cukum dustu

  • hırçın golcü (277)
  • 576
  • 3
  • 2
  • 0
  • 3 gün önce

mafya

"...ve kendisine mafya üyesi olup olmadığı sorulduğunda "bunun ne demek olduğunu bilmiyorum" diye yanıt veren (bir mafya davası sanığı) mini'nin doğruyu söylemiş olduğu görülür. gerçekten de mini kendini, gizli bir örgütün üyesi olarak değil, bizim mafioso adını verdiğimiz belli bir biçimde –yani mafioso gibi- davranan biri olarak görüyordu." pino arlacchi, mafia business: the mafia ethic and the spirit of capitalism mafia

"mafya ne bir hizip ne de bir birliktir, ne kuralları ne de statüleri vardır. mafioso, bir haydut ya da eşkıya değildir (…) mafioso, yalnızca, tahrike gelemeyen yürekli bir adamdır; bu anlamda her erkek bir mafioso olmak ister, aslında buna zorunludur da. mafya, bireyin kendi varlığı hakkında, “herhangi bir düşünce ya da çıkar uyuşmazlığını, herhangi bir çatışmayı çözümlemenin bir ve tek yolu olarak”, üstünlüğe (daha da kötüsü) başkalarının hakimiyetine anlayış göstermesinin olanaksız olması anlamında, bireysel güç ve kudret inancı taşıyan belli bir bilinç durumudur." pitre usi, customi e pregiudizi del popolo siciliano

`----------------------------------------------``----------------------------------------------`

mafya kavramının ortaya çıkışı ile ilgili olarak birçok farklı görüş öne çıkmaktadır. bu konularda yapılan çalışmalar derlendiğinde kavramın ortaya çıkışı hakkında fikir edinmek mümkün olmaktadır.

bu görüşlerden ilki mafya kavramının üzerindeki arapça yapıya yönelik vurgudan yola çıkılarak öne sürülmüştür. arapça'daki "mahias" kelimesinin "hiç kimseden korkmayan, fiyakalı, cesur adam" anlamına geldiği ve bunun mafya kavramının arapça kökenden türediği tezini desteklediği söylenmektedir. bu kanıya, inciardi'nin mafya kavramın sicilya-arap kökenli olduğu tezine ve abadinsky'nin mafya kelimesinin anlamı üzerine yaptığı çıkarımlara dayanarak ulaşılmıştır. isyankar arapların, daha sonraları da eşkıyaların ve ihtilal yanlılarının saklandıkları yerlere "mafie" denilmekteydi. 1860 yılında italya’da gerçekleştirilen ihtilal sonrası, isyankarların bir kısmının bu yerlerde saklanması ve palermo’ya geldiklerinde "yaşasın mafiosi" sloganı ile karşılanmaları, mafia-mafie-mafiosi kelimelerinin birbirleriyle özdeşleştiğini göstermektedir. mafiosinin mafieden gelen kişilere verilen bir lakap olduğu söylenmekte ve "mahias", "maha", "mafie", "maafir" ve "muafah" gibi kelimelerin zamanla anlamını kaybederek halkın diline "mafia" olarak yerleştiği belitilmektedir. ayrıca, arapçada gizli işlerin yapıldığı yerlere "mahfel" veya "mahfelya" denildiği belirtilmekte, bu kelimenin değişim göstererek "mahfelia" ve daha sonra da "mafia"ya dönüştüğü ve bu anlamdaki mafia kelimesinin, gizli kapaklı işler yapan anlamında kullanıldığı söylenmektedir.

