şükela:  tümü | bugün
  • david hume; ingiliz filozof 1711-1776
  • skeptic, inductioni elestiren, iki dakka rahat durmayan filozof
  • kendisi britanyalidir* ve bütün *britanyalilar gibi empiristtir... ingilizler bu empiristliği o yillarda kitada hüküm süren rasyonalizme killik olsun diye mi bulmuşlardir, burasini kimse bilemez... elbet bakiniz locke, empirizm, rasyonalizm
  • hume'un de, yanlış hatirlamiyor isem, "ulan ya çevremizdeki bütün gördüklerimiz aslinda aklimiz tarafindan uydurulan görüntülerse?" gibisinden bir düşüncesi vardir ki, hemen bakiniz whatisthematrix, whereisthematrixfrom. nasil ki bir insan, mesela rüyadayken gerçekten o olaylari yaşadiğini zannediyorsa, ya da hipnoz altinda iken nasil "elin aciyor" dendiğinde elinin acidiği hissine kapiliyor ise akil da ayni şeyi yaratiyor olamaz mi? düşüncesi vardir, bir parça descartes'i andiraraktan... ayni zamanda hume ne tanri var demiştir, ne de tanri yok demiştir, kendisi olaylardan sonuçlar çikarmak konusunda hiper sabirlidir, hatta hiçbir olaydan hiçbir sonuç çikarmamiştir diye de bir genellemeye gidebiliriz, (bkz: bütün genellemeler yanlıştır) olaylarin arka arkaya gelmesinde aradaki bir neden sonuç bağından olduğu kadar, en az onlar kadar tesadüfi etmenlerin de olduğunu farketmiştir hume, bu da dünyanin düzenini bulmaya, doğa yasalari çizmeye çalişan akilli uslu insanlara yaptiği bir ipneliktir...
  • hume'un özgürlük konusundaki fikirleri de ilginçtir, hume'a göre, insan doğanin elverdiği ölçütler arasinda özgürdür, yani bir insan istediği gibi elini kaldirabilir ama yağmur olup yağamaz... her otostopçunun galaksi rehberinde dendiği gibi, üç boyutta serbestçe hareket edebilir, dördüncü bir boyutta sadece ileri gidebilmektedir, beşinci ve altinci boyutlari sormayin bile... zatn hume da sormamiştir...
  • insanın 2 tür algılayışı olduğunu söyler. bunlar izlenim , yani dış gerçekliğin anlık algılanması ve fikir yani dış gerçekliğin anlık algılanmasının hatırlanması.
  • kant a göre kendisini dogmatik uykusundan uyandıran, çağrışım psikolojisinin kurucusu. alışkanlıkların aklı körelttiğini savunan ve sürekli nedenselliğin eleştirisi yapan, bir şeyin dış dünyada karşılığı yoksa o uymadır diyen iskoç filozof ..
  • hume'a göre fikirler(idea), izlenimlerin(impression) soluk yansımalarıdır. aslolan gördüğün ve deney yoluyla öğrendiklerindir.
  • 1711 yılında edinburgh'da dünyaya gelen iskoçyalı filozof ve tarihçidir. hume, edinburgh üniversitesi’nde tahsilini tamamladı, edebiyat ve hukukla ilgilendi. kısa bir süre ticaretle uğraştı, daha sonra fransa'ya gitti (1734) ve burada en önemli çalışması olan "insan doğası üstüne bir inceleme" (a treatise of human nature-1739) adlı eserini hazırladı. iskoç bir asilzadeye özel öğretmen olarak hizmet ettiği kısa bir dönem dışında bütün hayatını bilimsel çalışmalar ile geçirmiştir. yazılarının çoğunluğu felsefe, siyaset ve tarih üzerinedir. ancak nüfus, para ve uluslararası ticaret konularında da birçok makale yazmıştır. "ahlak ve siyaset üstüne denemeler" (essays moral and political-1741-1742), "ahlak ilkeleri üstüne araştırma" (an inquiry concerning the principles of morals-1751) ve "siyasî söylevler" (political discources-1752) adlı eserleri hume'un bir filozof olarak ün kazanmasını sağladı. düşünürün iktisadî görüşlerinin yer aldığı siyasî söylevler 18. y.y.daki önemli ekonomik eserler arasında yer alır ve şahsî arkadaşı adam smith üzerinde etkili olmuştur. ölümünden sonra çıkan eserleri şunlardır: dinin tabiî tarihi (natural history of religion); tabiî din üzerine diyaloglar (dialogues on natural religion); intihar ve ruhun ölümsüzlüğü üstüne deneme (on suicide and on the immortality of the soul). edinburgh barosu kütüphane müdürlüğüne getirilen hume, bu görevi sırasında yazmaya başladığı "ingiltere’nin tarihi" (history of england-1754-1762) adlı eseri ile para ve şöhrete kavuştu. paris'e elçilik katibi olarak gitti ve orada j.j. rousseau ile tanıştı. iskoçya'da bir yıl kadar müsteşarlık yaptı. ahlak ve teoloji alanındaki geleneksel hristiyan argümanları hakkındaki şüpheleri ve ampirik metodu tercih etmesi nedeniyle bütün fikirleri hakkında şüphe oluşturuldu. hume’un felsefesi, locke ampirizmine ve berkeley'in idealizmine dayanır.

