şükela:  tümü | bugün
  • çaykovski 1888 yılının başlarında orkestra şefi olarak avrupa'da turneye çıkar. bu turnede; grieg, brahms, dvorak, gounod gibi bestecilerle tanışır. nisan ayının başlarına rusya'ya dönen besteci bir anda kendi kendine "4 numaralı o muhteşem senfonimin üzerinden 11 yıl geçti. bu kadar zaman bu türde de hiç beste yapmadım, e brahms ile de tanıştım. artık 5. senfonimi yazmanın vakti geldi" diye düşünür ve frolovskoye'deki evine kapanır. müzik yazmadaki o muhteşem hızıyla; dört haftada taslakları, üç haftada da orkestrasyonu tamamlar. eserin tamamlanış tarihi orjinal partisyonda yazdığı üzere, 26 ağustos 1888'dir. ilk olarak da 17 kasım 1888 günü st. petersburg'da kendi yönetiminde seslendirilir.

    esere çok fazla olumsuz tepki yağmış. hatta bu tepkiler öyle yoğunmuş ki, çaykovski madam von meck'e yazdığı mektupta, 5. senfoni hakkında kendisinin de ikilemde olduğunu ve artık yaratıcı gücünü kaybetmeye başladığını düşündüğünü belirtmiş. bu dönem, not defterlerine yazdığına göre, çaykovski için çok zor geçmiş. sürekli ağlıyor, yazdıklarını beğenmiyor ve kendini çok kötü hissediyormuş. bunlar yetmezmiş gibi bütün bu başına gelenleri ve çoğunlukla da eşcinselliğini kadere bağlıyor ve günden güne kendini iyice yıpratıyormuş.

    besteci defterine şöyle bir not düşmüş: "harika bir programı var, keşke bunu uygulayabilseydim... senfoninin ilk bölümü, introduction "kadere tam teslimiyet ya da onunla aynı olan tanrı'nın hikmetinin temelsiz kararı", allegro "homurdanış, şüphe, yakınma, ithamlar...kendimi inancın kollarına mı atayım?"

    mi minör tonlu ve op. 64 numaralı eserin bölümleri şöyle:

    1) andante - allegro con anima
    2) andante cantabile - con alcuna licenza - moderato con anima - andante mosso - allegro non troppo - tempo i
    3) valse: allegro moderato
    4) finale: andante maestoso - allegro vivace - molto vivace - moderato assai e molto maestoso - presto
  • dinledikçe daha da çok sevdiğim senfoni. baştan sona rus halk müziği kokan ve kanımca 4., 5. ve 6. senfonileri arasında melodik açıdan en zengin yapıt. nedendir bilinmez bende, dostoyevski'nin ölüler evinden anılar isimli romanının bıraktığı etkiyi bırakıyor.
  • (bkz: tchaikovsky)
  • tek bir nabız üstüne kurulu harika bir birinci bölüm sahibi eser.
  • caykovski'nin "geri durun, ben caykovski'yim ulan!" dedigi eserdir bence bu. daha once yazilmis buyuk ve basarili eserleri de elbette var fakat bu senfoni, ozellikle de ikinci bolumu cok yuksek bir derinlik seviyesine ulastiriyor caykovski'yi. bu senfoniyle birlikte caykovski buyuk besteci olmaktan cikip efsaneye donusuyor bile, ki daha patetik senfoni gelecek ondan sonra, iyice toz duman edecek ortaligi.

    butun bolumleri cok guzel falan da, bu ikinci bolum insanustu bir sey yahu. orglu senfoni'nin ikinci bolumuyle ayni mertebeye ulasmak uzere, her dinleyisimde daha cok asik oluyorum bu her bir korno ve klarinet solosuna kurban oldugumunun muzigine. romantizm sen ne guzel bir seysin, ne kadar daha guzel oluyorsun caykovski baba'nin ellerinde.
  • fantastik bir finale sahip nefis senfoni. su güzelim senfoniyi begenmeyip aglatmislar bunalima sokmuslar adami aylar boyunca, ayiptir.