mafya hakkındaki bir diğer görüş ise sicilya'yı yöneten normanlara karşı yapılan araştırmaya dayanmaktadır. bu ayaklanmalarda sık sık kullanılan "morte alla francia italia anela" sloganının baş harflerinden oluşan "mafia" sözcüğü ortaya çıkmıştır. bir başka görüş ise bu görüşe benzer bir yöntemi içermektedir. bu görüşü açıklarken carbonari adı verilen yapıdan bahsetmek lazımdır. carbonari cemiyeti'nin fransız devrimi kökenli yeni bir oluşum olduğu ilk çıktığı yıllarda söylenmektedir. bu yapının tapınak şövalyeleri ve dağdaki yaşlı adamla (hasan sabbah) tarihi bağlarının olduğunu ispatlamaya çalıştıkları belirtilmektedir. 1820'de ispanya ve napoli'de ve 1821'de piedmont'ta gerçekleşen ayaklanmalardan carbonari sorumlu tutulmuştur. i. ferdinand'ın çıkardığı anayasa huzursuzluk yaratmış ve bu iç çatışmaya yol açmıştır. 1829'da bir demokrat olan giuseppe mazzini bir carbonaro olmuştur. mazzini üç ay hapiste kalmış, marsilya'ya sürgüne gönderilmiştir. mazzini sonrasında napoli'deki isyanı daha da şiddetlendirip kuzey italya'ya yaymak istemiş ve verilen ölüm cezası yüzünden fransa'ya kaçmıştır. mazzini'nin bu mücadelesi kapsamında, "mazzini autorizza furti incendi avvenamenti" (mazzini suç işlemeye vekalet veriyor) cümlesi sıkça kullanılan bir slogan hâline geldiği söylenmektedir. bu sloganı oluşturan kelimelerin baş harflerinin yan yana gelmesi sonucu "mafia" kelimesinin çıktığı ve daha sonraki gelişmelere temel oluşturduğu ileri sürülmüştür.

`----------------------------------------------``----------------------------------------------`

mafya ve mafya tipi yapıların ortaya çıkışına bakmak, aslında mafyanın ne olduğu ile ilgili önemli ipuçları verecektir. italya'daki incelenecek yapılar: camorra, 'ndrangheta ve mafia.

camorra

camorra napoli'de ortaya çıkan bir örgüttür. camorra'nın 1504-1707 arası napoli ve sicilya'ya hakim olan ispanyolların yönetiminde napoliler ve ispanyollar birlikte yer aldığı ve 1417'de kurulan eski ispanyol örgüt olan garduna benzeri bir yapı olduğu söylenmektedir. camorra'nın ortaya çıkışı açısından üretilen başka bir tez ise genel olarak sefil hırsızları tarif etmek için kullanılan lazzoroninin yeni bir türü olduğu ve lazzoroninin bireyleri, camorristinin ise organizasyonu temsil ettiği düşüncesidir.

bazıları camorra kelimesinin ortaya çıkışı olarak 1735 yılını işaret etmektedir. isim piazza del plebiscito önünde oynanan ve bu nedenle adı "camorra avanti palazzo" (sarayın önünde camorra) olan, napoli'deki sekiz oyun evi birinden gelmekte ve sözcük capo (patron) kelimesi ile italya'nın en eski sokak oyunlardan biri olan morranın birleşmesiyle oluştuğu söylenmektedir. bazıları camorra'nın kanunsuz bir şekilde şehir etrafında nakledilen mallardan para kazanan camorristiden geldiğini söylemektedir ve her şekilde bu sözcük haraç almayı tanımlamak için kullanılmaktadır.

