şükela:  tümü | bugün soru sor
  • uğur gürses'in bugünkü yazısında türkiye açısından ele aldığı konu.

    --- spoiler ---

    cumhurbaşkanı erdoğan önceki gün üç ülkeye, ithalat yapan tarafın karşı tarafın parası ile ödeme yapmalarını önerdiğini açıkladı. türkiye, rusya, çin ve iran' a bunu önermiş; çin ve iran makul karşılamış. peki bu mümkün mü? çalışır mı?

    öneriye göre, örneğin türkiye rusya’dan gaz ithal ederken bedelini ruble ile ödeyecek. rusya da bizden sebze alırken tl ödeyecek. hayata geçerse; alım yapan, alım yaptığı pazarın parasıyla ödeyecek.

    önce duruma bakalım.

    türkiye 2015 yılında bu üç ülkeden toplam 51.4 milyar dolarlık ithalat yaparken, 9.7 milyar dolarlık ihracat yapmış. sonuç hesabında; 41.7 milyar dolarlık net ticaret açığı vermişiz. yani üç ülkeyle ticarette, net ithalatçıyız.

    buradan hareketle, madem net ithalatçıyız ve ödemeleri de karşı ülkenin parasıyla yapacağız; bu açık veri iken, türkiye’de ithalatçıların her yıl yaklaşık 17 milyar dolar karşılığı ruble, 22.5 milyar dolarlık yuan ve 2.5 milyar dolarlık riyal ihtiyacı olacak.

    peki neden bunu istiyoruz? ankara diyor ki; ‘doların hükümranlığını kırmak’ için.

    bundan sonraki soru ise ‘ne karşılığında’ bu miktarlardaki ulusal paraları bulup satın alacağız ki ödemeyi yapabilelim? karşılığında tl ödeyerek mi? yoksa yine dolar ödeyerek mi?

    işin tuhaf tarafı da şu; tl uluslararası piyasalarda bu üç ülkenin de parasından daha fazla kabul görüyor, daha fazla ‘konvertible’ durumda.

    iki paralı kapalı bir modelde bakalım.

    peki bu öneri hayata geçerse sonuçta kimin parası daha fazla talep görecek? net dış ticaret açığı verdiğimiz ülkelerin. yani rusya, çin ve iran’ın parasına talep yaratmış olacağız. ithalatçılarımız ödemelerde ruble, yuan ve riyal kullanacaklar. ithalat siparişi verirken ya da mal teslimatında, ödeme için mal bedelleri kadar bu cinsten paraları bulmaları gerekecek.

    rusya örneğinde, ithalatçılarımız tl verip ruble satın alacaklar. yani her yıl net olarak kabaca 42 milyar tl satarak ruble alacaklar. tüm koşullar sabit iken, bunun sonucu ne olur? tl’nin değer kaybetmesi, rublenin değer kazanmasıdır. ithalat yaptığımız para değerleniyor olacak. ama sorun şurada; karşı taraf yani bize yılda 17 milyar dolarlık net ihracat yapan ruslar, değerlenen kendi paraları ile ihracat yapmak isteyecekler mi? hayır.

    bu örnekten çıkan sonuç; hiçbir ülke kendi parasının değerleneceği bir ticaret ya da ödeme seçeneğini tercih etmez. ne rusya, ne çin ne de iran değerli bir ulusal para istemez.

    ikinci noktaya da gerçekliğe dönerek bakalım; her ikisi de yüksek oynaklığa ve yüksek piyasa risk grubunda olan iki ülkeden birinin parası ile ticaret yapma fikri çalışmaz. çünkü kimse, tek başına daha istikrarlı bir döviz (hard currency) yani dolar ya da euro ile ticaret yapmaktan uzaklaşarak, iki tarafın parasının da daha oynak olduğu çoklu bir kur riskine açık hale gelmek istemeyecektir.

    özetle; ikisi de yüksek oynaklığa sahip, likidite koşulları ‘rezerv paralara’ göre daha düşük bir para ile işlem yapmak, fiyatlama yapmak, gelecekteki nakit akışlarını düzenlemek oldukça zordur.

    üçüncüsü de, ihracat yapanın bedelini kendi ulusal parası ile kabul etmesi halinde kendi ithalatını kendi parası ile yapabiliyor olup olmadığı da önemlidir. yani türkiye’ye karşı dış ticaret fazlası olan rusya’nın tahsilatı ruble olarak yapması halinde, örneğin kendi ithalatını da ruble ile yapabiliyor olması halinde bunu kabul edebilirdi. ama durum öyle değil.

    ya da henüz tam konvertible bile olmayan yuan için bakalım. türk ithalatçıların yuan ihtiyacını çin merkez bankası karşılasa bile; ne karşılığında satacak bu yuanları? tl kabul etti diyelim; çin kendi ithalatını üçüncü ülkelerden tl ile yapabilecek midir? yanıtı: zor.

    tüm ekonomik ya da siyasal çalkantıda, tuttukları dolar rezervleri hızla eriyen rusya, çin ve türkiye’nin ‘rezerv para’ tercihinden vazgeçmesi ve ticareti kendi ulusal paraları ile yapması yakın gelecekte zor.

    en basitinden şöyle bakalım; antalyalı domates ihracatçısı, tl ile fiyatlayarak rusya’ya ihracat yapmak ister mi?

    ithalat karşı ülkenin parası ile yapılacak ise ve sonuçta o paraları da dolar ödeyerek bulacaksak bu yol baştan yanlış demektir.

