şükela:  tümü | bugün
  • profesyonel hayatımda odaklanmak istediğim, ileride daha sık duyacağımız ekonomik model.

    aslında bu ekonomik modeli dayalı, çok başarılı bir iş modeli örneği ile hemen hemen her gün karşılaşıyoruz, sadece farkında değiliz. şuradaki meyve-sebze kasaları bir yerden tanıdık geldi, değil mi? özellikle de yeşil ve siyah olanlar. kendine has bir yapısı olan bu kasaları migros ya da carrefour'da görmüşsünüzdür, reyon görevlisi gelir, boş olanları yanlarından katlar düzleştirir bunu. hatta, benzerini almanya'da rewe'de, hollanda'da albert heijn'da, ingiltere'de tesco'da görmüş olabilirsiniz. abd, japonya ve latin amerika ülkelerindeki süpermarketlerde de benzer kasalar vardır... hayır, aslında bu sadece bir benzerlik değil ve bu kasalar, ne bu bahsettiğim süpermarketlere aittir ne de meyvenin üreticisine aittir. bu özel kasalar sadece bu işi yapan belli başlı firmalara aittir ve süpermarketlere kiralanır.

    bu kasayı bir sonraki market ziyaretinizde incelerseniz yan tarafında ifco yazdığını göreceksiniz. ifco, uzun adıyla international food container organization, yaklaşık 30 yıldır faaliyette olan, 2019'da abu dhabi varlık fonu'nun satın aldığı, münih merkezli bir firmadır ve aralarında türkiye'nin de bulunduğu 50'den fazla ülkede 325 milyon kasanın işletmecisidir. geleneksel kasaların aksine katlanabilir bu kasalar aslında rpc (reusable packaging containers) olarak adlandırılır ve tıpkı gemi yük konteynerleri gibi bireysel bir kimlik numarasına sahiptir. ifco rpc modelinin mucidi ve global rpc pazarının da 60%lık payına sahiptir, bu nedenle perakende jargonundaki ismi de ifco traydir. kağıt mendil = selpak gibi. bir başka büyük firma da euro pool'dur.

    modelin iyi anlaşılması için öncelikle tedarik zincirinde ifco tray'in yokluğundaki geleneksel durumu anlatmak gerekir -ki zaten bu konvansiyonel materyaller özellikle de uluslararası lojistikte yoğun bir şekilde kullanılmaktadır- sağlanan katma değer daha kolay anlaşılabilsin. global olarak meyve paketlemesinde 3 farklı paket materyali kullanılır: karton, plastik ve nadiren de olsa ahşap. bu üç materyal de tek kullanımlıktır, çünkü süpermarket'ten üreticiye geri gönderilmesi, tekrar tekrar kullanılması en azından ahşap ve karton paketler için ekonomik olmaması bir yana, pratikte de mümkün değildir. çünkü yol süresince ürünlerde illa ki bir ezilme ve küflenme olacaktır. bu da küf sporlarının tüm materyale kontamine olması anlamına gelir ki, kartondan ve ahşaptan bunu temizleyemezsiniz. sporla kontamine olmuş paketleme materyali tekrar kullanım halinde sapasağlam partinizi durduk yere çürütür. pratikte bu plastikte mümkündür, fakat, örneğin istanbul'dan mersin'e bir tır dolusu boş plastik kasa götürüp onu dezenfekte edip kurulayıp tekrar kullanmak da çok saçma bir iştir. bir de dış ticareti düşünün. bu nedenle üretici kasa maliyetini fiyata bindirir ve sahiplik süpermarkete geçer. süpermarket boş materyali geri dönüşüme vs verir, bir şekilde elinden çıkarır. bu da ürün ve paketleme materyali talebi arasında pozitif lineer bir ilişkiye sebep olur. yoğun plastik, kağıt ve ahşap kullanımının doğa için ne anlama geldiğini söylememe gerek yok sanırım. durum böyleyken paketleme materyali tedarik zincirinin son adımında yönetilmesi zor bir atığa dönüşür.

    bu noktada ifco devreye girer. yukarıda belirttiğim gibi dekontamine olabilecek tek materyal olan plastiği kullanır, bunu katlanabilir hale sokar ve bireysel bir kimlik verir ve döngü şu şekilde işler:

    1. ifco, üretici/paketlemeciye temiz halde kasaları teslim eder ve paketleme yapılır.
    2. üretici süpermarkete ürünleri teslim eder ve satış tamamlanır.
    3. süpermarket kirli kasaları üreticiye değil, ifco'nun merkezine yollar. kimden ve ne sayıda geldiği önemli değildir, çünkü sahibi ifco'dur ve ifco kimlik numarasından takip eder zaten.
    4. ifco kasaları temizler, dekontamine eder ve depolar. talep halinde üreticiye iletilmek üzere 1. adıma dönülür ve döngü böyle devam eder. bu çok ciddi bir prosestir ve bunu bir üreticinin yapması mümkün değildir. video

    az önce bahsetmiş olduğum gibi, paketleme sürecinde ve sonrasında bir lineer plastik tüketimi ve atığı ortaya çıkmamakla beraber, kimlik ve katlanma özelliğiyle de boş materyalin de yönetimi kolaylaşmış oluyor. üretici ve perakendeci büyük bir yükten kurtulmuş oluyor. kimlik özelliği, kasaların avrupa içinde sürekli dolaşımda olmasından dolayı da çok önemli.

    not: rpc kasalar sadece meyve-sebze için değil, aynı zamanda balık, yumurta, et, ekmek gibi diğer gıdalar için de kullanılmakta olup meyve paketlemesi daha sık olduğu ve daha göz önünde olduğu için bu örneği verdim.
  • doğal kaynakların (hammadde) işlenerek ürüne dönüştürülmesi ve sonrasında da ürünlerin ya da ambalajlarının kullanım sürelerini tamamlayarak atığa dönüşmesi sürecine 'doğrusal ekonomi' adı verilerek onun karşıtı olarak tanımlanmış yeni ekonomik sistem önerisidir.

    döngüsel ekonomi'yi doğrusal ekonomiden ayrıştıran olgu, kolayca tahmin edilebileceği gibi, sondaki atığın başlangıçtaki hammaddeye dönüştürülmesiyle döngünün tamamlanması, yani geri dönüşümdür. geri dönüşümün amacı, yönetilmesi gereken atığın miktarını azaltmanın yanı sıra, hammadde elde edilmesinde doğal kaynaklara bağımlılığı ve enerji kullanımını da azaltmaktır.
  • son 2-3 yıldır hızla gündeme oturmaya başlayan bir konsept. dillere bu kadar oturmaya başlaması geleceğimizde artık resmi regülasyonlara kadar evrilebileceğini gösteriyor ki bu harika bir gelişme.

    en her konuda en önde bayrakla giden ab şimdiden bir "circular economy action plan" hazırlamış bile. abd'deki green deal tartışmaları ilk çıktığında somut bir şey elde etmiş olmasa da policy-makerlar arasında bunun izleri kalmış gözüküyor. umalım ki trump rejimi sadece kısa bir virgüldü küresel sistem için.
    finansal sistemde de artık "yeşil" finans alanı hızla büyümekte ve halihazırda yeşil piyasalarda dönen para miktarları tırmanmakta. bazen biraz proje finansmanı gibi de işleyen bu yöntem çokça sektörün hızla dönüşmesine de yardımcı olacağa benziyor.
    (bkz: green bonds)

    en son okuduğum hsbc raporuna göre dünya an itibarıyla 8.9% döngüselmiş ve eğer dünya yalnızca 17% döngüsel olmayı başarsa 2050'de net 0 emisyon hedefinin önü açılabilirmiş.

    esg'nin küresel ekonomide artan rolü ve kamuoyu baskılarıyla birlikte inşallah boş beleş milliyetçi populist siyasetçiler yerine asıl derdimiz olan sürdürülebilir bir yaşamı ortak şekilde kurmanın mücadelesini veren bir dünya yaratırız.
  • yıllar boyu dünya üzerindeki kaynakların bir sonu yokmuşçasına davranılan doğrusal ekonomi sisteminin "galiba bunca milyar insana karşı koyamayacak kadar az kaynağımız var" bilincine varılarak döngüsel ekonomi rotasının benimsenmesidir.

    bunu başka bir deyişle şöyle ifade edenler de var tabi. doğanın kendi dairesel döngüsünden ilham alınarak döngüsel ekonominin oluştuğu da söylenebilir.

    döngüsel modelde her ürünün çıktısı, bir diğerinin girdisi olarak işlenir. ve bu süreçte asla atık oluşmaz. tüketim ürünleri daha kaliteli girdiler ile daha uzun ömürlüdür ve bu da üretim miktarını düşürür. amaçlanan asıl şey budur ama henüz uygulanabilirlikte epey bir sıkıntı mevcuttur.

    bu süreci başlatmak için öncelikle bir yol haritası belilenmelidir.

