no country for old men

  • 1633
  • 49
  • 17
  • 1
  • bugün

ahmet arslan

hocanın konuşmasını dinlerken notlar aldım: meraklısı okusun...

- yunan felsefesi insanlık tarihinin gördüğü en büyük medeniyettir. kuşkusuz başka büyük medeniyetler de olmuştur ama yunan düşüncesi en büyük etkiyi yaratmıştır. bugün birçok kültür vardır ama tek medeniyet batı medeniyetidir. diğerleri de ona doğru akmaktadır, bugün artık batı medeniyeti dünyada tektir ve belki de öyle olmalıdır. yunan düşüncesi akılcılık, sanat, mimarlık, spor, müzik.... alanlarında başat unsur olmuştur. batı medeniyeti hıristiyan arka planından kalıntılar taşısa da artık bir hıristiyan medeniyeti olmaktan çıkmıştır.

- aristo'nun sözüne bayılırım. insan bilmek ister. metafizikin ilk cümlesi. türkler hariç diye espri yapardım. batı medeniyetinin temeli olan bilgi, yasa, yunan düşüncesinin geleneğinden alınmıştır. sokrates hiç kimse bilerek kötülük yapmaz der. ben buna inanıyorum. bir şeyin kötü olduğunu söylemek başka bişey onun kötü olduğunu bilmek başka bi şeydir.
bilgi temel davranış biçimidir. bunun yanında inanma vardır. haz vardır bir de.
insan bilmek, inanmak ve haz almak ister. ama insanı insan yapan bilgidir. bilgi geldiğimiz yere gelmemizi sağlayan şeydir. o halde bütün insanlar doğal olarak bilmek ister. bu da çok doğal. bilgi haz da verir. bana veriyor. bilmenin aynı zamanda teknoloji, bilim gibi yönleri de var. bilmenin kendisi de mutluluk vericidir. mesela arkeolojinin faydası var mı. geçmişte olup bitenleri bilmek neye yarar. hiç. ama bu bilgi işte insan mutluluk veriyor. zaten felsefe nedir, bilgi sevgisi, sıradan bilgi anlamında değil anlam veren bilgi, gene de bilgi

- kant'ı sözü.: öğrenilebilecek felsefe yoktur: ancak felsefe yapmak öğrenilebilir, sözü ne anlama geliyor?
bu felsefe ile bilimin farkını gösterir. bilim doğru, kanıtlanabilir, kesin bilgidir. bilimin özellikleri vardır. en temel özelliği doğru bilgi olmaktır. ben şu an konuşuyorum, bu doğru ama her doğru bilgi bilim değildir. bilim bir olgular grubu için doğru olan bilgidir. bilim olguların doğru olması durumudur.
suyun kaldırma gücü böyledir. taşın düşmesi, ışığın yayılışı, gök cisimlerinin hareketi.
değişmez, zaman dışı ilişkileri ifade ediyor genel ve tümel önermeler.
felsefeye gelirsek, böyle bir bilgi yok. bu tip bir bilgi filozofların yorumları felsefi bilgiyi oluşturmuş görünüyor. doğrulanabilir bir bilgi söz konusu değil. herakles her şey akıyor. bi diğer hiç bir şey akmıyor. sokrates diyor ki erdem bilgidir. aristo diyor ki, yo erdem bilgiyle ilişkilidir ama o başka bişeydir. locke en doğru rejim rıza rejimidir. platon hayır diyor seçkinlerin ülkeyi yönetmesidir diyor. siyaset, ahlak, hepsi farklı görüşler. burada bir doğru yok. felsefe sanat eserine benziyor. kant bu durumda ne demiş oluyor, felsefe yapmak başka bir şey; felsefe yaptıktan sonra ortaya çıkan ürünün nitelikleri farklı bir şeydir. şimdi ilimde buna benzer bir durum yok. bilimsel sonuçlar birbirine benzer. bunun için yöntemler vardır. bir sonuca varırsınız. suyun kaldırma kanunu bulursunuz.
evet felsefede de bir yöntem vardır önce dün yayı merak etmek lazım:
dayanacağınız birtakım veriler olması lazım
tarih felsefesi yapmak için ne gerekiyor, tarihin kendisi, varsa yasaları; siyasetse insan hakkında bilginiz olacak. geçmişte gözlenebilen olaylar olgular, bununla ilgili teoriler. yani gözleriniz kapatıp içinizden bir veri alamazsınız. bu malzeme deyim yerindeyse sınavdan geçmiş malzemeler olacak. demokrasi üzerine konuşacaksınız. ister locke gibi konuşun ister platon gibi. bunlar verilere dayanan cümleler. locke ne der. insan güven içinde olmak ister. yalan mı. doğru. ama ben buna itiraz etmek istiyorum. insanlar aynı zamanda güç de isterler. konuşmaya başladık işte. bana söyleyeceğin şeyler bana bazı verilerle karşı çıkacaksın. ortak verilerden bahsedeceksin. işte konuşma böyle başlar. kant diyor ki öğrenilecek felsefe yok ama felsefe yapmak öğrenilebilir. mesela biz bilmeyiz. felsefe yapmayı. çünkü konuşamıyoruz. son bir cümle konuyu kapatalım: felsefe nedir. düşünmedir. bilim de öyledir.
doğru ama felsefeyi bilimden ayıran şey ne? kendini, akla dayanan, yani akılsal, yani gerekçelerle yani temellendirmelerle haklı çıkarma iddiasına ve imkanına sahip olan herhangi bir ilke felsefidir. iddian olacak, bir gerekçen olacak, rüyamda şunu gördüm, bu akla dayanır mı, neyle meşrulaştırıyor, rüya ile. akıl bizim şimdiye kadarki hayatımızdan ve bizden öncekilerden edindiğimiz tecrübelerin hepsi akıldır.
rejimler rızaya dayanmalıdır. locke böyle demiş. basit bir cümle. rıza kavramı hakkındaki bu yargı mantıklı gelmiyor mu? felsefe budur. yapmak öğrenilebilir. bilimde değil ama insan hayatındaki her alanda takip edilmesi gereken tek düşünce tarzı olan şey felsefidir. akıl derken sadece mantığı kast etmiyorum sadece, akıl derken insanı duygu, gözlem, teşhis, sezgi, bilgi, geçmişin birikimiyle ortaya çıkan şeyi kast ediyorum.