camorra, ilk başta napoli'nin cezaevlerinde mahkumlar için koruyucu bir dernek olarak oluşmuş, on dokuzuncu yüzyılın ortalarına doğru, cezaevlerinden napoli şehrine ve çevreye doğru yayılmaya başlamıştır. daha sonra, on iki aile veya camorra grubuna ayrılan bu örgütün üyelerinin her birinin bir diğer aile veya grubun üyeleri ile ilişki içerisinde olduğu, karşılıklı iletişim ve işbirliğini sağladığı bir yapı gelişmiştir. eric hobsbawm* camorra'nın sınıfa veya ulusa ilgisi olmadığını sadece elit suçluların profesyonel çıkarları olduğunu söylemektedir. ayrıca camorra'nın kuruluşundan beri ritüellere ve kurallara önem verdiğini, katı bir hiyerarşik yapısı olduğunu, üyelik kabulündeki dürüstlük standardının yalnızca güç ve cesarete bağlı olmadığını, eşi veya kız kardeşinin fahişe olmaması ve polisle ilişkisi olmaması gerektiğini söylemektedir. hobsbawm'ın değindiği başka bir konu ise camorra'nın hapiste doğduğu görüşünün kesin olmadığıdır. camorra altın yıllarını giuseppe garibaldi döneminde yaşamıştır. sicilya'daki bourbon kralları camorra üyesi garibaldi'ye polis yetkileri vermiş ve garibaldi 11 mayıs 1860'da sicilya'ya ayak basmış ve piedmont kralı victor emmanuel adına diktatör ilan etmiştir.

mafya liderleri ve üyeleri mütevazı bir şekilde giyinirken, camorra üyeleri şaşalı ve gösterişli giysileri tercih etmektedirler. mafya üyeleri alçakgönüllü ve yumuşak başlı davranırken, camorra üyeleri saygın olmak ister ve kibirli davranırlar. mafya, bir organizasyondan çok batı sicilya'daki kültürel değerler ile birlikte gelişen bir düşünce ve idealken, camorra suç işlemek amacıyla kasıtlı, planlı ve gizli bir şekilde örgütlenmiş bir suç örgütüdür.

'ndrangheta

calabria'daki organize suç yapısının nasıl adlandırılacağı konusunda uzun süre bir anlaşmazlık yaşanmıştır. bu yapı "onorata societa", "picciotteria", "fibbia", "mafia" ve "camorra" olarak adlandırılmıştır. picciotteria kavramı 20. yüzyılın başından ii. dünya savaşı'na kadar genel olarak adli dokümanlarda geçmiş, üyeliğin en düşük hali anlamına gelen picciotto kavramından türetilmiş ve mafia ve camorra'nın yerel uzantısı olarak kullanılmıştır. fibbia kavramı ise genel olarak ceza adaletinde hiyerarşik olarak yapılanmış yerel bir çeteye atıf olarak kullanılmıştır ve bu iki kullanım da bir organizasyonun kriminal karakterini ifade etmektedir. onorata societa kavramı ise 19. yüzyılın sonunda köylü cemiyetinin kendilerini somutlaştırmak ve onur prensibine atıfta bulunmak için kullanılmıştır ve ancak son elli yıldır 'ndrangheta kavramı calabria organize suçunu temsil etmektedir.

'ndrangheta yunanca kökenli bir sözcük olup, calabria'da yaşayanlar(calabrese) tarafından büyük bir erdem ve kahramanlık düzeyini ifade etmek amacıyla kullanılmıştır. bu sözcükle üstün bir seçkin olan 'ndranghetistiye somut içerik verildiğini belirtilmekte, 'ndranghetistanın ise onurlu bir topluluğun üyesi olmak olarak açıklanmakta fakat genel anlamda tehlikeleri hafife alan, cesur, gururlu, endişe ve kuruntu nedir bilmeyen, her duruma hazırlıklı insanları anlattığını belirtilmektedir. 'ndranghetistanın düşünce sistematiğinin anahtarının 'uomo (erkek olmak) anlamına gelen omerta'dır. omerta kurallarının kabul edilmesinin biri belli bir grubun üyeleri arasında geçerli olan davranış kuralları ile, diğeri kendi dışında bulunan kişilerle ilişkileri yöneten bir çifte ahlak sistemini uygulamak demektir. mafia ile 'ndranghetanın ve mafiosi ile 'ndranghetistanın eş anlamlıdır (bunu pino arlacchi söylemektedir).

