şükela:  tümü | bugün
  • çerkez hasan idam edildikten sonra edirnekapı'daki mezarına gömülmemiştir. "velinimeti" abdülaziz han darbecilerce öldürürülmüştür. v. murat da kısa zaman içinde yeniden kafese konmuştur. ii. abdülhamit darbecilerin istediğini yapacak gibi görünüp tahta oturmuş ve yavaş yavaş fiili iktidarı ele geçirip darbecileri yargılatmıştır, idama mahkum etmiştir. aynı süreç içerisinde çerkez hasan'a edirnekapı'da yeni mezar yaptırıp taşına velinimeti uğruna canını feda eden yüzbaşı çerkez hasan bey yazdırmıştır. onunla da yetinmemiş çerkez hasan'ın asıldığı ağacı kökünden söktürmüştür. tam anlamıyla darbecilerin itibarını iptal, çerkez hasan'ın itibarını da iade etmiştir.

    abdülaziz'in ölümü ve çerkez hasan vakası hala ihtilaflıdır. hatta sağ ve sol cenahların tarih anlayışının görüş ayrılığı en net burada başlar.

    mesela soner yalçın'a göre abdülaziz intihar etmiştir. abdülaziz'i hapsedenler ise ülkeye özgürlük getirmiştir. karşı görüşe göre ise darbe yapanlar abdülaziz'i öldürmüş ve ülkeyi ingiltere politikalarının eksenine sokmuştur.
    benzer şekilde; bir gruba göre çerkez hasan içkici, kadın düşkünü, karakteri düşük bir kabadayı, disiplinsiz bir askerdir. hüseyin avni paşa ise bir çok savaş başarısına imza etmiş kahraman, özgürlükçü, idealist bir askerdir. diğer görüşe göre ise çerkez hasan padişahın ve hakarete uğrayan ve ölen bacılarının intikamını alan, son derece gururlu, asil bir askerdir. hüseyin avni paşa ise bir derebeyinin uşağının oğlu olup (her derebeyi oğlunu askeri okula gönderirken bu derebeyi uşağının oğlunu göndermiştir) son derece kompleksli, kadın düşkünü bir adamdır ve padişahın haremine dil uzatmışlığı da olan bir ingiliz kuklası masondur.

    ilk görüşe göre çerkez hasan bodur, tıknaz bir adam, ikinci görüşe göre ise 2 metre boyunda, filinta gibi delikanlıdır. fotoğrafı olmadığı için her türlü atış serbesttir.

    her iki görüş de dikkatle okunmalıdır. açık veren yerler vardır ama o kadarını ele almak akademik/profesyonel analiz ister. şunu söyleyeyim en az güvenilir olan kaynak son ubıh adlı rus romanıdır. kafkasya'dan çıkışa kadarki olayları tahminimce doğru vermektedir ama istanbul'da olan biteni doğru izah ve analiz etmekten çok uzak kalmaktadır.
  • hükümet konağını basıp cuntacıları öldüren ve osmanlı tarihhini etkileyen cesur yüzbaşı. şimdi böyle diyince önemi anlaşılmadı;

    bir yüzbaşı düşünün, 12 eylül darbesinden sadece iki hafta sonra mgk toplantısına dalıyor kenan evren'i nurettin ersin'i sedat celasun'u nejat tümer'i ve tahsin şahinkaya'yı öldürüyor.

