genjuure

  • çetrefilli (389)
  • 921
  • 1
  • 0
  • 0
  • 3 hafta önce

osmanlı devleti'nde kardeş katli

esasında genel olarak akraba katlidir. osman gazi’nin amcası dündar bey’i öldürmesiyle başlayan bu süreç 2. mahmut’un tahttan indirilen abisi 4. mustafa’yı boğdurmasıyla sona ermiştir. ilk evlat katli 1. murat zamanında yaşanmıştır. 1. murat palaelogos hanedanı’nın veliahtıyla iş birliği yapan oğlu savcı bey’i öldürmüştür. ilk kardeş katli ise 1. murat’ın oğlu yıldırım beyazıt’ın kardeşi yahya’yı öldürmesidir. yani daha önce dendiği gibi kardeş katli ne fatih kanunname çıkardı diye başlamıştır, ne de 1. ahmet kardeş katlini kaldırdı diye sona ermiştir.

şimdi deniyor ki, ne kadar eleştirilse de devletin 600 küsür yıl ayakta kalmasına olanak sağlayan şey kardeş katliydi. işin bu kısmının yanlış olduğunu düşünenlerdenim. bu kardeş katli devletin değil, hanedanın devamlılığını sağlamıştır. başka bir deyişle devletin kuruluşundan yıkılışına kadar tek bir hanedan tarafından yönetilmesine sebep olmuştur. zaten bu sebeple de devletin adı osman olarak kalmıştır. eğer başka hanedanlar da yönetseydi devlet adını coğrafyadan ya da baskın etnik gruptan alabilirdi.

aslında sadece bu da değil hanedanın devamının uzun olmasını sağlayan şey. o veya bu şekilde osmanoğulları’nın dallanıp budaklanmaması da etkili olmuştur. 1. ahmet dönemine kadar saltanat babadan oğula geçmiştir ve hanedanın soyu hep tek kişi üzerinden devam etmiştir. tabi burada cem sultan’ın sürgün yıllarında soylu bir kadından dünyaya getirdiği ve akıbeti belli olmayan oğlunun soyundan gelenleri ve diğer kayıp hanedan mensuplarının soylarını es geçiyoruz. 1. ahmet’ten sonra tahttan 2 kere indirilen aklı selim olmayan kardeşinin hiç çocuğu olmamıştır. yani hanedan yine tek kişiden devam etmiştir. 1. ahmet’in 7 tane erkek çocuğundan 6 tanesinin ya hiç oğlu olmamıştır ya da erken yaşta ölmüştür. zaten tahta çıkmayan şehzadenin çocuk sahibi olması da yasaktı. yani soy yine 1 kişiden ibrahim’den devam etmiştir. ibrahim’den sonra da benzer şekilde soy çok fazla dallanıp budaklanmadan devam etmiştir. hatta öyle ki 3. ahmet sırf soy kendisinden devam etsin diye kendisinden sonra tahta çıkacak yeğenleri 1. mahmut ve 3. osman’ı hadım ettirmiştir ya da kısırlaştırmıştır. tabi bu sadece bir söylenti fakat 1. mahmut ve 3. osman’ın hiç çocuğu olmamıştır ve onlardan sonra 3. ahmet’in çocukları olan kuzenleri 3. mustafa ve 1. abdülhamit padişah olmuştur. daha da ilerleyen yıllarda 2. mahmut artık hanedanın tek mensubuydu. ondan sonra da oğulları abdülmecit ve abdülaziz dünyaya geldi. abdülmecit’in padişah olan 4 oğlu da zaten son padişahlar olmuştur. ondan sonra da hanedan çil yavrusu gibi türeyerek bugünkü konumuna ulaştı. yani bugün hanedanın mensupları ya abdülmecit’in soyundan ya da abdülaziz’in soyundan gelmektedir. hepsi de 2. mahmut’un soyundan gelmektedir.

işin özeti şu ki her ne sebeple olursa olsun hanedanın çok fazla genişlememesi uzun yıllar devam etmesini sağlamıştır.

