şükela:  tümü | bugün
  • buyuk osmanli mapusanesi, donmedolap. algoritma soyle bir seydi:

    --> adldir, mucib-i salahi cihan.
    --> cihan bir bagdir duvari devlet.
    --> devletin nazimi seriattir.
    --> seriate haris olamaz illa melik.
    --> melik zaptedemez illa lesker.
    --> leskeleri cem eden emvaldir.
    --> emvali cem eden raiyettir.
    --> raiyeti kul eder padisah-i aleme adl.
    --> <redo from start>

    otoriter bir cumhuri rejime hafif degistirilerek, spekulatif olarak tabii, soyle uyarlanabilir:

    --> adalettir vatanda barisi saglayan.
    --> vatan bir bagdir duvari devlet.
    --> devletin nazimi hukuktur.
    --> hukuka bagli kalamaz illa yonetenler.
    --> yonetenler kontrol edemez illa askeri.
    --> askeri bir araya getiren mulkiyettir.
    --> mulkiyeti saglayan halktir.
    --> halki kul eder yonetenlere adalet.
    --> <redo from start>
  • osmanlı' da iyi işleyen bir devletteki fonksiyonları göstermek için düzenlenmiş daire. doğru sıralaması ile şöyledir;

    1. mülk zabt eylemez illa leşker
    2. leşkeri cem' idemez illa mâl
    3. malı cem' eyleyen raiyyettir
    4. raiyyeti kul ider padişah-ı aleme adl
    5. adldir mucib-i salâh-ı cihan
    6. cihan bir bağdır dîvarı devlet
    7. devletin nâzımı şeriattır
    8. şeriate olamaz hiç hâris illa mülk
    (kınalızade âli, ahlak-ı alâî, bulak, 1833, s.47)

    günümüz türkçesiyle;

    1. asker olmadan saltanat olmaz
    2. refah olmadan asker olmaz
    3. reaya refahı üretir
    4. sultan adaleti tesis ederek reayayı korur
    (sultanın adaleti olmadan reaya olmaz)
    5. dünyada düzen olmadan adalet olmaz
    6. dünya bir bahçe, duvarları devlettir
    7. devletin desteği şeriattır
    8. saltanat olmazsa şeriat dayanak bulamaz.

    sıralama önemlidir, çünkü şöyle demiş norman itzkowitz;

    "bu hükümler çoğu zaman bir dairenin çevresine, sekiz yargının da doğrudan baştaki birinciye nasıl bağlı olduğunu gösterecek şekilde yazılırdı."(1)

    (1) norman itzkowitz, osmanlı imparatorluğu ve islâmî gelenek*, 2. baskı, şule yayınları, istanbul 1997, s.132,133
  • veya adalet olmazsa reaya, reaya olmazsa mal, mal olmazsa asker, asker olmazsa devlet, devlet olmazsa adalet olmaz şeklinde özetlenebilecek, dairede başladığın noktaya geri döndüren osmanlı yönetim teorisidir...
  • dücane cündioğlu tarafından etraflıca incelenmiş ve bersay enstitüsünde bir ders olarak verilmiş bir deyiş.
    https://www.youtube.com/watch?v=hdttlw87mci adresinden de izlenebilir.