sen istiyor bilgi verecek 100 dolar daha

  • 281
  • 0
  • 0
  • 0
  • geçen ay

kara delik

tdk'ye göre doğru yazımı kara delik olan astrofiziksel cisim.

bu cisimler, büyük kütleli yıldızlardan geriye kalan kalıntılar olabileceği gibi, galaksilerin merkezlerinde bulunan devasa yapılar da olabilir. yani oluşum şekillerine göre farklı tür veya boyutta olabilirler. bir de varsayımsal mikro kara delikler var ki, evrenin ilk oluştuğu anda oluştuğu düşünülen, ama gözlenememiş olan türler bunlar.

bir de kütle, yük, açısal momentum gibi özelliklerine göre yapılabilecek bir sınıflandırma var. bunlar da 4 ana başlıkta toplanır.

buna göre:
- hem elektriksel yükü, hem açısal momentumu 0'a eşitse schwarzschild kara deliği,
- her iki özelliği de 0'dan farklı ise kerr-newman kara deliği,
- yükü 0'a eşit, açısal momentumu 0'dan farklı ise kerr kara deliği,
- açısal momentumu 0'a eşit, yükü 0'dan farklı ise reissner-nordström kara deliği
olarak adlandırılırlar. kütle her zaman 0'dan büyüktür.

bu 4 türün içerisinde gerçek olanlar, en yüksek ihtimalle kerr kara delikleridir.

***

bir kara deliğin ömrü ne kadar olabilir?

hawking ışınımı kavramı bize, kara deliklerin radyasyon yaymak suretiyle kütle kaybedebileceğini ima eder. bu da, bir kara deliğin kütlesine bağlı olarak belirli bir süre sonunda yok olabileceğinin işaretidir. peki bu süre ne kadar?

güneş boyutunda bir kara delik için yaklaşık 10 üzeri 67 yıl mertebesinde... yani
10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000 yıl

bu da şu anlama geliyor; evrenin oluşum aşamasında ortaya çıkan ortalama veya ortalama üzeri boyuttaki herhangi bir kara delik henüz yok olacak zaman bulamamıştır.

***

güneş boyutları demişken... kara delikler önlerine gelen her şeyi uzaklık fark etmeksizin silip süpürmezler. bunun için belirli bir mesafede olması gerekir yutulacak cismin. örneğin güneş kütlesinde bir kara deliği getirip güneş'in olduğu yere koyabilseydiniz, güneş sisteminde bir değişiklik olmazdı.

bu arada, eğer güneş'i bir kara deliğe dönüştürmek isteseydiniz yapmanız gereken şey, onu 3 km'lik bir çap içerisine sıkıştırmak olurdu. eğer dünya'yı kara deliğe çevirmek isteseydiniz yapmanız gereken şey, onu 9 mm'lik çap içerisine sıkıştırmak olurdu. cisimlerin kütlesine göre değişkenlik gösteren bu çap/yarıçap özelliğine schwarzschild yarıçapı diyoruz.

devamını okuyayım »