bonecrusher

  • azimli
  • hırçın golcü (293)
  • 4853
  • 117
  • 7
  • 0
  • evvelsi gün

adil kullanım kotası

öncelikle internette kota diye bir şey sundular.
sigara, içki, kumara para akıtan, sonra internet meselesinde "öğrenciyim abeeey, para yook" diyen gençlerin (ortaokullu-üniversiteli farketmez) hoşuna giden kotalı tarifeleri dayattılar önümüze bir dönem. 1mbit-10mbit arası tarifelerimiz varken kotalar 1gb, 2gb, 4gb gibi olurdu. bu kotayı aştığında, geçirdikçe geçirirlerdi.
bazılarımız inat etti, kotalı almadık. parasına kıyıp sınırsız aldık. 10 lira yerine 50 lira ödüyorduk mesela, ama istediğimiz gibi kullanıyor, download yapabiliyorduk.
ama sonra birisi çıktı, "abi adil kullanım koşulları diye bir şey çıkartalım, adamlar aynı parayı versin ama biz onlara kısıtlı internet hizmeti sunalım" dedi, bir anda tüm internet servis sağlayıcıları bu sisteme geçti.

nedir bu?
"limitsiz" internet yazıyor, kotalı değil, ama kotalı kullanıyormuşuzçasına download boyutumuz belirli bir limite geldiğinde, kota aşım ücreti yerine hızımızın çok düştüğünü görüyoruz. limitli internete "limitsiz internet" diyorlar, müşteriyi keriz yerine, enayi yerine koyuyorlar.

neden peki?
bu internet servis sağlayıcılarına "yahu neden akk diye bir şey koyma gereği duydun" diye sorarsan, "apartmanlarda interneti paylaştırıyorlar, onu engellemek için koyduk" diyorlar (yersen).
mantıklı ve yeterli bir açıklama değil.
örnek verelim. diyelim ki bir apartmanda 10 tane adam oturuyor. bunlar tek başına internet almaya kalksa, 1mbit'lik 1gb kotası olan internet alacak ve 10ar lira vercek. gazetelere bakacağı, e-mail ve twitter kontrol edeceği için yeterli bir rakam. ancak 100 liralık bir paket var ve 20mbit'i kota limiti olmadan kullanma imkanı sunuyor. bu 10 kişi gidiyorlar, birleşip bu bahsettiğim 20mbit'li interneti alıp apartmana kuruyorlar. bu bahsettiğim 10 kişi ayda ne kadar download yapabilir ki? toplamda 20gb gider belki. bu yüzden, bu 20mbit'lik internete 50gb "hız limiti" koyduğun zaman, interneti apartmanda paylaşacak olan kişiler yine paylaşacaktır, ve bu hız limiti onlara yeterli gelecektir.
diyelim ki bu 10 kişi, bahsettiğim tarz "casual" internet kullanıcısı değil de, "hardcore" oyuncu adamlar olsun, sürekli oyun indiriyorlar ve bir yandan da günde 25 saat oyun oynuyorlar. diyelim ki bu senaryoda bu hadise, internet servis sağlayıcı için büyük yük anlamına geliyor, o yüzden bu uygulamayı koydular. e bu da anlamsız olacaktır. çünkü interneti ne kadar çok kişiye bölersen (kardeşine, babana, annene vs) oyun içinde daha çok lag yaratacak ve pingi yüksek gelecektir. bu yüzden, bu tip kullanıcılar 20mbit'i alıp apartmanda kendisi gibi 25 saat oyun oynayan 10 arkadaşına bölmekten uzak duracaktır.
böyle bir sınırlandırılmanın gelmiş olması, pc'si 24 saat açık olup sürekli bir şeyler download edenlerin önüne geçmek. "apartmanda internet paylaşımın önüne geçilmesi" felan tamamen palavra.
sistemi en çok meşgul edecek kişiler de bu tip kullanıcılar gözüküyor. diyelim ki 20mbit internet aldık. böyle bir internet, saniyede 2mb dosya download edebilmek anlamına geliyor. 2'yi çarp 60'a, dakikada 120mb demek. çarp 60'a, saatte 7200 mb demek. çarp 24'e, günde 172800 mb demek. çarp 30'a, ayda 5184000 mb demek, o da ayda 5tb'a yakın dosya transferi demek. bu şekilde 1000 adam olsa şu ülkede, ayda 5pb'a yakın internet rahat harcanmış olacaktır.
tabii teorik olarak böyle yazdım da, elbette pratikte bir internet kullanıcısının ayda 5tb download yapabilmesi mümkün değil.

