şükela:  tümü | bugün
  • ingiliz ve anzak kuvvetleri tarafından hill 60 olarak adlandırılan bomba tepe 6 ağustos 1915 tarihinde yapılan suvla çıkarması sonrası müttefik kuvvetlerce başlatılan sarı bayır harekatı sırasında conkbayırı tepesine ilerlenmiş fakat 9-10 ağustos türk taarruzu ile anzak kuvvetleri buraya kadar sürülmüştü. müttefiklerin ağır kayıpları vardı ama yine de yeni ve büyük bir saldırıya giriştiler. bu saldırının ise bomba tepeden yapılması planlandı.
    bomba tepe(hill 60) konum
    bu saldırı ile tepe muhakkak ele geçirilmeliydi hemde kısa sürede çünkü müttefiklerin elinde artık çok az ihtiyat birliği kalmış, çoğu ihtiyat birliği de zaten cephe hattındaydı.
    harekata seddülbahir bölgesinden getirilen 29. tümen, karma bir anzak tugayı ve 2. atlı tümeni takviye güç olarak getirilmiş, bu birlikler 9. kolordu altında birleşmişti. 9. kolordunun başında general de lisle bulunuyordu.
    21 ağustos günü ilk saldırı başladı. türkler yüksek tepelere hakimdi ve devamlı olarak anzak birliklerindeki hareket izleniyordu. ayrıca tepelere türk keskin nişancıları da konuşlandırılmıştı. bu savunma karşısında anzak güçleri hiçbir ilerleme kaydedemediler ve saldırıyı durdurdular. bu sırada ismailoğlu tepesine de ingilizler saldırı başlatmıştı.
    (bkz: ismailoğlu tepesi muharebesi)

    “bize gerekli olan yardım kuvvetleri ile bunların savaş malzemesi ve diğer ihtiyaçlarının neden gönderilemeyeceğine dair burada ayrıntılarını açıklayamayacağım sebepleri öğrendiğim ve bu konuda ısrar etmemin boşuna uğraş olduğunu anladığım zaman, takdir edersiniz ki, büyük hayal kırıklığına uğradım. dolayısıyla ben de, elimde bulunan kuvvetlerle ne yapmam gerektiği konusunda kesin kararımı verdim. bu karar sonucu, kuzey bölgesini, mısır’dan getirtmiş olduğum 2’nci süvari tümeni’yle (atlarını bırakmışlar ve piyade olarak kalmışlardı) ve güney bölgesi’nden çekmiş olduğum 29’uncu tümen ile güçlendirdim. bu harekâtın gerçekleştirilmesi ve 9’uncu kolordu ile ve buna bağlı birliklerin savaş düzenine uygun şekle sokulması epey zaman aldı. 21 ağustos’a kadar yeni hücum yapmak için hazır değildim. bu hücum, 7 ve 8 ağustos günü yapmış olduğumuz hücumdan, içinde bulunduğumuz şartlar ve savaşın genel gidişatı sebebiyle çok farklı olacaktı.
    düşman mevzileri hızla güçlendirilmekteydi. bu benim için çok büyük bir tehlike oluşturuyordu. çünkü benim elimde yedek kuvvet yoktu. eğer türkleri geri püskürtemezsem, elde tutulmuş alanı mevcut kuvvetlerle koruyamayıp geri çekilmek zorunda kalacaktık. bu yüzden elimizdeki bütün askerlerle, ismailoğlu tepesi’ne karşı saldırıya geçip, duruma göre ya ilk hamlede vadiyi düşmandan temizlemeyi ya da imkânlar elverdiği ölçüde, suvla körfezi ile arıburnu koyu’nu düşman top ateşinden korumaya karar verdim…” general ıan hamilton

    bomba tepeden tekke tepeye bakış. 25 ağustos 1915
    anzak kolordusu komutanı general birdwood ve 9. ingiliz kolordusu komutanı general de lisle, general hamilton ile buluşmuş ve anafartaların tahliye edilmesi konusunu gündeme getirmişlerdi. hamilton tahliye kararını duyunca öfkelendi ve reddetti. diğer generaller bu tahliyenin ingiliz itibarını zedeleyeceğini düşünüyordu. yahliye etmektense yeni bir saldırı yapıp ilerlemeye çalışılacaktı. general hamilton anafartalar harekatını yönetmek için daha önce üstlerine general julian byng'nı önermişti. general julian byng 23 ağustos'ta gelibolu'ya gelerek 9. ingiliz kolordusunun komutasını almıştı.
    27 ağustos anzak taarruzu
    27 ağustos günü bomba tepeye ikinci bir saldırı girişimi yapıldı.bu saldırı ilk saldırıdan daha sert ve şiddetliydi. saat 16:00'da kayacık ağılı kesimindeki 7. türk tümeni mevzilerine deniz ve kara topçu atışları yapıldı. bombardıman bitiminde 350 avustralyalı sağ kanatta, 400 yeni zelanda ve avustralya askeri merkezde ve 5/connaught rangers birliğinden 250 asker de sol tarafta yer almışlardı. sağ ve sol kanatlardan ilerleyen anzak güçleri hemen türk savunması tarafından püskürtüldü. merkez kuvvet ise bir bölük büyüklüğünde kalan türk mevzisini ele geçirmişti. bu mevzideki türk askerleri sonuna kadar direnmiş fakat bir süre sonra mühimmatları ve takatleri kalmamıştı. anzak kuvvetleri türk siperlerine girdiğinde yeni bir vahşi mücadele başlamıştı. askerler bazen kendi elleriyle savaşıyordu. türk siperleri anzak saldırısı karşısında ikiye bölünmüştü. burada 46 türk askeri esir düşerken 3 adet türk makineli tüfeği de ele geçirilmişti.
    bir anzak askeri makineli tüfek taşımakta bomba tepe 28 ağustos 1915
    bomba tepede ele geçirilmiş bir türk siperi 1915
    bu taarruzun ardından türk 7. tümenin 33. alay 1. ve 2. taburları bölgeye gönderilmişti. bu birlikler ulaşır ulaşmaz hemen karşı saldırıya geçmişler, kaybedilen mevzilerin çoğunu geri almışlardı fakat ağır topçu ateşi birliklerin daha fazla ilerlemesini durdurmuştu. topçu ateşi gece saatlerine kadar devam etmişti. sonrasında 33. alay birlikleri tekrar karşı saldırıya geçmiş ama ingilizlerin saldırıyı beklemesi, açılan ağır makineli tüfek ve el bombaları onları durdurmuştu. bu saldırılar gece boyu sürdü fakat çok kısıtlı bir ilerleme sağlandı.