italya'nın ulusal birliğinin sağlanması aşamasında, ulusal birleşmenin getirdiği düzenlemeler karşısında güneyde eski ekonomik yapı çökmüş ve suç örgütlerinin sayısı artmıştır. yeni hükümet açıkça kuzeyi her zaman güney üzerinde daha avantajlı bir konumda görmüş, ekonomik yatırımları kuzeye yapmış, güneyi önemsememiş ve hafife almış bunun sonucunda ise calabrialılar kuzeydeki hükümete karşı tavır almışlardır. büyük çaplı olumsuzluklar ve hırsızlıklar içerisinde bir kurtarıcı gibi görülen ‘ndrangheta aslında topluma yararlı hizmetler sunma konusunda hiçbir özel ilgi ve çalışması olmamış aksine tamamen yıkıcı bir özellik taşıyan sosyal adalet anlayışına sahip olmuştur. böyle bir misyon ile hareket eden ‘ndrangheta örgütü, sicilya’nın 1860 yılında roma ile birleşmesi sorunların bitmesine değil yeni ve farklı bir şekil almasına yol açmış, mafya tipi yapılanmaların da ortay çıkması hız kazanmıştır.

mafia

mafyanın köklerinin dokuzuncu yüzyıla dayandığını ve o dönemlerde sicilya’yı yöneten gruplara karşı mücadele etmek için kurulan gizli örgütlerden esinlenildiğini ileri sürülmektedir. mafyanın, bourbon krallarının yönetimindeki 19. yüzyıl sicilya feodalizminin doğal bir sonucu olarak doğup geliştiği yönündeki iddia, bu konuda ileri sürülen görüşler içerisinde en yaygın ve kabul görenidir. 18. yüzyılda, calabria’da, bu şehrin geleneklerini ve kültürünü korumak amacıyla çok sayıda eşkıya çetesi ve gizli dernekler ortaya çıkmıştı ve "şeref derneği", bu ifade edilen örgütlenmelerden biriydi.

güney italya neredeyse bin yıldır hayatta kalmak için baskılı davranan düşmanca bir doğaya sahip kültüre ev sahipliği yapmaktaydı. her zaman işgallere maruz kalmış ve farklı devletlerin altında yönetilmişti. 1860 yılında sağlanan italyan birliği ise mezzogiornoya (güney italya) herhangi bir değişiklik getirmedi. ulus-devlet kavramının mezzogiornoya nüfuz etmemiş olması nedeniyle güneyliler, kendileri için oldukça olumsuz ve hatta düşmanca olan koşullar içerisinde hayatta kalabilmek için büyük birçok çaba göstermek zorunda kaldılar. böyle bir atmosfer içerisinde, sicilyalılar için kutsallığı olan, sadakat duyulması gereken, her zaman bağlılık hissi içinde olacakları tek bir şey vardı; o da aileleriydi.

18. yüzyılın sonundan 19. yüzyılın başına başka bir bölgeden getirilen mal için ödenen vergi olarak gabella getirildi. bu vergi baronların çiftçileri sömürücü eli ve en büyük payı kendine alan gabelloti tarafından toplanmaktaydı. gabelloto (gabellotinin tekil hali) bir hırsız değildi fakat çalıntı sığırların ve diğer malların geri dönüşümü ile çok büyük bir kar elde ediyor ve ekonomi üzerinde söz sahibi oluyordu. ilerleyen yıllarda merkezi hükümetin yetersiz kalışı nedeniyle büyük toprak sahipleri haydutlara karşı koruma amaçlı mülklerini gabellotolara kiraladılar. gabellotolar ise famiglie (aileler, arkadaşlar) ve campieri (silahlı bekçiler) ile bu arazileri korku, tehdit ve şiddetle yönettiler. gabelloto, resmi yetkililer ve halk arasında adeta bir arabulucu rolü üstlenmiş ve italya birliğinin sağlanması ve kırsaldan kente geçişle beraber gücünü daha da arttırmıştır.

mafyayı ortadan kaldırmak amacıyla polis müdürü malusardi, hiçbir yargılama yapmadan mafiosiyi hapse atmak gibi birçok yetkiyle donatılmış ve bunun sonucunda bazı mafya liderleri gizli bir şekilde örgütlenirken bazıları da abd'ye göç etmek zorunda kalmıştır. mafya grubu bir capo tarafından idare ediliyor, ailelerden oluşan birkaç grup bir araya gelerek "cosca" (çete) olarak adlandırılan bir birliği; birkaç cosca bir araya gelerek "consorteria" (hizip, fraksiyon) adlı daha büyük bir birliği meydana getiriyordu. ortalama bir aile, kan veya evlilik yoluyla oluşan akrabalardan ve aynı köyden gelen yakın arkadaşlardan meydana geliyordu.