    çözüm basit: basiretli bir para ve ekonomi politikası izleyerek enflasyonu yüzde 2-3’lere çeker orada tutarsanız, tl’nin istikrarını sağlarsanız; önce kendi yurttaşlarınız döviz tutmaktan vazgeçer ve ticaret partnerlerinizin gözünde de paranızın ‘makbul para’ olmasını sağlarsınız. böylece ‘doların hükümranlığını’ kırmak için başka bir şeye ihtiyacınız kalmaz.
    --- spoiler ---
  • ahmakça bir davranış. bakkal yönetme kafası. senin piyasanda da dolar kabul görüyor adamın piyasasında da. dolayısıyla paran, dolar karşısında değer kaybedince, dünyadaki tüm paralar karşısında da değer kaybediyor.

    bilale anlatır gibi anlatalım;

    örneğin türkiye'de; pardon arabiye'de; 1 dolar = 2 lira diyelim.

    öte yandan aynı tarihte iran'da 1 dolar = 2 iran dinarı diyelim.

    böyle bir durumda iki ülkenin paralarının değeri birbirine eşittir diyebiliriz.

    ancak bir süre sonra, arabiye'nin reisi ona buna atarlanıyor. kamerayı görünce ver yansın yapıyor. merkez bankası başkanını dövüyor. faiz aşağı faiz yukarı diyor. bunun sonucunda 1 dolar, 5 tl ye kadar yükseliyor. ancak iran'da 1 dolar hala 2 iran dinarı yapıyor. yani senin 5 tl'en bir zamanlar 5 iran dinarına eşit iken şuan ancak 2 iran dinarı yapıyor. dolayısıyla sen dolar karşısında değer kaybederek, iran dinarı karşısında da değer kaybediyorsun.

    iran'daki bir girişimci antalya'dan domates alacak diyelim. ödemeyi de dolarla değil de anlaşmanız gereği türk lirasıyla yapacak. domatesin kilosu 2 lira. yapacağı iş basit, kendi ülkesinde, yani iran'da döviz bürosuna gidip 2 dinara 1 dolar alacak. bu doları gelip arabiye'de bozarak karşılığında 5 lira alacak. bunun karşılığında da 2buçuk kilo domates alıp ülkesine dönecek.

    şimdi 1 doların arabiye'de 2 lira olduğunu düşünelim. bu durumda iranlı hayırsever iş adamı, 1 doları arabiye'de bozmak istediğinde, karşılığında sadece 2 lira alacak. bununla da ancak 1 kilo domates alarak ülkesine dönecek.
  • konuyla ilgili faydalı bir ege cansen yazısı ...
  • erdoğan tarafından sarfedilmiş eylem.

    kaynak

    özetle

    'rusya, iran, çin ve güney kore gibi ülkelerle ulusal paralar üzerinden alışveriş yapma çabalarının, altınla borçlanma gibi alternatiflerin kur baskısından kurtulma açısından önemli olduğuna inanıyorum.' demiş.

    amerikanın ırağı iki kere vurduğunu ve ikisinde de saddam'ın petrolü dolar ile satmayacağım dedini hatırlıyorum. amerika tekelini yıkacağı için trump'ın eşi görülmemiş ateş ve gazapla karşılık vermemesini için iki mantıklı açıklamam var

    bizimkini biliyorlar anca konuşur
    bizi biliyorlar anca domates satıyoruz rusyaya.
  • özünde takas sisteminden farkı yok.

    lidyalılar parayı icat etmeden önce ticaret nasıl yürüyordu?
    benim peynirim var, elma almak istiyorum. elmacıya “ben sana peynir vereyim” dediğimde adam kabul ediyorsa ticaret gerçekleşiyordu. ama herif “bana peynir değil salam lazım” diyorsa benim peynirim karşılığında bana salam verecek adam arıyordum. lidyalılar parayı icat ederek bu sorunu ortadan kaldırdı..

    gelelim 21.yy’a..
    türkiye’nin parası sadece türkiye’de geçiyor
    iran’ın parası sadece iran’da geçiyor.
    rusya’nın parası rusya’da ve hadi iki üç eski sovyet ülkesinde

    ama dolar ve euro her yerde geçiyor..

    örnek senaryo

    türkiye rusya’dan doğalgaz alıyor karşılığında tonla türk lirası veriyor
    rusya bu aldığı liranın bir kısmıyla deri mont alıyor, antalya’ya gelip otelde harcıyor. ama elinde hala tonla türk lirası kalıyor.

    peki rusya elinde kalan türk lirasıyla ne yapacak?
    1) türk lirası kabul eden bir enayi bulacak..almanya’ya “sen bana makina sat ama ben sana karşılığında lira vereyim” diyecek.
    2) türkiye’ye “alın şu liranızı bana dolar/euro/altın verin” diyecek.

    aslında bu kadar osmanlı geyiği yapıldığı dönemde şu soruyu sormak lazım..osmanlı niye x ülkesinden haraç alırken venedik parası olan duka altını ile haraç alıyordu.
    1) ticaret venediklerin elinde.
    2) venedikliler paralarına gümüş, bakır vs katarak devalüe etmiyorlar. her daim 3.5 gram, 24 ayar altın. ama osmanlı’nın kendisi fatih’ten itibaren her bütçe açığı verdikçe gümüşün ayarını düşürüp, parayı inceltiyor.