    1- ilk amacımız hammadde kulanımını azaltmaktır. yani doğal kaynaklardan elde edilmiş tüm materyalleri atık çıkarmadan sonuna kadar kullanmayı hedeflemeliyiz. tabi bu bahsedeceklerim yine bireysel yada on kişi ile olacak şeyler asla değil. şöyle düşünün masanızdaki plastik şişe, siz bunu şimdi çöpe atıp yerine cam şise alınca bu döngüye girmiyorsunuz. siz yine doğrusal ekonominin içindesiniz. tüketiyorsunuz. önce elinizdeki o plastik şişe ile neler yapacağınızı düşünmeli ve ona bir kullanım alanı yaratmalısınız. demiştik ya şimdi atık çıkarmak yok.

    2- doğal kaynaklar kullanılarak halihazırda olan materyali doğaya daha az zarar verecek şekilde kullanmasıı amaçlanmalıdır. bu duruma örnek kişisel araçların yerine toplu kullanım araçlarının kullanılması örnek verilebilir.

    3- kullanılmakta olan materyaller yerine doğaya daha az zarar verecek ikamelerinin kullanılmasının amaçlanmasıdır. buna en güzel örneğimiz son yıllarda plastik poşet kullanımını bırakarak bez torba ve çantalar kullanmamızdır.

    4-materyal azaltılması ve geri dönüşümünün amaçlanmasıdır. bir ürünün gereksiz olan her noktasından fazla malzemeyi çıkarıp daha sade tasarımları hayatımıza katabiliriz. özellikle uçak tasarımında ağırlığın azaltılması ile yüksek miktarda yakıt tasarrufu yapılabilir, luftansa havayolları bu sayede karbon emisyonlarını %25 azaltmıştır.

    5- kaçınılmaz atıklardan güvenli yollarla kurtulmanın amaçlanmasıdır. yukarıda belirtilen tüm süreçlerin denenmesine rağmen hala atık çıkıyorsa bunu en az zararı verecek yöntem ile yok etmeyi sağlamalıyız. örneğim çöpleri gömmek yerine biyogaz enerjisine dönüştürebiliriz.

    şu an en çok geri dönüşüme önem verilmeye çalışıldığından bahsedilse de avrupa geri dönüşümde lider konumu ile bile plastiklerinin %39'unu dönüştürebilirken, amerika gibi gelişmiş bir ülke dahi yalnızca %9'unu dönüştürebilmektedir. bu noktada özellikle teknolojik ürünlerin tasarıma inerek, geri dönüşüm sınıflandırmasına uyumlu biçimde kolay sökülebilen ve parçalarına ayrılabilen yapılar kullanılmalıdır.

    sonuçlar geri dönüşümün bu sistemde ne kadar yetersiz kaldığını hepimize gösteriyor. bu sistemin hayatımıza entegre hale gelip gerçekleşmesini belki bizim neslimiz göremez ama en azından çocuklarımızın, torunlarımızın geleceği için bu adımları bugünde acilen başlatmamız gerekmektedir.
  • sözlükte bu konu hakkında hiçbirşey bulamamış olmam beni çok şaşırttı. bu konuların konuşulma zamanı geldi de geçiyor bile.
  • bizler çocukkene, alman yengelerimiz felan bulaşık makinası yerleştirirken artıkları peçete ile çöpe sıyırırlar, bulaşıkları asla durulamaz, suyu boşa akıtmazlardı.

    annemiz-teyzemiz bunu dinlemez, kullanım kılavuzu okumaz tabii... toplumumuzun eğitim ve hijyen seviyesi o kadar yüksektir ki; bulaşıkları durulamadan makineye yerleştirmeyiz.

    döngüsel ekonomiyi eu'nun tesis etmeye çalışmasına şaşmamalı.
  • atık kavramının olmadığı bir üretim modelidir. bu modelde bir kişinin veya endüstrinin atığı başka bir kişinin veya endüstrinin girdisi olarak kurgulanır.
  • it ite it kuyruğuna gibi bir şey :)
  • bir kimya mühendisliği öğrencisi olarak ilgimi çeken bir başlık. özellikle rusya-ukrayna savaşı sonrası zaten dünyada olan enerji sıkıntılarının ab için krize dönüşmesi ve ab nin buradan tarihte olduğu gibi birşeyler öğrenerek geri ayağa kalkmasını bekliyorum. bu durumda bile hala döngüsel ekonomi, karbon ayak izi ve sıfır atık içeren planlar konuşabiliyorlar. geleceğin üretim teknolojilerinin bu alanlarda olacağını düşünüyorum.
hesabın var mı? giriş yap