şükela:  tümü | bugün
  • bir sosyal tabakadan diğer bir sosyal tabakaya geçişi ifade eder. bu bir alt tabakaya olabildiği gibi daha üst tabakalara gelişi ifade eder. bu nedenle dikey hareketin iki yönü vardır.

    dikey hareketlilik genellikle aşağıdan yukarıya doğrudur. bazı durumlarda bunun tersine yukarıdan aşağıya doğrudur. mesela belirli bir yaşama standardına alışmış bir patron veya iş yeri sahibi, iflas edince aşağı toplumsal sınıfa düşebilir ki, bu aşağı dikey hareketlilik denir.

    aşağıdan yukarıya doğru dikey hareketliliği hazırlayan faktörlerin en önemlileri ;

    yükselme arzusu,

    üstün zekalı ve yetenekli insanlara toplumun üst kademelerinde daima yer bulunması,

    eğitimde imkan ve fırsat eşitliğinin sağlanması,

    üst sınıf bireylerinin üstün bilgi ve yetenek isteyen işlere yeterli sayıda eleman temin edememesi,

    sosyal ve ekonomik iş bölümünün çok sayıda uzmanlık alanları yaratması ve buralara ancak yetenekli bireylerin yükselebilmesi,

    bütüncül bir demokrasinin uygulanması,

    sanayileşme süreci,

    liberal ekonomi, rekabet,

    meslekler hiyerarşisindeki değişmeler,

    demografik olayların yoğunluk kazanmasıdır.
  • bunun bir değişik versiyonu için;
    (bkz: yatay hareketlilik)
    alakalı olabilir diye de;
    (bkz: mobilizasyon)
    ha unutmadan bir de;
    (bkz: hiyerarşi)
  • dikey toplumsal hareketlilik, bireyin yaşam ve koşul statüsünde belirgin ve ciddi değişiklikleri anlatır. mesela bir işçi, milli piyangodan para kazanır ve kendi işini kurarak patron olur. burada radikal bir değişiklik vardır. aşağı olan dikey hareketlilik de bunun tam tersi de düşünülebilir. bir patronun iflas ederek işçi konumuna düşmesi gibi.-her ne kadar abest bir örnek olsa da belirgin bir düşüş göz önündedir.- bir toplumda dikey hareketlilik varsa o toplum modern bir toplumdur. çünkü modern toplumda eğitim sayesinde sağlanan fırsat eşitliği vardır. eğer bir toplumda dikey hareketlilik varsa orada toplumsal tabakalaşma vardır.
  • maalesef akp iktidarı sayesinde ortadan kalkan durum.

    başlangıçta kendilerini mobilize ederek ülkenin "kaymak tabakasını" partili muhafazakarlar tarafından oluşturup her köşe taşını radikal partizan ve tarikat/cemaat ilişkileri ile kapattılar.

    gelinen son noktada ise özellikle akp tipi "crony" kapitalizm ve nepotizm ile eski türkiye'de eğitimi ile ya da kişisel girişimciliği ile politik görüşünden ve kimliğinden bağımsız olarak yükselme şansı olan kitleler artık mevcut dünyalarında hapsolmaya mahkum bir duruma gelmişlerdir.

    bu türkiye cumhuriyetinin sosyal yapısını bozan ve üretimi/verimliliği baltalayan sosyal bir düzen haline gelmeye başladı sanıyorum.
  • sosyal mobilite.

    türkiyede artık legal yollardan olması mümkün olmayan olay.

    yani köyünde doğdun. ama ırgat olacağına devletin sana sağladığı imkanla köy okulundan başlayıp üniversiteden mezun olabilirsin. kimsenin adamı olmadan iş bulabilir, sen değil ama senden bir sonra gelecek kuşağa kendi sermayesi ile iş kurabilecek bir birikim hazırlayabilirsin. bu eski türkiyede mümkündü.

    fakat artık yeni türkiyede bu durum legal olarak imkansıza yakın. her şeyden önce okumak artık çok pahalı. artık sınıf atlamanın en ucuz yolu olan eğitime ulaşamıyorsun bile. hikaye en baştan bitiyor. devlet okullarında eğitimin e si verilmiyor. özel okullar onlardan beter ama en azından çocuğum çomar olmaz diyorsun. eskiden devlet okullarının kalitesi tartışılmazken artık günümüzde devlet okulları sistematik bir şekilde kalitesizleştirildi ve artık dümdüz çomardan başka bir şey yetiştirmiyor.

    hadi bu aşamayı geçtin üniversite okudun mezun oldun. yapabileceğin tek şey hayatını idame ettirecek bir para kazanmak. mülk edinmek artık emekli ikramiyesi ile bile hayal. hele ki 2 çocuğunu da kendin gibi üniversite mezunu yapmak hayal ötesi hayal. senelerce okumanın eğitimin ve dökülen milyarların karşılığı akp burjuvasisine resmiyette asgari ücrette görünüp mesai saati, tatil, insanca çalışma koşulları nedir sallamadan köle olmak. üstüne her sene de dolar bazında maaşının geri gitmesi, alım gücünün azalması.

    bu aşamayı geçemeyenler ise beyaz yakalıların mavi yakalı çocukları olarak aşağıya doğru diksy hareketliliğin kralını yaşayacaklar. iyi kötü beyaz yaka bir ailenin çocuğu olarak yetişip, mavi yaka bir erişkinin imkanları ile hayatlarına devam edecekler.

    nepotizm ve adamcılık, bir gruptan olmadan iş bile bulamama da kurumsallaştıkça eğitime olan ilgi daha da azalacak. çünkü kimse senelerce dirsek çürütüp emek verip para harcayıp, x grubunun adamı olmadıkça insan yerine bile konmadığı bir sistemde yaşamak istemez. insanlar artık eğitime harcayacakları zaman ve parayı x grubuna ait olmak için harcayacaklar.

    kısaca türk seküleri ve beyaz yakası içinde bulunduğu soy kırımın farkına varmadıkça, bu düzeni değiştirmek için gerçekten bir adım atmadıkça her gün daha çok ezilmeye mahkum. üstelik kendinden sonra gelen kuşağı, artık iyice kurumsallaşıp sermaye sınıfına hakim olacak olan akp'ye köle etmenin günahı da üstünde olacak. artık bir sosyal sınıfa doğan o katmanda yaşayıp ölecek. hatta belki aşağı düşecek. yani ırgatın çocuğu yine ırgat olacak, paşanın çocuğu yine paşa olacak.
  • ingilizcede social mobility. en ekstrem örneği kast sistemidir. gini katsayısı arttıkça dikey hareketlilik azalmaktadır. bu iktidar döneminde bunun kasıtlı olarak yapıldığı ise aşikar.