    ''taburumuzun bütün teçhizatını ve mühimmatını boşaltmamız neredeyse gün ağarana kadar devem etti ve bu,orduya katıldığımdan bu yana yaptığım en yorucu işti... pazar sabah saat 2'de yataklarımızdan kaldırıldık hepimize bir hücuma katılmamız gerektiği söylendi... bizim çocukların çoğu bowling oynuyordu... bir çizik bile almadan bu işten sıyrılmam hayret vericiydi ama sanırım şansım yaver gitti.saldırıdan sonra bizim taburdan yaklaşık 60 kişinin olduğu sipere girdim orada neredeyse 35 saat beklemek zorunda kaldık... öylesine kilitlenmiş bir vaziyetteydik... ve ben bir bardak su için sahip olduğum herşeyi verirdim... bu deneyimi bir daha yaşamak istemem. siperden çıktığımızdan beri sadece tünel kazıyoruz... çok da kötü değil... palace'deki tüm kızlara sevgilerimi ilet... sizi seven oğlunuz'' er james turnbull 27 ağustos 1915

    bomba tepe saldırısı sırasında taarruza gönüllü olarak katılan ve saldırıda öldürülen yarbay carew reynell günlüğüne ölmeden önceki son birkaç saat önce şunları geçmişti:

    ''bir iki gün içerisinde geri çekileceğimizi duydum... birkaç günlük istirahat için imroz veya limni'ye gönderileceğiz. sanırım bir mola bize iyi gelecek. şahsen ben oldukçe yorgunum, uzun süredir nezleyim ve her tarafımı bit sardı. arkadaşlarımın çoğu şuan yaralı ve sanırım sıra bana geldi'' yarbay reynell 27 ağustos 1915

    yeni zelandalıların saldırdığı nokta
    bomba tepede bir anzak askeri cesedi
    kayacık dereden bomba tepeye bakış1919. ileride anzak sipeleri
    28 ağustos günü iki taraf da mevzilerini güçlendirmişti. anzak kuvvetleri 10. hafif süvari birliğini takviye olarak bomba tepeye göndermişti. gece saatlerinde yeniden saldırıya geçilmiş fakat türk savunması onları durdurmayı başarmıştı. iki taraf da azim ve kararlılıkla siperler içerisinde savaşıyordu. iki taraf da aynı siperde göğüs göğüse mücadele vermekteydi; muharebe bu yüzden çok şiddetlenmişti. ayrıca müttefik topçusunun bitmek bilmeyen ağır bombardımanı tepedeki çalıları tahrip etmiş, cesetleri yakmıştı. sabah olduğunda 110 anzak kaybı vardı fakat ele geçirilmek istenen nokta halen türklerin elindeydi. yapılan anzak saldırıları kısmi başarı sağlamış, türkler bu tepeyi cesurca savunmuştu. türk tarafı toplam 679 şehit ve yaralı vermişti. karşı taraf ise 1100 asker kaybetmiş, bunun karşılığında bir bölük kuvvetinde askerin tutunabildiği bir mevzi ele geçirilmiş ama bomba tepe diğer kısımlarıyla birlikte türk savunmasının elinde kalmıştı. 29 ağustos'ta herhangi bir saldırı olmamış, askerler mevzilerini tahkim etmek ve birliklere takviye göndermekle meşgul olmuşlardır. general birdwood kaybedilen onca candan ve başarısızlıktan sonra saldırıyı durdurma kararı aldı. cephede türkler beklediklerinden kat be kat fazla direniş göstermişlerdi. sonuç olarak bomba tepe türklerin başarılı karşı taarruzları sayesinde ele geçirilemedi.
    29 ağustos 1915 cephe durumu
    bomba tepeye ingiliz harp mezarlığı komisyonu tarafından bir mezarlık yaptırılırken türklere ait cephe gerisindeki mezarlık bakımsızlıktan tahrip olarak maalesef kaybolmuştur.
    bomba tepede bulunan anzak kemikleri ve iki yunan çocuğu 1919
    muharebeden geriye kalan mevziler bomba tepe 1919
    bomba tepede anzak askerlerine ait kemik parçaları 1919
    hill 60(bomba tepe) ingiliz mezarlığı yapım aşamasında 1923
    hill 60 mezarlığı günümüz