelmiştir. yine gece yapılan 50 km.lik yaklaşma yürüşünün ardından 15 haziran sabahı 4. hint tümeni, 4. zırhlı tugay’ın matilda tankları halfaya geçidi'ne saldırması planlanmaktadır. ancak hazırlık ateşi açacak olan ingiliz topçu bataryasının kuma saplanması gecikmesine neden olmuş, harekât öğlen saatlerine kadar ertelenmiştir. bu gecikme harekâtı bir baskın olmaktan çıkarmış olmakla birlikte, zaten halfaya geçiti artık ciddi biçimde tahkim edilmiş durumdadır. ön hattaki 88 mm.lik uçaksavar topları, geride konuşlanan sahra topları, ingilizlerin 13 matilda tankından 12'sini imha etmiştir.

    tank korumasından yoksun kalan piyade birlikleri ise topların ateşi ve alman özel "vaha birlikleri" tarafından etkisiz hale getiriliyor.

    rommel’in merkezdeki kapuzzo garnizonuna yönelen ingiliz saldırısı, tankların desteğiyle başarılı olmuş garnizon kısa sürede ele geçirilmiştir. gün içindeki iki karşı taarruz da püskürtülmüştür.

    lakin ingilizlerin sol kanattan ileri çıkarak saldıran tank tugayının desteğindeki birlikler, rommel’in hafid sırtı’ndaki tankları ve 88.lik topları önünde püskürtülmüştür. ikinci girişimlerinde ise daha ağır kayıplar vermişlerdir.

    esasen rommel'in tank mevcudunun yarıya yakın kısmı, 130 km. gerideki tobruk kuşatmasındadır. bu durumda savaş alanında tank mevcutları yönünden ingilizlerin avantajı bire dörttür. saldırıya katılan ingiliz tanklarının neredeyse yarısının gün içinde savaş dışı kalması ve gece boyunca cepheye sevk edilen alman tanklarının ertesi sabah savaş alanına ulaşmasıyla ingiliz ve alman kuvvetlerinin tank mevcutları dengelenmiştir.

    ikinci gün
    harekatın ikinci günü olan 16 haziran 1941 günü, bu kez güç dengesini sağlamış olan general rommel ilk karşı taarruzuna girişmiştir. rommel’in ilk saldırısı kendi sol kanadından, kapuzzo üzerine olmuştur. 15. panzer tümeni’nin 8. panzer tugayı, ingiliz birliklerinin sağ kanadını çevirecek biçimde ilerlemişlerdir. her ne kadar kapuzzo’daki ingiliz savunmasını kıramamışlarsa da, halfaya geçidi halen almanların elinde olduğundan ingiliz birliklerinin sağ kanadı sarılmış olmaktadır.

    üçüncü gün
    ikinci günün bittiğinde, ingilizler sağ kanatlarından kuşatılma tehlikesiyle karşı karşıyadırlar. nitekim harekâtın üçüncü günü başlarken rommel ikinci karşı taarruzunda, 5. hafif tümeni, ingilizlerin geri çekilme hattını tutmak amacıyla hafid sırtı’nın açığından dolanacak biçimde ileri sürmüştür. böylece ingiliz birliklerinin bir gün önceki sağ kanadındaki kuşatma tehdidinden daha ciddi bir kuşatma tehdidi, bu kez de sol kanat açığında ortaya çıkmaktadır.

    ingiliz birlikleri, geri bağlantılarını kesecek bu ileri harekâtı durduramamışlar ve günün sonuna doğru taarruz çıkış hatlarına çekilmişlerdir.

    battleaxe harekâtında ingiliz tank kayıpları 91, alman kayıpları ise 12 dir. dahası, alman tank kayıplarından bazıları, onarılabilecek durumdadır. personel kaybı, her iki taraf için bin kişiyi bulmamaktadır.

    kaynak