    finalin farkli iki yorumu icin, iki superconductor'dan geliyor.

    ilki karajan;
    http://www.youtube.com/watch?v=fj96i-m6cbk

    ikincisi bernstein;
    http://www.youtube.com/watch?v=2pypuxtdgx0

    her ikisi de cok guzel, bernstein'inki biraz daha guzel ve gorkemli.
  • yapıtın 1. bölümü sonat formuna uyar :

    yavaş açılış
    serim

    yavaş açılışta klarinetlerin sunduğu kader teması ile serimi başlatan tema ilintilidir, biri diğerinin ritmik hale getirilmiş hali / marşlandırılmış versiyonu diyebiliriz.

    serim kabaca iki kısımdan oluşur : karanlık (kader teması ve güçlü işlenişi) ve aydınlık kısım ve bu iki kısım birbirinden tematik anlamda çok net olarak ayrılır. akabinde sonat formuna uyarak sırayla

    gelişme (kader temasının serim içindeki işlenişinin daha da vahşileştirilmiş bir versiyonu)

    rekapütilasyon (serimin türevi. bu sefer fagot'un sunduğu kader teması ile açılır, sözün yarısında klarinetler yine boy göstersede...)

    ve

    kapanış (kader temasının büyük bir marş şeklinde işlenişi ve sessizlik içerisinde dağılarak yokoluşu)

    gelir.
  • bu senfoninin bir odak bölümü / bir ağırlık merkezi varsa yaygın yargıyla kabul edilecektir ki o bölüm yapıtın ikinci bölümüdür. tüm senfoni edebiyatının en görkemli en romantik temalarından kimileri ile örülmüş bir bölümdür.

    aba-kapanis

    a:
    korno ilk düşünceyi sunar.

    obuasabırsızca ikinci temayı tanıtmaya başlar ama bu temanın tam sunumu ancak kornonun sunduğu temanın bir varyantının yine onun eşliğinde ama bu sefer viyolonseller tarafından sunulmasının akabinde gerçekleşir, bir doruğa çıkar ve iner.

    b: indiğinde kendimizi doğu işlemelerinin yankılandığı bir klarinet işlemesinde buluruz (3. ve son düşünce). bu işlemeler orkestraya malolur ve bir doruğa çıkar. bu doruk aslında yapıtın 1. bölümüne damga vuran kader temasının (burada tümüyle işlenmediği için kader motifi diyebiliriz) bir türevidir. bu şekilde yapıt içerisinde bir süreklilik oluşmaya başlar. aynı temanın diğer bölümlerde de karşımıza çıkması ve en nihayetinde yapıtın görkemli kapanışına damga vurmasıyla yapıt tematik anlamda bir bütünlük ve ötesinde bir çevrimsellik kazanmış olur (olacaktır).

    a: bölümün bundan sonrası o ana kadar kaleme alınmış müziğin daha dramatik bir tekrarıdır.

    pizzicatolar eşliğinde kemanlar, obuanın olaganüstü zerafetteki süslemeleri ile bölümün başında kornonun sunduğu temayı (1.) tekrar işlemeye başlarlar. bu işleme esnasında klarinetin katılımını hayalgücü, fantazi ve zerafetin olağandışı bir harmanı olarak görüyorum. o klarnete sarılıp nereden geliyorsa yahut nereye gidiyorsa oraya girmek istiyorum o 4 yahut 5 ölçüsü içerisinde...

    aynı tema (1.) bu sefer daha ritmik bir işlemeye tabi tutulur ve bir patlama ile harika 2. tema tekrar arz-ı endam eder. gene bir doruğa çıkar ama bu çıkış esnadaki tırmanış ilk seferindekinden çok daha sancılı olur (bu noktaya ilişkin entyr sonunda bir tavsiyede bulunacağım).

    k: doruktan indiğinde (ki bu doruktan iniş adeta duygusal bir orgazmın [şayet böyle birşey varsa] müzikal ifadesidir benim için...) doğu işlemeleri (3.) es geçilip o işlemeleri müteakip varılan doruğun daha dramatik bir versiyonuyla pek bir apansızın ve tokat yemişçesine karşılaşırız.

