şükela:  tümü | bugün
  • 683 yılında doğdu. babası göktürk devleti'ni yeniden kuran ilteriş kutlug kağan, annesi ilbilge hatun'dur. 8 yaşında babasını yitiren bilge, 24 yıl boyunca göktürk devleti kağanlığı yapan amcası kapağan kağan'ın elinde büyüdü.

    bilge kağan, amcası öldüğünde yerine geçen oğlu inal'ı devirerek 32 yaşında göktürk devleti'nin başına geçti. devletin yönetimini ele alan bilge'nin ilk işi iyi bir yönetim oluşturmak oldu. bunun için, ordunun başına 31 yaşındaki kardeşi kül tegin'i, vezirliğe de tonyukuk'u getirdi.

    bilge kağan'ın en büyük hayali milletini yerleşik hayata geçirip onları şehirlerde oturtmak idi. ama buna vezir tonyukuk karşı çıkarak, "türkler, çinlilerin yüzde biri kadar bile değildiler. su ve otlak peşindedirler. avcılık yaparlar. belli bir yerleri yoktur ve savaşçıdırlar. kendilerini güçlü görünce, orduları yürütürler. güçsüz bulunca kaçarlar ve gizlenirler. çinlilerin sayı üstünlüklerini böylece etkisiz kılarlar. türkleri surlarla çevrili bir kentte toplarsanız ve bir kez çin'e yenilirseniz, onların tutsağı olursunuz " dedi.

    bilge kağan, bir dönem de türkler arasında budizm'i yaymak hevesine kapıldı. tapınaklar yaparak türkleri budist yapmak arzusunu taşıdı. vezir tonyukuk, bu düşünceye de karşı çıkarak, budizm'in insandaki hükmetme ve iktidar duygusunu zaafa uğrattığını, kuvvet ve savaşçılık yolunun bu olmadığını, eğer türk milletinin yaşaması isteniyorsa bu din ve tapınakların ülkeye sokulmaması gerektiğini söyledi. bilge kağan, çok itibar ettiği veziri tonyukuk'un tavsiyelerine uyarak, aklından geçen bu planları yapmadı.

    bilge kağan döneminde göktürk devleti'nin sınırları çin'in şan-tung ovasından, iç asya'da karaşar bölgesine, kuzeyde bayırku sahasından ani ırmağı havalisi ve batı demir kapı'ya (ceyhun irmağı'nın yakınında semerkant-belh yolu üzerinde) kadar ulaştı. önce veziri tonyukuk'u sonra kardeşi kül tegin'i kaybeden bilge kağan'ı, çinlilerle işbirliği yapan bakanı buyrak cor zehirledi. yatağında hasta yatarken, kendisini zehirleten bakan ve yardımcısını öldürten bilge kağan, 25 kasım 734'de öldü. bilge kağan'ın cenazesi 22 haziran 735 tarihinde büyük bir törenle defnedildi.

    (bkz: copy paste in ustasiyim gozlerinin hastasiyim)
  • "ey türk oğuz beyleri! üstte gök çökmedikçe altta yer delinmedikçe bil ki türk milleti, türk yurdu, türk devleti, türk töresi bozulmaz."
    sözünün sahibi olan göktürk devleti hakanı.
  • batılı arkeolog ve tarihçilerce yaklaşık 110 yıldır aranan hazinesinin (bkz: bilge kağan'ın hazinesi) 7 yıl önce türk ve moğol arkeolog ve tarihçiler tarafından bulunmasından sonra şimdi de heykelinin bulunduğu düşünülmektedir.

    http://www.cnnturk.com/…_iddiasi/494595/0#changeimg
  • çinli bir prensesle herhangi bir ilişkisi olmamış tek türk kağanı. hikaye ise baya ironiktir. bilge kağan ın tonyukuk ile arası açılmış ve vezirini sürgüne yollamıştır.(sebebini tam olarak hatırlayamıyorum) aynı zamanda hiddetli olduğu bu dönemde çin imparatoruna da bir mektup yollamış, mektubunda köpek soylu kore hünkarına bile çin prensesi yollandığı, kendisine hala daha niye yollanmadığını dile getirmiş ve kaç adet bilemiyorum ama çin prensesi sipariş etmiştir. fakat daha prenses gelmeden bilge kağan zehirlenerek öldürülmüştür. prensesini daha kollarına alamadan gözü açık gitmiştir bu diyardan.
  • hüseyin ferhad'ın dediğine göre, şiirlerinde "moyan çor" imzasını kullanırmış.
  • grup ötükenin albümünde yer alan bir parça. bilge kağan'dan bire bir alınmış olan sözleri aşağıdaki gibidir:

    ey türk milleti!
    ben ki, tanrı'nın izni ile tahta oturmuş türk, bilge kağan.
    sözümü sonuna kadar dinle;

    önce kardeşlerin , çocukların,
    sonra bütün soyun.
    güneydeki şatlar, apalar,
    kuzeydeki tarkanlar , buyruk beyler,
    otuz tatar , dokuz oğuz beyleri,
    milletim!
    bu sözleri iyice işit , iyice dinle...