her şeyi geçtim, öte yandan bu adil kullanım zımbırtısının günümüzde yarattığı büyük bir sıkıntı var.
devir artık digital download çağı.
eskiden, bundan 10 sene önce, "download" denince akla öncelikle "korsan yazılım" gelirdi. çünkü bilgisayar programları, oyunlar, filmler, müzikler, kitaplar sadece normal dükkanlarda satılırdı. dükkana gidip seçip parasını verip torbaya koyup gelirdin.
şimdiyse internet dükkanları epey bir yaygınlaştı.
mesela amerika'da netflix çok meşhur oldu, millet televizyonunu internete bağlayıp netflix üstünden film kiralayıp izliyordu.
artık işletim sistemlerini de şirketin kendi sitesinden indirebiliyorsun, 5-10gb'lık dosyalar oluyor bunlar.
yazılımlar gene internetten indiriliyor, 1-5gb olabiliyor bir tanesi.
steam, gog, desura, origin, derken amazon gibi siteler bile digital olarak oyun satmaya başladı. günümüzde bir oyunun boyutu 10-25gb arası değişebiliyor. patchler 500mb-2.5gb arası tutabiliyor. eskisi gibi bir oyunu oynamak istediğin zaman raftan cd'yi alıp bilgisayara takmıyorsun ki, steam'i açıp oyuna tıklıyorsun. bu da 15gb'lik bir dosya indirmesi demek oluyor. ps3, vita gibi konsollar da artık digital oyun indirmeyi sağlayan online shoplara sahipler.
müzik piyasası digital ortama çoktan geçti, itunes mesela bu konuda en popüleri. drm meselesi çok tartışılınca, drm-free albümler yayınlamak zorunda bile kaldı.
youtube'da bir 1080p video izlemek istediğinde yine 1-5gb gibi büyüklükte olabiliyor.

bunun gibi sebepler yüzünden, sadece kullandığınız internetin hızı değil, internetle indirebileceğiniz dosya limiti de çok önem taşıyor.
tamam, ayda 5tb dosya indirmek çok kolay değil, ama işlerini internet üzerinden halleden birisiyseniz, medya veya oyun ile uğraşmaktan keyif alıyorsanız rahatça ayda 100gb downloadın üstüne çıkabiliyorsunuz..
örnek göstereyim:
yeni bilgisayar aldım, ona linux kurmak istedim diyelim. 5gb'lık bir linux distro indirdim.
diğer bilgisayara 5 tane program kurmak istedim, toplamda 10gb dosya indirmem gerekti.
o ayın 3 tane popüler oyununu indirdim, 25'er gb tuttu.
multiplayer oynadığım 5 oyunu indirdim, 10'ar gb tuttu.
3 tane eski oyunu indirdim, 5'er gb tuttu. 2 tanesini beğenmedim/bitirdim, 2 tane daha yükledim, onlar da 5'er gb tuttu.
youtube'da subscribe olduğum 10 grup var, ay boyunca 50 video yayınladılar, onları izledim, boyutları ortalama 500mb idi. o videoları izlerken random rastladığım 100 video daha izledim, boyutları ortalama 100mb idi.
2 yeni albüm çıkmış, 3 tane de sevdiğim eski albüme rastladım, her birinin boyutu 200mb civarındaydı.
topladığımızda ne yapıyor?
40 yapar!
değil tabii, 200gb'a yakın dosya ediyor bunlar.
10gb, 20gb hız limiti sunan internetlerle bunları yapmak mümkün değil.
diyelim ki 20mbit internet aldın. saatte 7gb dosya indirebildiğin için, 25gb'lık dosyaları birkaç saatte indirebiliyorsun, 1080p youtube videolarını takılma olmadan izleyebiliyorsun. gayet rahat internet kullanmış oluyorsun.
ama 20gb hız limitini geçtiğinde internet hızı bir anda 1mbit'e düşecektir. hani bundan 10 yıl öncesi için 1mbit iyi bir hız sayılıyordu da, günümüzün dosya boyutlarına baktığımızda komik kaçıyor. 1mbit internetle, saatte 360mb dosya indirebiliyorsunuz. youtube'daki 1080p videoyu izlemek için videoyu 2 saat yüklemeye bırakmak zorunda kalıyorsunuz. 25gb'lık oyunu indirmek için 70 saat boyunca makineyi "nadasa" bırakmak gerekiyor, o da bilgisayarı hiç kullanmadan geçireceğiniz 3 gün demek oluyor. 3 gün boyunca bilgisayar 24 saat download'da kalacak ki, o oyunu indirebilesiniz. bir müzik albümü indirip dinlemek istediğinizde bile 30 dakka boyunca download etmeniz şart.