`----------------------------------------------``----------------------------------------------`

mafya, tam olarak nasıl ortaya çıktığı belirsiz bir fenomen olmakla beraber, sicilya'ya özgüdür. napoli'deki camorra gibi benzer yapılar bu kültürü karşılayamamaktadır. mafya ve camorra farkına bakıldığında ortaya çıkan iki yapının hem yapısal hem kültürel farkların bulunduğu görülmektedir.

mafya belli bir hiyerarşisi, ritüelleri ve herhangi bir sosyal amacı olmayan bir kültür olarak karşımıza çıkmaktadır. oysa camorra, eric hobsbawm ve tom behan'ın belirttiği üzere profesyonel suçluların oluşturduğu ve ritüellere, kurallara ve hiyerarşik yapıya sahip bir örgüt olarak karşımıza çıkmaktadır. mafya kültüründe mafiosolar alçakgönüllü ve tevazu sahip olup, gösterişten hoşlanmazken, camorra'da bu aksi şekilde gerçekleşmekte ve süslü giyinmeyi sevmekte ve kibirli davranmaktadırlar.

mafya ile 'ndrangheta karşılaştırılması yapıldığında benzer özelliklerin camorra'ya göre daha çok olduğu görülmekle beraber, 'ndrangheta'nın ortaya çıkışı ile ilgili fabio truzzolillo'nun değindiği picciotteria ve fibbia kavramlarına bakıldığında önemli farklılıkların da olduğu dikkat çekmektedir. bu kavramlar ele alındığında 'ndrangheta'nın suç işlemek amacıyla ortaya çıkan ve organize bir yapıya sahip yerel bir çete olarak doğduğu görülmektedir. ayrıca 'ndrangheta'nın mafya ve camorra'nın uzantısı yerel bir çete olduğu da bu farkı yansıtmaktadır. camorra ve 'ndrangheta tarzı yapılar suçtan gelir etme amacıyla ortaya çıkarken, mafiosonun amacı para kazanmak değil güç elde etmektir.

mafya kültüründe özellikle onur kavramı büyük bir yere sahiptir. yaşanan tüm mücadelelerin ve cinayete kadar uzanan kavgalarda onur kavramının büyük bir etkisi bulunmaktadır. mafyanın doğduğu ortamda onur kavramına sahip olmanın doğuştan gelmemesi rekabet ve savaşı beraberinde getirmektedir. verilen bu savaşta adalet kavramı ise kimin kazandığına bakılarak şekil almaktadır.

mafya, iktidarını arabuluculuk, koruma gibi araçlarla sürdürürken devlete de vekalet yapmaktadır. mafya gücünü ele geçirdikten sonra hem bu gücü muhafaza edip meşruiyetini korumak hem de toplumda en üst mertebeye çıkabilmek adına iktidar seçkinleri (the ruling class*, the power elite*) arasına girmeye çalışmaktadır. bu uğraş nedeniyle onur dağılımını durdurmak için çalışmakta ve toplum içinde birçok görevi yerine getirmekle uğraşmaktadır. ayrıca esas amacı gücü elde etmek olan mafiosonun iktidar seçkinleri arasına girmesi de bir gerekliliktir.

not: son bölüme kadar olan kısımlar farklı çalışmalardan derlenmiş olup, son kısım tamamen bana ait çıkarımları yansıtmaktadır. miras değil, alın teridir.

devamını okuyayım »