    bölüm 2. temanın harika işlenişleri ile kapanır.

    bu bölümün olaganüstü bir kaydı herbert von karajan yönetimindeki berlin filarmoni tarafından deutsche grammophon firmasına 1975 yılında yapılmıştır. karajan'ın bu yapıt için bu kayıt dışında bana malum 4 ses ve 2 adet de görüntü kaydı mevcuttur. bunları ayrı ayrı tavsiye ediyor değilim ama yukarda künyesini verdiğim kaydı özellikle ve şiddetle (bu bölümün yüzü suyu hürmetine) tavsiye ediyorum. bölümün ikinci yarısında ikinci temanın doruğuna çıkarılışındaki sancıları ve takip eden müzikal orgazm, aynı temanın hem ilk hem ikinci işlenişini, bölümü açan korno, kapanıştan hemen önceki doruğun apansızlığı ve vahşiliği... uzatmıyorum ki daha ne kadar uzatabilirim, kısaca bölümün her ölçüsünün harika bir gerçeklenişi bu kayıtta mevcuttur. fazlaca bu bölüme odaklandım, yanlış anlaşılmasın geri kalan bölümlerin kaydının da geri kalan bir yanı yok ama bu bölüm harika bir bölüm olduğu için harika bir kaydi söz konusu olunca sonuç harika üzeri iki (harika kare *) oluyor, o açıdan...
  • yapıtın 3. bölümü bir valstir. sırf bu açıdan bile kaydadeğer ve ilginçtir zira bir senfonide bölüm olarak vals görmek oldukça ender rastlanacak bir durumdur. bir başka çok meşhur örnek hector berlioz'un symphonie fantastique'inin 2. bölümüdür. o bölümde dramatik olmanın da ötesinde teatral bir müzik varken burada konusuz bir vals söz konusudur.

    vals üç kısımlı olarak kaleme alınmıştır. ana kısım vals temposunu haizdir. ani bir şekilde çok daha hareketli bir müzik bölümün orta kısmını başlatır. bu kısımda viyolalar yazılarının yoğunluğu ile ön plana çıkarlar.

    orta bölümün sonlanmasını müteakip valse geri dönülür.

    bölümün bir de kapanışı vardır.

    1. bölüme damga vuran ve ikinci bölümün en dramatik anlarının altını çizen kader teması bu bölümde kendisini sadece birkaç ölçülüğüne, bölümün kapanışında ama gene (yapıtın en başında olduğu gibi) klarinetlerde gösterir.
  • yapıtın 4. ve son bölümü, finali, bestecinin yazdığı son zafer finaldir ve tüm senfoni finalleri içinde (tamamen ayrı bir boyutta yazılmış olan 6. senfonisinin finali hariç) en sağlam, en iyi işlenmiş müzikal materyale sahiptir.

    bölüm temel olarak 1. bölümün açılışında klarinetler tarafından sunulmuş karanlık temanın aydınlık işlemeleri üzerine kuruludur. 4. senfonisinde kader motifinden yapıt boyunca kaçamayan ve onunla en beklenmedik anlarda ama hep aynı şekilde yüzleşmek zorunda kalan besteci bu yapıtta kader motifini karanlıktan aydınlığa çevirebilmiştir, kontolü eline almış, kader üzerindeki hakimiyetini en nihayetinde kurmuştur.

    açılış
    serim
    gelişme
    gelişme sonlarına doğru müzik yavaşlar ve sessizleşir anacak ani bir patlama ile
    rekapütilasyona bağlanır.
    bölümün kapanışı görkemler görkemi zaferler zaferidir. öncelikle sonu gelmez dinamizmi ile devam etmekte olan rekapütilasyon yoldan çıkarılmak sureti ile bir susa vardırılır.

    ve akabinde kader teması artık huzur mutluluk coşku ve zafer duygularının bir bileşimi temsil edecek kadar aydınlanmış bir biçimde marş şeklinde tüm orkestra tarafından işlenir ve bölüm, ve dahi yapıt, bu işlemelerle son bulur.