timurayd

  • 38
  • 2
  • 0
  • 0
  • 3 hafta önce

mübalağa

eski belâgat kitaplarına göre bir şeyi olduğundan az yahut fazla göstermekle olur. yine bu kitaplara göre üçe ayrılır: tebliğ, iğrak, gulüv. tebliğ, bir şeyi olabilecek surette mübalağa etmektir diye tarif edilir. mesela nef'î'nin iv. murad için söylediği şu beyitte tebliğ vardır:

memleket meşşâte-i adliyle zinetyâb olur
saltanat, pirâye-yi hulkiyle hüsn ü ân bulur
"memleket, adlinin tarağıyla süslenir; saltanat mizacının güzelliğiyle hoşluk bulur."

padişahın, yani tek bir kişinin, melahat ve adaletiyle memleketin ferahlık bulması her ne kadar göze uzak görünse de olabilecek türden bir şeydir. iğrak, olamayacak türden yahut alışılmadık ama aklın kabul edebileceği türden mübalağadır. mesela yine nef'î'nin iv. murad için söylediği şu beyitte iğrak vardır:

adli bir gâyetde kim devrinde kebk ü şâhbâz
birbirini âşiyânında gelir mihmân bulur
"(padişahın) adaleti (öyle) bir derecede ki devrinde keklik ile doğan, gelip birbirini yuvasında misafir eder."

burada da nef'î doğanın normal şartlarda yiyeceği kekliği misafir edecek denli kargaşa ortamından ari bir adaletin iv. murad devrinde tesis edildiğini söylüyor. yani belki doğanın karnı aç değilse aynı yuvada beraber bulunabilirler. ama gerçekleşmesi pek mümkün gözükmeyen bir mübalağa. gulüv ise ne olması mümkün ne de aklın alabileceği türden mübalağalara denir. yine nef'î'den ve akabinde namık kemal ve emrî'den bir örnek gelsin:

erdi bir gâyete te'sîr-i hevâ kim bir mûr
bir dem-i germ ile eyler yedi deryâyı serâb
"havanın etkisi (öyle) bir dereceye erdi ki bir karınca, bir sıcak nefes (üfleyerek) yedi denizi (çöl gibi kurutup insana) serap gördürür."

merkez-i hâke atsalar da bizi
kürre-i arzı patlatır çıkarız
"bizi yerin merkezine atsalar da, yerküreyi patlatır çıkarız, heyt ulan"

şöyledür za'fım sürer bir ankebût-ı derd-mend
ben za'îfin boynuna takarsa târından kemend
"zayıflığım şöyledir: bir dertli örümcek (dahi beni) sürükler, (eğer) ben zayıfın boynuna ipinden kement takar ise."

devamını okuyayım »
08.01.2017 23:15