- sokrates sorgulanmayan hayat yaşanmaya değmez demek le ne kast ediyor. harika bi soru. buda bir tecrübeye dayanıyor, bir de tasavvura dayanıyor. yani he insan bunu makul görmez. ben görürüm. batı uygarlığı içinde yaşayan biri öyle görür.
peki nedir insan olmanın değerini oluşturan şey? akla sahip olmamızdır. bilmeye ihtiyaç duymamız. eğer akıl böyle bi şeyse o zaman doğayı güneşi... insan bunları bilmek istediği gibi kendini de bilmek ister. ben neyim. ne istiyorum. yunan önce doğayı anlamaya çalışmış. ilkelerini bulmaya çalışmış. ama zamanla deyim yerindeyse insan aklı doğada tecrübe kazandıktan sonra kendisini de incelemeye çalışmış. ben neyim. diğerleri gibi bişey miyim. iyi ne kötü ne? toplumda kurumlar var. birçok insan köle mesela, yunan toplumunda yani, sofistler ne demiş, kölelik doğal değil demiş. kritias tanrıyı incelemiş. din nedir demiş. insanları disiplin altın almak için mi. bunların hepsi sokratın dikkat ettiği şeyler. sorgulanmayan düşünülmeyen bir hayat yaşanmaya değmez. bu bir tercih, tespit, tecrübe. bazı insanlar böyle düşünmez. yaşarız, doğar ve ölürüz. öbür tercih nereye götürür böyle düşünenler nereye gider. işte sokratın düşüncesi yunan düşüncesine götürür ama öbürü.. oraya götürür. ee hocam sorgulanmayan hayat da mutluluk getirebilir. evet ama bir bitki de yaşıyor ama insan böyle değil. senfoni yazıyor, spor yapıyor, ahlak inşaa ediyor. demek ki mutluluk insan için tek hedef değil. bilgi de mutluluktur. ben bu bakımından yunanlıyım. demek ki mutsuzluk veren bilgi bile bana iyidir öte yandan mutluluk veren cehalet beni mutsuz eder.

- eğitimin amacı nedir? hangi eğitim? insanın alacağı birkaç eğitimi var. hayatta kalması için gerekli olan eğitim. ikincisi insanı toplumsal bir varlık olarak uyumlu bir varlık haline getirmek. bizim var mı böyle bişey. trafiğe bakın. insan ilişkilerine bakın. şiddete dayanıyor. medeni eğitim. fiziksel eğitim de var. bedenimiz. ama en önemlisi zihin eğitimi. ayrıcı vasfımız zihinse onu iyi eğitmek lazım. ahlaki eğitimi de içine alır mı, alır, çocuğa bazı hikayeler anlatılır, sufi hikayeleri, işe yarıyor mu! sanattan ve sanat eserlerinden zevk alma eğitimi verilmeli. şiirden, edebiyattan zevk alma klasik müzikten zevk alma eğitimi var mı bu ülkede. sonuca geçelim esas eğitimin akıl felsefe eğitimidir. duygu, sanat, algı, meslek eğitimi, dünya bunu yapıyor ve hayatları daha zengin, öyle topluluklar var ve bi de biz varız işte. illa herkes felsefeci olmayacak ama zihin eğitimi en önemlidir. teknik ve meslek eğitimi verilecek kuşkusuz ama patos eğitimi de belli oranda yapılmalı . bu topraklar farklı ama, çünkü inanma üzerine kurulu, kötü bişey değil ama inanmanın yanında zihin entelektüel kavrayışlara ihtiyaç var. bu konunun bile anlaşılması için bile intellek lazım. gelenek bizim varlığımızın sürdürücüsü: oysa felsefe buna karşı çıkar.

devamını okuyayım »