no country for old men

  • 1153
  • 43
  • 11
  • 0
  • dün

osmanlı'da idam edilen 44 veziriazam

sadrazam veya veziriazam osmanlı devleti'nde bugünkü başbakana tekabül eder. bir nevi yürütmenin başıdır. vezirlik makamı, osmanlı devlet geleneğine iran'dan geçmiştir. padişahın vekilidir. osmanlı tarihinde 215 veziarazam işbaşı yapmış. kesintisiz en uzun görevde kalanı 19 sene ile çandarlı ali paşa olmuştur.

devlet, sadr-ı ali, zat-ı asafi...gibi unvanları da vardır. vezirlerin 111'i türk, 33 arnavut, 24 kafkasya ( abhaz, çerkez vb), 5 rum, 20 slav,3 arap, 2 latin, 2 ermeni kökenli olup 15'inin de etnisitesi belirlenememiştir

bu sadrazamların 153'ü eceliyle göçmüştür
11'i çeşitli ayaklanmalarda linç edilmiştir
7'si savaş meydanında şehit olmuştur
ve konumuz, 44 tanesi padişahın fermanıyla celladın kılıcı ve iple öbür dünyayı oylamıştır.

idam arapça bir kelimedir. öldürme, yok etme anlamındadır.
cellat, saraya doğrudan bağlı bir memurdur. cellatlara kara ali lakabı verilmesi gelenek olmuştur. bu 'kara'lardan biri 1648'de padişah deli birahim i de boğanlardan biridir mesela.

çok fazla ayrıntıda boğulmadan bu 44 veziriazamın hikayesini yazmak istiyorum. bu konuda çetin altan ın bir kitabı vardı sanırım. bir diğeri ise erdoğan tokmakçıoğlu'nun idam edilen 44 sadrazam adlı kitabı. ayrıntıları oralardan okuyabilirsiniz. ayrıca internette 'yazılmışı' da var-imiş! kuşkusuz var. ekşi'de de olsun. kopya degil ordan burdan derleme yaparak yazıldı... bilgiler üç aşağı beş yukari aynı ama yorum farklı. bir şarkıyı farklı seslerden dinlemek gibi....

işte size 44 veziriazamın trajik hikayesi...

1. çandarlı halil paşa önce murat 2'nin sonra da fatih'in veziri. bu adam aristokrat bir vezir ailesine mensup hayli güçlü bir tip. murat devrinden rahatken genç padişahlar aralarında eskiye dayanan bir garez vardır. balkanlarda çıkan karışıklıkta mehmet tahtan indirilmiş ve murat tekrar sahalara dönmüştür. genç mehmet, yeniçeri üzerinde hayli etkili olan çandarlı halil'in bu ilk dallamalığını asla unutmamış olmalı. sonrasında kostantinapolis'in kuşatması zamanında yine sürtüşmeler yaşanmıştır. çandarlı'nın adı rüşvet dedikodularına karışır, sultan mehmet'i kuşatmadan vezgeçirmeye çabalar, bu da bardağı taşıran son damla olur. bunlar işin hikaye kısmı, ancak öyle görünüyor ki fatih, türk bir aristokrat sınıfın oluşmasına izin vermeyecektir. adam - daha 21 yaşında- öyle bir vizyon sahibi ki, güçlü bir türk ailesinin kendi sülalesi için rakip bir unsur olacağını anlamıştır. halil önce azledilir sonra da -kırk gün sonra - yedikule zindanında başı kesilir. kesik kafa iznik'e gönderili. nilüfer cami avlusuna gömülür.
idam tarihi net değil: 21 haziran 1453 / 10 temmuz 1453

2. rum mehmet paşa adı üstünde rum'dur. mahmut paşa'ı bazı ayak oyunlarıyla devirip sadrazam oldu. bunun başını yakacak olay karamanoğulları kaynaklı olmuştur. karaman'ın fethinde şehri mahvederken kantarın topuzunu kaçırdığı anlaşılıyor. akabinde karaman'ın türk halkını zorunlu sürgüne yollamıştır. daha doğrusu buranın yoksul halkını istanbul'a sürer. zenginlerinden de rüşvet almış güya. bu konuda osmanlı tarihçileri rum mehmet paşa'ya iyi giydiriyorlar. aşıkpaşazade : ' ... bu rum veziri istanbul'un intikamını almaya gayet müstak idi kim ehl-i islam inciteydi...'
kemalpaşazade tarihinde: ' padişahun bizim vatanumuz hakkında ittüğü hasaretün intikamınu ben de larende (karaman) öfkesinde icraya muvaffak olayım...' demiş efendim. rum mehmet iltizam ve mukataa işlerinde hayli maharetliymiş, ilk önce azlediliyor sonra da ferman çıkartılıyor. tiz kellesi urula! öyle işte...

3. veli mahmud paşa bugünün istanbul mahmut paşasının adı nereden geliyor sanıyorsunuz. işte bu vezirden. iki kere göreve gelmiş. 1453- 1473 arası. hırvat kökenlidir. bizans' mehmet'in yolladığı vezirdir. kan dökülmesin adam gibi verin şu şehri...
burada bir aşk skandalı otlukbeli savaşı na katılan veli mahmud paşa karısının fatih'in mustafa adlı şehzadesi ile yasak ilişki yaşadığını duyar. bu kırılma anıdır.savaş sonrası uzun hasan ı takip etmediği ya da yakalayamadığı gibi suçlarla itham edilir. gözden düşer. karısını çalan mustafa ölünce - mahmud tarafından zehirlendiği de söyleniyor - fatih'e taziyeye gider. fatih bunun sevindiğini düşünür ve o da soluğu yedikule'de alır. iki hafta sonra terk-i cihan yaptırılır. kılıçla elbette...

