şükela:  tümü | bugün
  • 1980' li yıllarda iskandinav bilimadamları tarafından ortaya atılmış bir kuram. (ingilizcesi "terror management" dir.)
    sosyal psikoloji ile ilgilidir ve oldukça iyi çalışan bir mekanizması vardır. şöyle ki; bir insana herhangi bir şekilde, "ölümlülük bilinci" verilirse (mortality saliance) kişi bundan korunmak için iki farklı yol izler.
    bu yollardan ilki, kültürel dünya görüşünün (cultural world view) yükselmesi; diğeri de öz saygının (self esteem) yükselmesidir. zaman zaman bu iki olgu birbiri ile etkileşim içine girebilir, bazen de korunma mekanizması olarak ikisi de kullanılabilir.

    ölümlülük bilinci, yalnızca "sen öleceksin" demekten ibaret değildir; esasen çok geniş bir çerçeveye yayılmış etki mekanizmaları, bu bilinci tetikleyebilir. örneğin birisinin ölümüne tanık olmak, trafik kazası geçirmek, tehdit almak, aileden birisinin hastalanması, bir suçun kurbanı olmak gibi durumlar ölümlülük bilincini yükseltir.

    kültürel dünya görüşü, referans grupları ile ilişkili bir kavramdır. yani içinde bulunulan, üyesi olunan kuruluşlar; topluluklar kültürel dünya görüşünü yansıtır. örneklemek gerekirse; mülkiye mezunları derneği, kuş sevenler derneği, golf klübü, x takımı taraftarlar derneği gibi gruplar bu kapsama girer. az önce de yazmış olduğum gibi bu grupların sayısı çoğaltılabilir.

    öz saygı ise, "ben herkesten üstünüm" görüşü ile doğru orantılıdır. düşük öz saygılı kişiler, aşağılık kompleksi içinde iken; yüksek öz saygılı kişiler kendilerini beğenmiş olur. ideali, anlaşılabileceği gibi normal seviyedeki öz saygıdır.

    kuram der ki, "insan bu olumsuz durumu aşabilmek için iki tür savunma mekanizmasına ihtiyaç duyar".

    hemen örnekleyelim; bay x arabası ile işine gidiyor ve tinercilerin saldırısına uğruyor. çantasından, kendisine ve ailesine ait tüm bilgilerin bulunduğu evraklar çalınıyor. bay x, günler boyunca kendisini çok kötü hissediyor; kişisel güvenliğinin ve ailesinin güvenliğinin artık olmadığını düşünüyor.

    bay x, bu olumsuz durumu aşmak için ya iş çevresindeki arkadaşları ile yakınlaşacak (mesela her gün onları evine davet edecek ya da yardım isteyecek) ya da öz saygısını yükselterek, "bana kimse bişey yapamaz" diyecek ve bir silah edinecektir.

    daha önce de söylediğim gibi, kuramın sosyal hayatta bir çok uygulama alanı bulunmaktadır. okullardaki şiddet olayları, bireysel silahlanma ve aile içi şiddet gibi kavramlara bir kez de bu perspektiften yaklaşılması gerekir.