    şimdi önemini anladınız değil mi?
  • tarihe çerkes hasan olayı şeklinde geçen ve sultan abdülaziz'in öldürülmesinin intikamını almak üzere ortalığı kana bulamış şahıstır. hadise şöyle vuku bulmuştur:
    sultan abdülaziz'in şüheli intiharından on gün sonra, yani 15/16 haziran 1876 gecesi, çerkez hasan adlı genç bir subay, abdülaziz’in intikamını almak için bir suikast düzenler. çerkez hasan, abdülaziz’in kadınlarından edâdil’in yeğeni, üçüncü kadınefendi neş’erek’in kardeşidir. dolayısıyla abdülaziz, hasan’ın çift taraflı eniştesi oluyordu. ablası neş’erek, olaydan sonra hasta olduğu halde kötü muameleye maruz kalmış, dolmabahçe sarayı’ndan feriye sarayı’na götürülürken üzerindeki çarşaf alınmış, daha kötüsü 11 haziran’da ölmüştü. mekteb-i harbiye mezunu bir subay olmasına rağmen, galata ve beyoğlu’nu haraca bağlamış tipik bir istanbul kabadayısı olan çerkez hasan’ın böyle bir olaya kalkışacağı öngörüldüğünden, 14 haziran’da tutuklanarak bağdat’a gönderilmesine karar verilmişti. ancak, ertesi gün yola çıkacağına söz verdiği için salıverilen çerkez hasan, ertesi gün, yemiş iskelesi’ndeki (sirkeci) bir meyhanede epeyce içtikten sonra üç revolver ve iki kama kuşanarak önce serasker (bugünün milli savunma bakanı) hüseyin avni paşa’nın üsküdar’daki konağına gitmiş, paşanın orada olmadığını öğrenince şûra-yı devlet reisi mithad paşa’nın beyazıt tavşantaşı’ndaki konağına seğirtmişti. konakta, iddialara göre, girit ve karadağ’daki ayaklanma belirtilerini görüşmek üzere toplanan bakanlar kurulunun içkili yemeği yapılıyordu. alt katta poker oynayan korumalar, çerkes hasan’ı tanıdıkları için, şüphelenmeden üst kata çıkmasına izin vermişlerdi. bundan sonrası çok kanlı geçti. çerkez hasan toplantı salonunun kapısını hızla açıp “davranmayın, davranmayın serasker! yakarım!” diye bağırdıktan sonra hüseyin avni paşa’yı tabanca ile vurmuş, kendisine arkadan sarılarak etkisiz hale getirmeye çalışan bahriye nazırı kayserili ahmed paşa’yı kama darbeleri ile savuşturduktan sonra, henüz ölmediğini fark ettiği hüseyin avni paşa’yı kamasıyla delik deşik ederek işini tamamladıktan sonra kabine üyelerinin sığındığı odanın kapısını zorlamaya başlamış, kendisine arkadan yanaşarak bıçak sokan uşaklardan birini gözünden vurduktan ve bir subayla bir eri daha vurduktan sonra zaptiyelerce etkisiz hale getirilmişti. bilanço, bazı kaynaklara göre 5, bazılarına göre 7 ölü, bazı kaynaklara göre 2, bazılarına göre 10 yaralı idi.

    olaydan sonra ünlü bekirağa bölüğü’nde (bugün istanbul üniversitesi merkez binası) sorguya çekilen çerkez hasan, ifadesinde hüseyin avni paşa’yı abdülaziz’in tahttan indirilmesinde birinci derece rolü olduğundan, ahmed paşa’yı da tahttan indirme sırasında dolmabahçe sarayı’nın denizle bağlantısı kestiği için öldürmeye karar verdiğini anlatmıştı. güya “öyle bir şey yapmak istiyordum ki, ibret olsun, bundan sonra kimse padişah hal edemesin (.) aynı zamanda devlet büyüklerinin yeter derecede korunmadıklarını da eylemli olarak kanıtladım…sanırım bundan böyle maiyetlerinde bulunanlara ve korumalarına önemli ölçüde dikkat edeceklerdir” demişti. çerkez hasan 17 haziran günü sabaha karşı bayezid meydanı’nda, seraskerat kapısı’nın yanındaki dut ağacına asılarak idam edildi. bir söylentiye göre aslında suikast sırasında aldığı yaralardan zaten ölmüştü, asılan ölü vücudu idi.

