rockandroll rules

  • 1870
  • 11
  • 0
  • 0
  • 3 hafta önce

1 kasım 1755 lizbon depremi

büyük lizbon depremi olarak da bilinen bu deprem 1 kasım 1755 tarihinde, yerel saat ile 09.40’da gerçekleştiği düşünülüyor. depremin büyüklüğü 8.5 ila 9.0 arasında bir değerde tahmin ediliyor. deprem toplam 10 dakikanın üzerinde sürelerde gerçekleşen 3 ayrı şok olarak meydana geliyor. bu depremin şiddet ise 11 (aşırı) olarak belirlenmiş.

deprem, anakaradan yaklaşık 200 kilometre açıklarda atlantik okyanusu’nda gerçekleşti. can kaybının 10 bin ila 100 bin arasında olduğu düşünülmekte ki bu o dönem için gerçekten büyük bir sayı. bu deprem, modern sismolojinin ve deprem mühendisliğinin doğumuna yol açan bir deprem. bu yüzden tarihteki önemi de biraz daha fazla. avrupalı, yaşadığı felaketten ders çıkartmasını iyi bilmiş. 18 yüzyılın ortalarında deprem mühendisliği ve sismoloji gibi şeyler konuşulmaya başlanıyor. tabii unutulmamalı, sismoloji ve sismograf denen aletin atası bizim medeniyetimizin geldiği bölgeden, asya'dan çıkmadır. lâkin avrupa'nın yaşadığı aydınlanma, dindeki dogmaları bırakıp bilime ve bilimsel düşünceye yönlenmesi onları bugünkü konumlarına getirdi.

bu yıkıcı deprem, azizler günü olarak adlandırılan, hristiyanlık için fevkalade kutsal ve özel bir günde meydana geliyor. depremin 3 ila 6 dakika arasında sürdüğü düşünülmekte. deprem gerçekleştikten aşağı yukarı 40 dakika sonra da tsunami limanı vuruyor. o dönemlerde birkaç başka deprem olduğundan, tam olarak zayiat belirlenemiyor. bildiğiniz üzere bu afet zaten sabahın erken saatlerinde meydana geliyor. inançlı halk, azizler günü'nü kutlamak için kilise ve katedrallere doluşmuşken bu deprem gerçekleşiyor.

ayrıca bu deprem sadece yer sallantısı olarak zarar vermiyor. maalesef çok yok edici bir deprem; öncelikle bu sarsıntı gerçekleşiyor, ardından tsunami vuruyor ve dehşet verici yangınlar lizbon kentini sarıyor. böyle düşündüğümüzde 100.000'e yakın insanın vefat etmiş olması hiç şaşırtıcı değil.

tabii bu deprem, birçok sanatçıya ilham oluyor. mesela 1 kasım 1755 lizbon depremi’ni tasvir eden bir bakır gravürü burada görebilirsiniz. şehrin ne denli yıkıma uğradığı net bir şekilde görülüyor. işte bu aletsel dönem önceki depremlerin şiddetine, büyüklüğüne ve yıkımına böyle tarihi kaynaklardan yardım alınarak karar veriliyor. yazıtlar okunuyor, günlükler okunuyor, kaynaklar okunuyor, gravürler, tablolar, resimler inceleniyor ve sonunda da buradan bir çıkarım yapılıyor.

bu sefer de bir alegoriyi paylaşacağım. lizbon'da doğan ve lizbon'da vefat eden, muhtemelen bu depremi orada yaşamış bir ressam olan joao glama stroberle tarafından yapılan ve 1755 lizbon depremini tasvir eden bir alegori buradan görülebilir.

tabii bu deprem, üstüne bilimsel çalışma yapılması çok mümkün olan bir deprem değil. o yüzden ben elimden geldiğince 2-3 farklı kaynaktan okumaya çalıştım. bir başka kaynakta ise depremin 75 binden fazla insanın hayatını yok ettiği ve doğanın tecrübe ettiği en yıkıcı doğal felaketlerden birisi olduğu yazmakta. bu depremin, kutsal olan azizler günü’nde meydana gelmesi de birçok soruyu beraberin getirdi. bu depremin kutsal azizler günü'nde gerçekleşmesi, kiliselerin yerle bir olması, yangınların ve tsunami felaketinin oluşması kiliseye olan itikat ve itimadı yerle bir etti. felsefik, dinsel ve politik açıdan birçok eleştiri başladı.

depremle alakalı bir diğer kaynak olarak bunu okuyabilirsiniz. lizbon şehri ve lizbon depremiyle alakalı fena bir yazı çıkartmamışlar. depremin yaşandığı günü güzel anlatmışlar. ayrıca resim, tasvir ve fotoğraflarla da desteklemişler.

bu deprem günümüzdeki isimleriyle ispanya, fransa, isviçre, italya ve fas gibi ülkelerde hissedildi. ancak depremi en kötü yaşayan ülke tabii ki portekiz oldu. önce depremle sallanan, sonra tsunami vuran ve yangınlarla boğuşan lizbon kendi uzun bir süre kendine gelemedi. bununla alakalı da şurada vereceğim kaynağı inceleyebilirsiniz daha fazla bilgi almak için. depremin yaşandığı günü, gerçekleşen artçı şokları, şehrin yanmasını ve tsunami olaylarını gayet güzel bir dille anlatmışlar.

görsel kaynaklara gelecek olursak. 1 kasım 1755 lizbon depremi ile alakalı yapılmış bir video paylaşacağım. maalesef türkçe kaynak bulamadım video olarak da. sadece bir deprem videosunda kısa bir bölümde bahsedilmiş ama o da sadece depremin gerçekleştiği tarihi vermekte. tam tersine burada izleyeceğiniz videoda güzel bir animasyon yapılmış. depremin nerede ve nasıl gerçekleştiği, sarsıntının yaptığı tahribatı, tsunaminin lizbon kentini vuruşunu ve şehrin nasıl yandığını güzel bir canlandırmayla 2 dakikadan kısa bir sürede anlatmışlar. ayrıca bu videonun bir de 3 dakikalık uzun hali var. o'nu da buradaki linkten izleyebilirsiniz.

devamını okuyayım »