şükela:  tümü | bugün
  • hacı bektaş velî'nin düşünceleri çevresinde oluşan ve balım sultan tarafından kurulan tarikat. (bkz: bektaşi), (bkz: alevi).
  • okuduğum diyaloglarına bakarak eski zamanların ayarmatör dini sayılabilir sanırım.
  • hz isa'yı önemseyen tarikat.
  • hacı bektaş' ın yolundan gidenlerin tâbi oldukları tarikat.
  • gördüğünü ört görmediğini söyleme..
  • bektaşi geleneğine göre hacı bektaş orhan gazi zamanında yeniçeri ocağına dua etmiş, yeni çerilerce pir tanınmıştır. bu inanış dolayısıyla yeniçeri askerine taife-i bektaşiyan yeniçeri ağasına da ağa-yı bektaşiyan denir.
  • hacı bektaş veli adına kurulan, hz.ali ve on iki imam sevgisine dayanan, olgunluk, eşitlik, özgürlük vb. ilkelerce belirgin tarikat. babailer ayaklanması bastırıldıktan sonra türkmenler, baba ishak'ın halifesi olan hacı bektaş veli'nin çevresinde toplandılar. hz.muhammet'i mürşit, hz.ali'yi rehber, hacı bektaş veli'yi de pir tanıdılar. ortodoks islama başkaldırıyı ve geleneksel alevi inancını, islamlık öncesi asya'nın kandaş kültürüyle, özelde türk kültürüyle yoğuran bektaşilik, yeni bir sentez olarak belirdi; anadolu halkının konuştuğu arı türkçeyi kullanmasını yanında hemen her düşünce ve inançtan insanlara, kendilerinden bir şey bulabileceği soyut, ancak zengin bir düşünsel dünya sundu; toplumsal yaşantıda, kişiyi dar ve katı kalıplar içine sokmayan toleranslı bir düşünce özgürlüğü getirdi; görünüşe değil, öze önem vererek valık birliği ve var olanların birliği zemininde, insanı onulandırdı, dahası kutsallaştırdı. bu nedenlerle bektaşilik, osmanlı imparatorluğu'nun her yöresinde, özellikle anadolu ve balkanlar'da hızla yayıldı. osmanlı devleti'nin kuruluş aşamasında önemli roller oynayan bektaşilik, giderek yeniçeri ocağının yarı-resmi tarikatı durumuna geldi. yukarıda zikrettiklerim dışında bektaşiliğin ikinci önderi balım sultandır; hacı bektaş veli'nin hiçbir zaman evlenmediğini, timurtaş'ın manevi evlat olduğunu ileri süren balım sultan, önemli olan pir'in yolunu izlemektir diyerek, tarikatın ayin ve erkanında yenilikler yaptı; dünyayla ilgisini kesmiş bir mücerret dervişler örgütü kurdu. bu yorum ve düzenlemelerden sonunda bektaşilik, birbirine rakip iki ana kola ayrıldı: çelebiyan (çelebiler) kolu ve babagan (babalar) kolu. hacı bektaş soyundan geldikleri savında olan ve kendilerine bal evladı adını veren çelebiyan kolu, daha çok kırsal kesimde örgütlenirken; pir'in yolunu izledikleri savında olan ve kendilerine yol evladı adını veren babagan kolu, kentlerde örgütlendi. bunun dışında bektaşilikte dört tür insan vardır. bunlar dört kapı ve dört öğeyle temsil edilir: şeriat kavmi olan abitler, şeriat kapısı ve hava; tarikat kavmi olan zahitler, tarikat kapısı ve ateş; marifet kavmi olan arifler, marifet kapısı ve su; hakikat kavmi olan muhipler, hakikat kapısı ve toprak.
  • bektaşiler herkesi insan sayarlar. her insanı eşit görürler. din farklarını tanımıyorlar. bektaşilik dinler üstüdür aynı zamanda. bektaşilikte evrensellik buluyoruz. bektaşilik bir irfaniyedir. yani bilinirciliktir. bilinirciliğin özelliği ise herkesi insan olarak kabul etmek, her dini hoş görmektir. din, sınıf, ırk farkı yoktur. herkes eşittir. ancak şunu da ekleyelim ki balkan illerinde doğup yaşamış bektaşiler, bir çok hrıstiyan motiflerini de benimsemişlerdir. aynı şekilde doğu anadolu'da yaşayan bektaşilerde de iran dinlerinin etkisini görüyoruz. örneğin eski iranlıların yılbaşı bayramı olan nevruzu kutluyorlar. bosna'da ve başka balkan yörelerinde bektaşilik çok yaygın idi. bir çok bektaşi şairi bosnalı lakabını taşıyordu. onların şiirlerinde hrıstiyan motifleri yaygın idi. örneğin xvi. yüzyılda balkanlarda yaşamış olan kanberi incil'de italya adı ile ali'ye işaret edildiğini söyler:

    "o ali'dir pişüva-yi evliyavü enbiya
    anın içün dedi isa incil'inde ilyas"

    balkan ve bosna'dan gelen bektaşi dünyasında çok yerde isa'ya yer veriliyor. özellikle çarmıha gerilmiş isa'dır bu. örnek olarak beyhani'nin çok bilinen bir nefesini zikir edebiliriz.

    "kerbela çölleri kızılkan oldu
    şah hüseyin için dünya ağladı
    feryadımız çıktı arş-ü alaya
    topraklar inledi sema ağladı

    beyhani'yem bizi esma'dan sorun
    çarmıha gerilmiş isa'dan sorun
    bin bir kelam veren imra'dan sorun
    hem musa, hem tursina ağladı".

    irene melikoff