şükela:  tümü | bugün
  • 1870'li yillarda bosna ve hersek'de bulunan sirp ve hirvat etnik unsurlari, eyalet yoneticileri olan beyler ve agalarin igrenc tutum ve davranislari sebebiyle isyana kalkistilar. bu da osmanli'nin sert tepkisi ve bastirmalari ile sonuclandi. bosna'daki isyancilar sirp ve karadag tarafindan destekleniyordu. 1876'da sirbistan ve karadag es zamanli olarak bagimsizlik ilan edince, osmanli bu ikisine birden savas ilan etti. bu da osmanli-rus savasina sebep oldu.

    1877'de avusturya ile rusya arasinda bir anlasmaya varildi. buna gore rusya baserebya'yi yani moldovayi ilhak edecek, avusturya buna ses cikarmayacak, buna mukabil avusturya bosna-hersek'i isgal edecekti.

    st. stefano anlasmasi daha sonra berlin anlasmasina evrildi. anlasmanin 25. ve 29. maddeleri avusturya ve macaristan'a bosna-hersek'i acikca isgal etme ve garnizonlar kurma hakki veriyordu. avusturya anlasma geregi hakkini kullandi ve bosna hersek'e ilave olarak yeni pazar ve sancak'i da isgal etti. yeni pazar ve sancak stratejik olarak son derece onemliydi cunku ileriki zamanlarda selanik'e kadar genisleme imkani veriyordu. fakat berlin anlasmasinda sadece bosna hersek icin hak verilmsiti, gerisi icin degil. bunun uzerine rusya 1897'de budapeste anlasmasindan cekildigini duyurarak, avusturyanin sirp topraklarinda bulunmasini isgal olarak niteledi.

    1903'de sirbistan prensliginde bir darbe gerceklesti ve rus yanlisi bir hanedan yonetime getirildi. bu yonetimin birinci hedefi yeni pazar ve sanjak illerini avusturya'nin elinden almakti ve arkalarinda sinirsiz rus destegi bulunuyordu. rusya 1905'de japonya'ya yenilip tum dunyaya rezil rusva olunca sirplara olan destegi azaldi.

    bununla birlikte rus ve avusturya dis isleri bakanlari yuz yuze goruserek anlasmaya vardilar. buna gore rusya, avusturya'nin bosna hersek'i ilhak etmesine ses cikarmayacak, avusturya sancak ve yeni pazar'dan cekilecek, buna karsilik ravusturya, berlin anlasmasinda bogazlar sorunu konusunda rusya lehine degisiklik yapilmasini destekleyecekti.

    6 ocak 1908'de avusturya, bulgaristan'in bagimsizligini ilan ettigi gunun ertesi gunu 30 yildir isgali altinda bulunan bosna-hersek'i ilhak ettigini ilan etti. osmanli bunu protesto etti. sonradan avusturya osmanli'ya bosnada bulunan kamu arazileri icin 2.2 milyon osmanli lirasi odemeyi kabul etti.

    fakat bogazlar konusunda rusya'nin talep ettigi degisiklikler rusya'nin akdenize inip kendi ticari cikarlarina tehdit olusturmasini istemeyen ingiltere tarafindan kabul edilmedi. avusturya da soz verdigi gibi rusya'yi desteklemedi. iki ulkenin iliskileri iyice bozuldu, karsilikli suclamalar artti. anlasma gizli oldugu icin rus disisleri bakani izvolsky avusturya ile anlasma iddialarini reddetti. avusturya, rusya'nin yeni pazar ve sancak'in ilhakini kabul ettigine dair sahte sizintilar yaparak rusya ile sirbistan'in arasini bozdu. almanya ise izvolsky'i anlasmanin orjinal metnini aciklamakla tehdit edince izvolsky geri adim atti ve bosna'nin ilhakini kabul etti. izvolsky buyuk bir diplomatik maglubiyet aldi ve got gibi ortada kaldi.

    sirbistan ise ilhaki resmi olarak kabul etti ama gayri resmi olarak kabul etmedi. zira darbeyle gelen rus yanlisi yonetimin en buyuk hedefi tum sirp unsurlarin tek cati altinda birlestigi bir yugoslavia'yi kurmakti. en fazla sirp bosna hersek'de yasamaktaydi. bu sebeple bosna'da dogrudan dogruya sirp devletinin destekledigi teror orgutleri kuruldu. bu orgutler avusturya'nin onemli memur ve burokratlarini oldurerek nam yapiyor, aralarinda adeta rekabete giriyorlardi. en sonunda gavrilo princip denilen bir terorist, avusturya prensini oldurdu.