şimdi gelelim bu kardeş katli meselesine. bir insan kardeşine nasıl kıyar ya da dönemin şartları falan demeyeceğim. benim de bir kardeşim var. hayatta ona dokunamam. birçok insan da dokunamaz elbette. ama şehzadelerin durumları öyle değildi. onlar bizlerin yetiştiği şekilde yetişmedi. onlar biyolojik olarak kardeş fakat birer rakip olarak yetiştirildi küçüklükten beri. padişah olan kişi onların babaları değil, hünkarıydı. işte bu açıdan bakıldığında kardeş katli, evlat katli, bilimum akraba katli o kadar da abes değil.

önceleri şehzadeler sancaklara gönderilir ve belli bir askeri güce ulaşırlardı. mevcut padişah ölünce de savaşarak galip gelen padişah olurdu ve diğerlerini yakalayıp öldürürdü. bu iyi miydi? evet dışarıdan bakınca güçlü olan kazanmış gibi görünüyor. ama güç nedir? devletin diğer unsurlarının, özellikle de askeri sınıfın gücü değil midir? bu açıdan bakıldığında devlet gücü ideal padişahtan ziyade çıkarlarına uygun bir padişahı tercih eder. o sebeple cem sultan gibi fatih’ten bile büyük dehaya sahip biri değil de 2. beyazıt gibi bir yobaz tahta erişti. 2. selim olayı da buna benzemektedir. şehzade mustafa ya da beyazıt gibi taht namzetleri dururken kanuni’nin ölümü bile gerçekleşmeden 2. selim harici bütün şehzadeler artık yoktu.

daha sonra ne oldu? 2. selim padişah olduktan sonra 3. mehmet’e kadar kısa bir sürede sadece en büyük şehzadeler sancağa gönderildi, diğerlerinin saray dışına bile çıkmasına izin verilmedi. en büyük kardeş de padişah olunca kendilerini dahi savunacak gücü olmayan kardeşlerini kolayca boğdurdu. en büyük kardeşin en ideal hükümdar adayı olduğunun bir garantisi mi vardı? üstelik bu sistemde diğer şehzadeler sırf en büyük şehzadenin yedeği olsun diye dünyaya getiriliyordu. kötü bir örnek olacak ama tavuk çiftliği gibi. bir gün kesilmeleri için dünyaya getirilen ve yaşatılan tavuklar gibi. gerçi bu yedek olayında 3-4 tane şehzadeyi anlarım da 3. murat’ın yediği halta hiçbir şekilde anlam veremiyorum o ayrı.

daha sonra sistem yeniden değişti. 1. ahmet kardeş katlini kaldırdı fakat yerine kafes sistemini getirdi. gerçi buna rağmen oğlu 2. osman kardeşi mehmet’i, diğer oğlu 4. murat ise kardeşleri beyazıt, süleyman ve kasım’ı öldürmüştür. bu kafes sisteminin en büyük handikapı ise psikolojisi bozuk padişahlar dönemini başlatmıştır. mustafa gibi deliler, ibrahim gibi tatlı kaçıklar, 3. osman gibi şizofrenler… kolay değil tabi ömrünü bir dairede ölüm korkusu içinde geçirmek, her ayak sesinde öleceğini zannetmek. bu sistem diğer 2 durumdan bile daha kötü bir sistemdi.

peki nasıl olmalıydı? daha önceki türk devletleri’nde olduğu gibi ülke paylaştırılsaydı bu da akıllıca bir seçenek olmazdı. batı’daki bir çok hanedanda olduğu gibi keskin bir veraset sistemi oluşturulabilirdi. bazı hanedanlarda hükümdardan çok devletin kurumsal yapısının önemi vardı ve sadece en büyük erkek evlat taht namzeti olabiliyordu. diğer prensler ise hiçbir zaman hükümdar olamıyordu ama devletin çeşitli kademelerinde önemli görevleri icra ediyordu. şimdi osmanlı’da da böyle olsaydı kimse rahat durmazdı. herkes tahta göz dikerdi. kanımızda var çünkü. demek ki bu meselenin doğru düzgün bir çözümü yokmuş ki devlet yıkılana kadar bu şekilde gitmiş.

zaten ben bunları sırf fantezi olsun diye düşünüyorum. sonuçta artık osmanlı da yok diğer batılı hanedanlar da yok.(sembolik hanedanlar hariç) yaşasın cumhuriyet.

devamını okuyayım »