işte bu yüzden 1mbit günümüz şartlarında hayli gereksiz bir internet hızı, 10-20gb'lık "hız limitleri" ise hayli komik bir rakam kalıyor.
biraz oyun oynayan, biraz youtube kullanan biri bile olsanız, o 20gb'lık limit "tak" diye bitiveriyor.
sonrasında ise youtube bile izleyemez hale geliyorsunuz.

bunun gibi sebeplerden dolayı, türkiye'deki adil kullanım politikası, günümüz şartlarına uymayan, çok mantıksız, çok saçma ve çok aptalca bir yöntem.
bu fikri ortaya atan kişiyi de tebrik ediyorum,
bu fikri uygulayan internet servis sağlayıcılarını da tebrik ediyorum.
gerçekten çok zekice bir yöntem.

isveç'ten bir örnek vereyim.
bir internet hizmeti var. kotalı seçenekleri de var.
ama kotasız olan seçenekler "tamamen" limitsiz.
yani "hız limiti aşımlı limitsiz" gibi bir saçmalık yok. istediğiniz kadar dosya indirin, kimse size karışmıyor.
işte bu internetin seçenekleri şu şekilde:
1/1 mbit - 149 kr,
5/5 mbit - 195 kr,
10/10 mbit - 199 kr,
30/30 mbit - 279 kr,
100/10 mbit - 295 kr,
100/100 mbit - 399 kr.
isveç kronunu 4'e böldüğünüzde, tl cinsinden yaklaşık değeri buluyorsunuz. yani 400 kron, yaklaşık olarak 100 liraya denk geliyor (daha detaylı çeviri için: http://www.xe.com/ucc/ ).
100liraya, tamamen sınırsız, 100/100mbit internet, gayet iyi bir fiyat.

hani "orası isveç, elbette hızlı interneti ucuza verirler" denebilir belki.
ama kısa süre önce ttnet'in "biz tüm avrupa'ya fiber ağ döşedik" dediğini, bununla çok övündüğünü, hatta reklamlarını bile yaptığını hatırlatmak isterim. internet altyapısına para harcamaktan çekinmeyen şirketler varken, "orası isveç" bir bahane olmamalı.

türkiye'den birkaç internet servisi örneği vereyim.

vınn 3g modem
http://www.turkcell.com.tr/…-modem--kampanyasi.aspx
limitsiz paket, aylık 59tl, 43.2 mbps hız destekli cihaz alırsanız, aylık 8 lira ek ödeme gerekiyor, toplamda aylık 67'e geliyor.
ama altında bir not var, akk limiti 15gb imiş, sonrasında 128kbps'ye düşüyormuş.
yani 43mbit hızdaki interneti, 1 saat boyunca tam hızda kullanırsanız, bu limiti aşıyorsunuz,
ve sonrasında 15 yıl önceki kablonet hızına düşüş yapıyorsunuz. ayın geri kalanında da böyle kullanmak durumundasınız.
gaaaaayet mantıklı.

