şükela:  tümü | bugün
  • amerikan ic savasi sona erdiginde yeniden yapilanma doneminde politik ve ekonomik cikar saglamak icin kuzeyden guneye gelen firsatci yankee'lere verilen isim.
    kuzeyden gelenler guneydeki arazileri, ciftlikleri cok dusuk fiyatlara satin aldilar. carpetbagger denmesinin nedeni tasidiklari eski halilardan yapilma cantalar nedeniyledir.

    gunumuzde ise bu terim hizmet ettigi bolgeye disaridan gelmis ve kisa sure yasamis, gonul bagi olmayan politikacilar icin kullanilir.

    federal hukumeti ve yeniden yapilanmayi destekleyen beyaz guneylilere ise scalawag denir.
  • abd tarihinde amerikan iç savaşının 1865 yılında sona ermesiyle beraber yeniden yapılanma dönemi süresince güney eyaletlerine gelen beyaz kuzeyliler için kullanılan aşağılayıcı terimdir.

    yeniden yapılanmaya destek
    güney eyaletlerine gelen kuzeyliler 1865-1877 yılları arasında bölgede özgürleşen köleler ve cumhuriyetçileri destekelyen beyazlar olan scalawaglar ile koalisyon kuracaklardır. kuzeyden gelen carpetbaggerlar güneyde genellikle kendi kazançları için bölgeyi yağmalayanlar olarak tanımlanır. özellikle zengin kuzeyliler savaştan yeni çıkmış bölgede geniş arazileri, çiftlikleri, fabrikaları çok düşük fiyatlara alacaklardır. ancak zengin kuzeyliler bölgeye gelen beyazlar arasında azınlıktadır. gelenlerin arasında kölelik karşıtı olan din görevlileri ve öğretmenler hiç de azımsanmayacak sayıdadır. eşitliğin sağlanması ve kölelikten kurtulanların eğitilmesi gibi görevleri gönüllülükle yerine getirecekler ve radikal cumhuriyetçilerin ilk iktidar yıllarında güney eyalet yönetimleriyle işbirliği halinde olacaklardır. güneye gelen kuzeyliler arasındaki sanayiciler özellikle çiftlikler satınalarak eski köleleri işçi olarak işe almış veya devasa demiryolu ihalelerini alarak yine eski köle işgücünden faydalanmışlardır. güney ekonomisinin canlanmasına yol açan bu sermaye girişi ilk başlarda olumlu karşılanmıştır. güneydeki görece geri konumdaki tarım toplumu kısa sürede sanayileşme hamlesine kalkacak, bununla beraber özellikle eğitim – öğretimde ivme yakalanacaktır. bu dönemde genel ülke çapında yaşanan skandallar ve yolsuzluklar bölgede de yaşanacaktır.

    terimin kökeni
    ilk kez 1868 yılında kullanılmaya başlayan carpetbagger terimi, 19. yüzyılda abd'de gezginlerin yaygın olarak kullandığı carpetbag (ingilizce carpet: halı, bag: çanta, torba) adı verilen dokuma halıdan yapılmış seyahat çantaları veya valizlerden gelmektedir (carpetbagger: halı çantalı). amerikan iç savaşı'nın 1865'te sona ermesinden sonra savaşın mağlubu olan güney eyaletlerinde yeniden yapılanma adı altında bölgenin eski zenginlerine ve toprak sahiplerine ağır vergiler salınmış, bunları ödeyemeyenler de arazilerini ve mal varlıklarını çok ucuz fiyatlardan elden çıkarmak zorunda kalmışlardı. bu fırsattan yararlanmak isteyen, çoğunluğu meteliksiz kuzeyli maceraperestler birkaç parça eşyasını atlarının terkisine attıkları yegane mal varlıkları olan derme çatma halı çantalara doldurarak güneye gelmişler ve yöresel geçici hükûmetlerin de yardım ve destekleriyle küçük meblağlar karşılığında büyük mallar edinmişlerdi. bu sosyolojik olay aynı zamanda geleceğin birçok sonradan görme zengininin de ortaya çıkmasına neden olmuştu.

    öne çıkan isimler
    tunis campbell, siyahi bir new yorklu işadamı 1863 yılında savaş bakanı edwin stanton tarafından güney karolina’daki özgürleştirilen eski kölelere yardımcı olması için kiralanır. iç savaşın sona ermesinden sonra campbell georgia’ya geçer ve eski köleler için toprak reformu gerçekleştirir. tunis campbell georgia’dan cumhuriyetçi parti senatörü olacak ve ku klux klan’a karşı siyahlardan oluşan milis kurmaya çalışacaktır. 1868 yılında beyazlar tarafından görevinden zorla alınsa da 1871 yılında yeniden görevine dönecektir. 1872 yılında tutuklanınca öldürülme tehlikesi üzerine hapisten kaçarak boston’a yerleşir.

    1839 yılında kentucky’de dünyaya köle olarak gelen william hines furbush ohio’da eğitim gördükten sonra 1862 yılında arkansas’a gider. şubat 1865’de ohio’ya geri dönerek orduya katılır. savaştan sonra özgür siyahların yeni bir toplum kurmaya çalıştığı liberya’ya göçer. 18 ay sonra geri döner, 1870 yılında arkansas’dadır.1873 ve 1879 yıllarında milletvekili seçilir.

    günümüzdeki kullanım
    deyim günümüzde abd’de o bölgenin yerlisi olmamasına veya çok kısa süre orada yaşamış olmasına rağmen oradan aday olan siyasetçiler için kullanılmaktadır. abd eski başkanı george w. bush’un erkek kardeşi jeb bush modern carpetbagger örneklerinden sayılmaktadır. teksas’dan florida’ya göçen bush, 1999-2007 arasında 43. florida valisi olarak görev yapmıştır.

    kaynak