4. gedik ahmet paşa tuhaf bir biçimde veziriazamlıktan azledildikten 5 sene
sonra padişahın huzurunda bıçaklanarak katledilir. 1482. cem'in lalalığını yapmıştır ama onunla savaştı da. fakat bayezit onun hiç sevmedi. bir ara hapsettirdi de. ahmet paşa her şeye rağmen doğru adama oynamıştı ama o da kaybetti. bayezit tarafından bir ziyafete davet edildi. kendisine siyah renkli hilat verildi ve padişahın dilsiz cellatları tarafından öldürüldü. birçok savaşta çok etkili bir vezriazamdı. istanbul gedikpaşa ile adı yaşamaktadır.

5. koca mustafa paşa fatih'in talihsiz oğlu şehzade cem i 36 yaşında ( 1495 ) zehirleterek öldürdüğü söylenir. mustafa bu sırada roma'dadır. zehirli bir ustura ile cem'i tıraş ettiği ya da içeceğine şekere benzer bir zehir karıştırdığı rivayet edilir. herhalde yardımlarından ötürü bayezit 2 tarafından 1511' de o tehlikeli koltuğa oturtulu. 1512 yavuz'un padişah olduğu yıldır. veziriazam olmaya devam eder. mustafa2nın katli ise yine dedikoduların sayesinde gelecektir. yavuz rakibi ve kardeşi ahmet ile girdiği savaştan galip çıkar. söylentiye göre koca mustafa paşa ahmet ile işbirliği yapmıştır. bu da yavuz için yeterlidir zaten. kellesi 'urulur'
yavuzun biçtiği ilk vezirdir bu kuşkusuz ki son değildir...

6. dukakinzade ahmet paşa bir dükanın oğlu olduğu ortada. işkodralı bir arnavut. enderun'da yetişmiş. yavuz, ahmetle savaşırken yedek güçlere komuta etmiş. yavuz ona çok güvenirmiş. çaldıran'da yanından hiç ayırmamış. paşa bu savaşın kazanılmasında büyük rol oynamış. savaş dönüşü dukakinzade vezir olmuş. diğer vezir mi? amasya'da yeniçerilerin birkaç köyü yağmalaması sonucunda fatura buna kesilmiş ve çadırı -gelenek böyle- başına yıkılmış. (hersekzade ahmet paşa çadırın altında kalan eleman) neyse efendim. kışı amasya'da geçiren yavuz, ben yine iran'a sefere gideceğim, diye tutturunca yeniçeri yine huysuzlanmış. güya bizim dukakinzade yeniçeriyi fitliyormuş. yani dedikodular öyle. bizim yavuz - tabi acayip atarlı bir heriftir- elemanı çadıra çağırtır. ve ne yapar biliyor musunuz, bıçağı paşanın karnına geçirir, sonra da cellada verip kafası uçurulur. vay amınakoyyim dememek mümkün değil yani. dediğiniz duyar gibiyim. 22 şubat 1515

7. yunus paşa yavuz'un mahvettiği bir paşa daha. yavuz'a vezir olasın diye bir beddua var türkçede. o derece yani. 30 ocak 1517 de hem veziriazam hemde mısır valisi oldu. rüşvetçi biriymiş yunus paşa. ama asıl sorun sanırım dilini yanlış yerde yanlış adama oynatması olmuş: 'sultanım ordunun yarısını çöle gömüp mısırı da bir memluğa (bkz: hayır bey) mı bıraktınız...demiş. adamın resmen eceli gelmiş yahu. 13 eylül 1517. tiz kellesi urula diye ünlemiş yavuz. kafa gitmiş ama yavuzun öfkesi dinmemiş. başını bir mızrağa geçirmişler. bu yunus paşa çölü geçerken 15 bin deve ile yavuz'un askerlerine su taşımış. sonuç? tiz kellesi urula. siyaset böyle bişey. hala böyle bişey aslında

8. pargalı ibrahim paşa en popüler veziriazam herhalde. evvela makbul, sonrasında maktul. süleyman'ın kankası. eniştesi. biskolata erkeği. italyan. 43 yıllık ömür. hızlı yaşa genç öl! film gibi hayat. öyle anlaşılıyor ki bu herif şatafata, lükse çok düşkün. o günün sosyal medyasını da çok ciddiye aldığı belli. ikinci bir padişah gibi yaşadığı malum.neyse burada ayrıntıları anlatmanın hiçbir faydası yok. topkapı sarayı'na davet edilir. ziyafetten sonra yatak odasına giren kara ali tarafından yağlı kementle boğulur. hürrem sultan ın bu idamda etkisini kuşkusuz yok sayamayız.

9. kara ahmet paşa hürrem'in bir kurbanı da bu paşa olsa gerek. arnavuttur. göreve geldiği günden beri idam edilmeyi beklermiş. padişah da ona seni idam ettirmeyeceğim diye söz vermiş güya. sanırım o da bitip tükenmez dedikodu ve siyasi işlerin kurbanı olmuş. 29 eylül - ya da 6 kasım - 1555'te topkapı sarayında diğer vezirlerin gözü önünde boynu vurulmuştur. kara ahmet paşa aynı zamanda süleyman'ın başka bir eniştesiydi.

....

devamını okuyayım »