    hume, klasik liberal iktisatçıların yetişmesinde oldukça önemli bir rol oynadı ve ekonomik düşünceye önemli katkılarda bulundu. ödemeler dengesinin sürekli olarak fazla vermesini savunan merkantilist düşünceye cevabı olan "madeni para akım mekanizması" (specie-flow mechanism) varsayımı ekonomik düşünceye ilk katkısıdır. hume’un ülkelerarasındaki değerli maden akımını inceleyerek serbest ticaret neticesinde ülke parasının dışarıya kaçacağı ve ülkenin fakirleşeceği hakkındaki merkantilist düşünceyi eleştirmesi "paranın miktar teorisi" analizine önemli bir katkıdır. ihracat ve ithalat fazlasının ülke içinde yarattığı genel fiyat seviyesi değişmeleriyle, ödemeler bilançosunda otomatik dengeyi sağlayacağı yolundaki klasik teorinin ilk açıklaması hume'a aittir.

    hume, kısa vadede para arzındaki değişmelerin faiz oranını pek fazla etkilemeyeceğini, ancak ekonomik büyüme ile atbaşı gidiyorsa uzun dönemde para arzındaki artışın faizleri düşüreceğini öne sürerek takipçilerinin "sürünen enflasyon teorisi" (the theory of creeping inflation) varsayımlarından bahsetmelerine neden olmuştur.

    hume'un ekonomik düşünceye üçüncü katkısı modern ticarî topluluklardaki politik hürriyetin artması ile bireycilik ve ticaretin gelişmesi sonucunda gündeme gelen siyasi desantralizasyon arasında içsel bir bağlantı olduğu düşüncesidir. kısaca, politik hürriyet ekonomik hürriyetten kaynaklanır. smith için bu çok önemli bir katkı sayılır.

    hume, serbest ticaretin, kaynakların daha rasyonel dağılmasını sağlayacağını savunmaktaydı. ekonomi alanındaki önemli yazıları "writings on economics" (1752-58) adı altında toplanmıştır.

    başlıca eserleri:

    -- dialogues concerning natural religion, indianapolis, bobbs-merrill, 1947.

    -- essays moral, political and literary, london: longmans, green, 1882.

    -- writings on economics, madison, university of wisconsin press, 1955.

    -- hume on religion, (r. wollheim. ed.) london: collins, 1963.

    -- an enquiry concerning the principles of morals, 2nd ed, la salle, ill: open court, 1966.

    -- moral and political philosophy, new york: hafner pub. co. 1972.

    -- a treatise of human nature, oxford: clarendon press, 1960.

    -- theory of politics: containing a treatise of human nature book iii, parts i and ii, and thirteen of the essays, moral, political and literary, austin, university of texas press, 1953.

    -- the natural history of religion, calif stanford, stanford university press, 1957.

    -- political essays, cambridge: new york: cambridge university press, 1994