    üstte mavi gök , altta kara yer yaratıldığında
    ikisi arasında insanoğlu yaratılmış.
    insanoğlu üstünde de atalarım
    bumin kağan istemi kağan hükümdar olmuş.
    türk milleti'nin ilini tutmuş, töresini düzenlemişler.
    ordu yürütüp dört bir yandaki başlıya baş eğdirmiş.
    dizliye diz çöktürmüşler.
    çin milleti ile komşu olmuşlar.
    altını , gümüşü , ipekliği sıkıntısızca veren çinli'nin sözü tatlı , ipeklisi yumuşak imiş.
    bunlarla uzak kavimleri kendisine yaklaştırıp sonra kötülük edermiş.
    bilge kişiyi , yiğit kişiyi sevmez, yürütmezmiş.
    türk milleti , varlığa, tokluğa ve rahata alışıksın,
    böyle olduğu için hoş ve tatlı sözlere kanıp
    kağanı'nın , beyinin sözünü dinlemeden her yere gittin , aldandın , aldatıldın.
    böyle olunca oralarda hep mahvoldun,
    itaatsizliğin yüzünden seni kalkındırmış kağanına ve iline kendin kötülük getirdin.
    kendin yanıldın. iyice düşün, silahlılar gelip seni nasıl dağıttılar?
    mızraklılar gelip seni nasıl sürdüler?
    mukaddes ötüken ormanı'nın milleti, dağıldın.
    doğuya giden gitti , batıya giden gitti.
    gittiğin yerde kanın su gibi aktı.
    kemiğin dağ gibi yandı.
    bey olacak erkek evladın köle,
    hanım olacak kız evladın cariye oldu.
    kocamışlara , bilgelere itaatsizliğin yüzünden!

    tahta oturduğumda şuraya buraya dağılmış olan milletim ölüp biterek,
    yaya ve çıplak olarak geri geldi.
    milletimin adı yok olmasın, töre yok olmasın diye
    gündüz oturmadım , gece uyumadım,
    gözden yaş gelse ölmeyerek,
    gönülden çığlık gelse geri çevirerek düşündüm.
    iyice düşündüm...
    milletimi kalkındırayım , besleyeyim diye
    kuzeye, güneye ve doğuya on iki büyük sefer yaptım...
    savaştım...
    ondan sonra tanrı bağışlasın, talihim ve kısmetim var olduğu için ötüken'i il tuttum.
    açları doyurdum , çıplakları giydirdim,
    yoksul milleti zengin kıldım , az milleti çoğalttım...

    artık kötülük yok!

    ve türk kağani mukaddes ötüken ormaninda oturdukça ,
    ülkede sikinti olmayacak töre yaşayacak!

    türk oğuz beyleri! milletim! işitin!
    üstte gök basmasa , altta yer delinmese, senin ilini ve töreni kim bozabilir?

    ey türk titre ve kendine dön..!

    dinleti: http://www.dailymotion.com/…tuken-bilge-kayan_music
  • iyi adamdır, hoş adamdır ama günümüz tabiriyle biraz overrated'tır. kardeşi kültigin'in ve kayınpederi tonyukuk'un gölgesinden sıyrılamamıştır. "şuraları surla çevirsek, iki budist tapınağı koysak fena mı olur?" şeklindeki önerisi tonyukuk tarafından "hele bir otur soluklan yiğenim, bizim nüfusumuz çin'in ellide biri kadar. zayıfladığımızda kaçamazsak halimiz yaman olur." denerek reddedilmiştir. tonyukuk orhun kitabelerinde bilge kağan'dan için "kağan mı kılayım dedim. sakındım. sıska boğa, semiz boğa arkaya tekme atsalar, semiz boğa mı, sıska boğa mı attı diye bilinmez imiş deyip anca sakındım." (özetle "bilge kağan biraz saftır") demiştir. zaten tahta geçmesini sağlayan darbenin mimarı da kültigin'dir. kültigin, geçmişte kazandığı askeri başarıların verdiği meşruiyetle kapgan kağan'ın oğlunu devirdikten sonra töreye uygun olarak başa abisini geçirmiştir. ilginçtir ki orhun kitabelerinde darbe konusu atlanır, anlatılmaz.

    bütün bunların yanında bilge kağan kültürlü, ilme ve bilime meraklı, sorgulayan bir adamdı. tarih derslerimizin en büyük eksikliklerinden biri de budur zannımca; eski türk kağanları gündüz yiyip içen, gece çinli prenses hoplatan minyatür khal drogolar gibi resmedilir. halbuki kendilerinden başka kimseyi beğenmeyen burnu kalkık çin vakanüvisleri bile hunlar ve göktürklerden "en medeni ve kültürlü barbarlar" diye bahseder.
  • börülü (aşena) hanedanındandır bu börülü ailesinin kutsal bir aile olduğuna dair inanış vardır eski türklerde
  • zülkarneyn isimli peygamber olduğuna birçok kişinin inandığı delil olarakkur'an-ı kerim'de geçen ayetlerin verildiği göktürk hakanı