superonline adsl
http://www.superonline.net/…steyen-el-kaldirsin&t=1
8mbps'ye kadar 4gb kotalı 29tl
16mbps'ye kadar 5gb kotalı 33tl
8mbps'ye kadar limitsiz 59tl
16mbps'ye kadar limitsiz 64tl
8mbps limitsiz 109tl
altta bir not var,
"8 mbps’ye kadar 4 gb ve 6 gb kotali paketlerinde 25 gb lık hız alanı 25 gb’ye, 8 mbps’ye kadar limitsiz 50 gb hız alanı paketinde 50 gb’ye, 8mbps’ye kadar limitsiz 100 gb hız alanı paketinde 100 gb’ye, 16 mbps'e kadar paketlerinde 50 gb’ye ulaştığında internet hızı 1 mbps’ye düşürülecektir."
bir diğer not da şu:
"turkcell superonline yasal sitelerden indirmeyi destekler."
yahu dalga mı geçiyorsun evladım sen benimle? bir şey desteklemiyorsun ki, steam'den 25gb'lık "yasal" bir dosya indirdiğim zaman cezalandırıp 1mbit'e düşürceğini sen söylüyorsun ki..

superonline fiber
http://www.superonline.net/…k=42&d=fiberini-sec&t=0
20mbps 4gb kotalı 25gb hız alanı 34tl
20mbps 8gb kotalı 25gb hız alanı 39tl
20mbps 50gb hız alanı 59tl
20mbps 100gb hız alanı 69tl
50mbps 100gb hız alanı 89tl
50mbps 250gb hız alanı 99tl
100mbps 100gb hız alanı 109tl
100mbps 250gb hız alanı 149tl
100mbps 500gb hız alanı 199tl
fiber'in seçenekleri biraz daha geniş.
ancak,
o 50mbps'yi veya 100mbps'yi seçen adam gerçekten ihtiyacı olduğu için seçecektir.
sadece gazeteleri okumak, twitter'a bakmak için 100mbit almayacaktır. e öyle bir kişi de 1 ay geçmeden o hız limitini rahatlıkla bitirecektir. sonrasında ne yapacak? 1mbit hıza limitlenince, internetini çöpe mi atçak? yoksa 2. bir hat daha çektirip ayın ilk 15 gününde bir interneti, diğer 15 gününde ikinci interneti mi kullanacak?
niye adam gibi sınırsız bir interneti pakedi konulmaz ki?
aaaa doğru, "çünkü apartmanda paylaştırıyorlar".
mantıklı...

ha bu arada fiberde 1000mbit internet var, hız limitsiz, kotasız felan, ama fiyatı yazmıyor göremedim. 1 milyar veya 10 milyarlık bir fiyatı olması muhtemel. işin komik yanı
"sunulan hizmet bireysel kullanım içindir, ticari amaçla kullanılamaz. turkcell superonline, böyle bir kullanımdan şüphelenmesi halinde, abonelik sözleşmesinde de belirtildiği üzere ve aboneyi koruma amacı ile öncelikle aboneyi uyarır, abonenin kullanımında ticari amaç tespit edilmesi halinde turkcell superonline hattı kullanıma kapatma ve tek taraflı iptal hakkını saklı tutar."
gibi bir uyarı koymuşlar.
kişisel kullanım için kim ne yapsın yahu o 1000mbit'i. 20/50/100mbit internet kullanırken bile dosya indirimi sırasında maximum hıza erişemeyebiliyorsun.
ev kullanımı o milyarlık fiyatı verebilecek pek babayiğit de bulamazsın. belki koç, sabancı gibi bir şirketin oğlu olsak olabilir. ama o durumda da kendi internet şebekemi kurarım, onu kullanırım.