    bazı kaynaklar, çerkez hasan’ı diktatörce tavırları ile meşhur olan hüseyin avni paşa’yı saf dışı etmek isteyen meşrutiyet yanlısı mithad paşa’nın kışkırttığını iddia ederler. olay sırasında çerkes hasan’ın mithat paşa’ya saldırmaması bu iddiayı destekler niteliktedir. olaydan padişah v. murad uzun süre haberdar edilmemiş, halk günlerce heyecan içinde yaşamıştır. daha sonra halk kahramanına dönen çerkez hasan için şiirler ve destanlar yazılmıştır. ii. abdülhamid (hd. 1876-1909) tarafından edirnekapı’da yaptırılan anıt mezarının taşında “genç yaşta veliyünnimeti uğrunda fedâyı can eden çerkez hasan bey” yazılıdır.
  • sultan abdülazizin kayınbiraderi. abdülazizin hal inden sonra bakanlar kurulunu basıp hüseyin avni paşa ile kayserili ahmet paşayı öldüren, dolaba saklanması nedeniyle mithat paşaya ulaşamayan subay. olaydan sonra alelacele asılmıştır. sultan abdülhamit tahta çıktıkdan sonra onun asıldığı ağacı kökünden söktürmüştür.
  • 1876'da abdulaziz'in tahtan indirilip intihara suruklenmesinden sonra*, mithat pasa tarafindan yapilan bir vekiller toplantisini basmis ve eski sadrazam yeni serasker huseyin avni pasayi oldurmus, abdulaziz hayrani kisi.
  • mithat paşanın vekiller toplantısında 11 vekil oldurur ve askerlere teslim olur. merdivenlerden inerken vekillerden biri küfür eder. askerlerden kurtulup ayakkabısında gizledigi silahla onuda öldürür ve askerlere simdi gidelim der. hapse girdikten sonra yaralarının iyileşmesi için yapılan tedavi teklifini redderek idam edilmeden yaraları sonucu ölür.
  • yargılanmadan idam edilenlerden bir tanesi. ilk darbe mağdurlarından. asker olmasına rağmen muhtemelen mithat paşa'nın çevirdiği dolaplar ortaya çıkmasın diye olayın sabahında beyazıt meydanındaki dut ağaçlarına asılarak idam edilmiştir. tam bir sinema hikayesidir. bilinmeyen bir ayrıntıyı aktarmakta fayda var. çerkes hasan idam edildikten sonra edirnekapı civarına gömülmüştür. mezarını ise "o bir kahramandı" diyen abdülhamit yaptırmıştır. olaydaki en büyük soru işareti ise mithat paşa'nın evinde gerçekleşen bakanlar kurulu toplantısına nasıl olurda revolverlerle girebilmiştir. cevabı mithat paşa
  • filinta dizisiyle beraber yeniden gündeme gelen fedai. sultan abdülaziz'i öldüren darbecilerin topluca hakkından gelmiş bir isimdir. önemlidir ve unutulmamalıdır. hayat hikayesi bu yazıda çok güzel kaleme alınmış: [http://www.hulusiustun.net/…alanin-romani-son-ubih/ http://www.hulusiustun.net/…alanin-romani-son-ubih/]
  • çerkez hasan eniştesi sultan abdülaziz'i şehid edip intihar süsü veren, kızkardeşi neş'erek kadın efendiyi rencide edip kederinden ölümüne sebep olan darbeciler hüseyin avni ve bir kaç yardımcısını toplantı yaptıkları konakta öldürmüş ve ertesi gün alelacele yargılanarak idam edilmiştir. toplantı esnasında maarif nazırı sıfatıyla olaylara şahit olan ünlü tarihçi ahmed cevdet paşa olaylardan bir kaç sene sonra sultan abdülhamid'e arize ile gördüklerini anlatmıştır. işte o arize;
    arize
    “hüseyin avni paşa’nın mithat paşa konağında katledildiği gece kulları da orada bulunmaktaydım. olayın ayrıntıları ile anlatılması emrini almam üzerine tanık olduğum olaylar aşağıda anlatılmıştır.
    o vakit devletin idaresi üç kişinin yani rüşti, mithat ve avni paşaların elinde idi. hükümet ise ortak kabul etmediğinden her biri diğerini defedip tek başına hükümet etmek sevdasında bulunmaları esasen normaldi.
    asker, avni paşa’nın elindeydi. kaptan-ı derya kayseri’li ahmet paşa’da onun gölgesi hükmündeydi ve deniz kuvvetleri onun elindeydi. binaenaleyh rüştü ve mithat paşaları aradan çıkarıp kendisi diktatör olmak sevdasında bulunduğu anlatılır. zaten kötü huylu, korkunç bir insandı.
    mithat paşa ise genç, türkler arasında sayılan birkaç şahsın liderleri mevkiindeydi. ingiltere sefareti mithat paşa’ya ziyadesiyle sahip çıkıyordu…
    oturduğumuz sofanın sağ tarafında avni ve kaptan paşalar oturuyorlardı. sofanın alt tarafında bir odaya açılan bir kapı vardı. o kapının sağ tarafındaki sandalyede ben oturuyordum. alt tarafımda rıza paşa, onun alt tarafında mithat paşa oturuyordu. karşımızda raşit paşa, şerif hüseyin paşa ile maliye nazırı yusuf paşa oturmuşlardı. halet paşa iki taraf arasında gidip gelmekteydi.
    o sırada merdivenlerden kaputu sırtında bir subay çıkıp üzerimize geldi ve yaklaştığı sırada ‘davranma serasker paşa’ diye hızla yürüdü. raşit paşa’nın hizasına gelir gelmez elindeki rovelver tabancasını avni paşa’nın sinesine ateşledi. mithat paşa ile rıza paşa hemen harem kapısına kaçıp, sıvıştılar. şerif hüseyin paşa ile yusuf paşa ise yan odaya kaçtılar. ben de arkalarından aynı odaya girdim. o sırada selamlık merdiveninden sofaya doğru bir kalabalık çıkmakta ve avludan tabanca sesleri işitilmekteydi. isyancı bir grubun meclisi bastığı aklıma geldi. odanın diğer kapısından çıkmak istedim. meğer sofanın kiler merdiveninin başına varmışım. hademeden bir grup, silahlı olduğu halde kapıyı tutmuşlardı. içlerinden birini tanıdım. onun yardımıyla aşağı indiğimde kendi uşağıma rastladım. o da bir bıçak bularak müdafaa durumuna geçmişti. yukarıda tabancalar sıkılıyor ancak ne olduğunu bilemiyorduk.
    çerkes hasan’ın yalnızca ferdi olarak konağı bastığı kimsenin aklına gelmiyordu. uşak ve fener getiren arabacı ile avluya çıktık. bu arada koska’daki askeri bir müfreze gelip konağa girdi. bende geri dönüp durumu öğrendim. mithat paşa ve yusuf paşa ile ben kulları selamlık dairesine kaçtığımızda avni paşa ağır yaralanmış olduğu halde revolverini çıkarmaya çalışırken çerkes hasan üzerine doğru yürüyünce kaptan-ı derya kayseri’li ahmet paşa arkadan yanaşıp kollarını kavrayarak tutmuş, rüştü paşa hemen yerinden kalkıp arkadan kaçarak raşit paşa’nın yanındaki odaya girmiş. halet paşa ile aynı odada birleşmişler. çerkes hasan ise kendisini tutmakta olan ahmet paşa’nın önce kulaklarını yırtmış, arkasından kendisini kavrayan parmaklarını çerkes kamasıyla doğrayarak silkinip kurtulmuş, avını kaçırmış avcı gibi tekrar avni paşa’yı büyük salonda yakalayarak, sıktığı bir iki kurşunla yetinmeyip, kamasıyla karnını yarmış ve birçok yerini pare pare eylemiş. sonra sofaya geri dönmüş sandalyede oturan hariciye nazırı raşit paşa’yı görünce başına bir kurşun sıkmış, paşanın hiç kımıldamadan oturduğuna bakılırsa daha evvel korkusundan can verdiği anlaşılmıştır. çerkes hasan, sonra rüştü paşa’nın bulunduğu odanın kapısına yüklenmişse de açamamış, odanın diğer kapısına hücum etmişse de o kapıyı da halet paşa muhafaza etmiştir. çerkes hasan, rüştü paşa’ya ‘sen milletin babasısın, rıza paşa da velinimetimdir. size bir şey yapmayacağım. kayserili’yi verin’ demiş. rüştü paşa da ‘evladım şimdi çok hiddetlisin savuş git’ demişse de çerkes hasan bu defa kapılara kurşun sıkmaya başlamıştır. mithat paşa’nın ahmet ağa ismindeki uşağı arkadan sokularak çerkesi ensesinden yaralamış, o da geri dönerek uşağa tabanca sıkıp öldürmüştür. o arada müdahale eden bir subayı da çizmesinden çıkardığı tabanca ile vurup öldürmüştür. bu kısımları ben görmedim. bunlar duyduğum şeylerdir. olaydan sonra rıza paşa’nın saraylı çerkes hanımının ‘çerkes hasan elleri nur olsun ne iyi etmiş’ dediğini işittim.
    ahmet cevdet paşa daha ayrıntılı olan yukarıdaki yazılı beyanını imzalayarak, padişah sultan ıı. abdülhamit’e takdim etmiştir.
  • ‘şuray-ı devlet reisi mithat paşa ile bahriye nazırı kayserili ahmet paşa’yı öldüremediğime, biçare za-bit ve muhafızları istemeden öldürdüğüme müteessirim. nefsim için yapmadım, millet için yaptım’ demiş. yaralarını tedavi etmek isteyen hekime ‘hiç uğraşma, nasıl olsa asılacağım’ diyerek tedaviyi kabul etmemiştir. 17 haziran 1876 tarihinde divan-ı harp’de askerlikten tard edilerek idamına karar verilmiştir. hüküm aynı gün beyazıt meydanı’nda, büyük giriş kapısının sağ tarafındaki dut ağacına asılarak yerine getirilmiştir. sultan abdülhamit saltanatının ilk günlerinde bu dut ağacını kökünden kestirmiş ve edirne kapı mezarlığı’na yaptırılan kabrinin üzerine de ‘genç yaşında veliyyünnimeti uğrunda feday-ı can eden çerkes hasan bey’in ruhu için fatiha’ yazdırmıştır