uydunet kablonet
http://www.kablonet.com.tr/int-uydunet-tarifeleri
1 mbps'e kadar: 12 tl / ay
5 mbps'e kadar: 16 tl / ay
10 mbps'e kadar: 20 tl / ay
*ilk 1 gb data kullanımı, tarifenin başlangıç bedeline dahildir. ilave kullanılacak her 1 gb bedeli 3 tl'dir. maksimum fatura tutarı, aynı hızın sınırsız tarife bedelinin %30 fazlasını geçemez.
1 mbps'e kadar: 29 tl / ay
3 mbps'e kadar: 49 tl / ay
5 mbps'e kadar: 69 tl / ay
10 mbps'e kadar: 99 tl / ay
*uydunet sınırsız tarifelerinde, kullanılan data miktarına göre hız düşürme işlemi yapılmaz.
10 mbps'e kadar 20 gb kota: 39 tl / ay
10 mbps'e kadar 40 gb kota: 49 tl / ay
10 mbps'e kadar 80 gb kota: 59 tl / ay
20 mbps'e kadar 20 gb kota: 49 tl / ay
20 mbps'e kadar 40 gb kota: 59 tl / ay
20 mbps'e kadar 80 gb kota: 69 tl / ay
40 mbps'e kadar 20 gb kota: 59 tl / ay
40 mbps'e kadar 40 gb kota: 69 tl / ay
40 mbps'e kadar 80 gb kota: 79 tl / ay
60 mbps'e kadar 20 gb kota: 69 tl / ay
60 mbps'e kadar 40 gb kota: 79 tl / ay (üst fatura tutari : 518,71 tl)
60 mbps'e kadar 80 gb kota: 89 tl / ay (üst fatura tutari : 778,71 tl)
*uydunet kotalı tarifelerinde, kota aşım bedeli her 1 gb için 3 tl ücretlendirme yapılır. maksimum ücret aynı hızın limitsiz tarife bedelinin %30 fazlasını geçmez. 40 mbps ve 60 mbps hızları için ise maksimum ücret belirlenen fatura üst sınırı tutarını geçemez.
15 mbps'e kadar: 149 tl / ay
20 mbps'e kadar: 199 tl / ay
*sınırsız tarifelerde data miktarına göre hız düşürme işlemi yapılmamaktadır.
kablonet tarifelerinde "adil kullanım koşullarına göre hız düşümü yapılmaz" dese de, akk'li tarifelerde görmeye alıştığımız "e kadar" lafı burda da olunca insan kıllanmıyor değil.

bu mevzuyla ilgili http://www.dusukhizahayir.com/ diye site yapanlar olmuş.
ama "hadi gelin facebook'da kendi aramızda paylaşalım" yönteminin bu tip olaylarda bir etkisi olmaz.
örgütlenmek, topluma ulaşmak ve toplu halde karşı çıkmak gerekiyor.
gerekirse "büyük şirketlerin" yaptığı gibi hukuk yolunu abartı derece zorlayarak bu sistemin "yasal" gibi gözükmesinin önüne geçilmesi gerekmelidir.
hani bir laf var, "dünyanın en pahalı internetini kullanıyoruz". gençler arasında çok klişeleşmiş bir laf bu.
doğru mudur değil midir o kadar da önemli değil.
burda önemli olan, internetimizin her yıl daha da kısıtlı hale geliyor olması. bu konuda amerika'nın pipa/sopa yasasıyla ve çin'in internet firewall'uyla yarışmaktayız.
internetimiz kotalandırılıyor, bu da yetmezmiş gibi adil kullanım koşulu diye yeni bir şey icat ediliyor.
siteler "konuyla hiç ilgisi olmayan hede mahkemesinin, alakasız bir şekilde aldığı hödö kararı nedeniyle trolololo sebebiyle kapanmıştır" yazılarıyla kaplanıyor.
"temiz internet kampanyası" gibi tuhaf yöntemlerle, 18 yaşından büyüklere, çocuk muhamelesi yapılıyor ve devlet "senin hangi siteye girip giremeyeceğine sen karar veremezsin, ancak ben verebilirim" diyor.
elbette ilerki yıllarda bunlardan da saçma şeyler göreceğiz.
tepki vermeyen koyunları istedikleri gibi güderler.

onu da geçtim,
illa "adil kullanım koşulu" koymak gerekiyorsa, daha mantıklı çözümler sunulabilinir.
örneğin günlük limit konulabilinir. aylık 100gb'lık limit yerine günlük 20gb'lik limit olur. gün boyunca çok fazla abanan birisi olursa, o günlüğüne hızı limitlenir, ertesi gün tekrar düzelir.
ya da saatlik limitler olabilir. diyelim ki günün 16-22 saatleri boyunca internet kullanımı aşırı oluyor, sistem de bunu kaldıramıyor. tamam o zaman o süre için 1gb downloadı geçen herkesin hızını limitlersin. böylece sistemi de rahatlatmış olursun.
bu tip pratik çözümler varken,
insanları aylık paketlerle sınırlandırmak niye gerekir ki?
örneğin 100mbit fiber alıp ilk 10 gün 500gb download eden birisi, geri kalan 20 gün 1mbit internet hızıyla niye idare etmek zorunda kalsın ki?

devamını okuyayım »