şükela:  tümü | bugün
  • zaman zaman bana sacma gelen bir terim olsa da surekli karsima ciktigindan buraya yazmak istedim. dunya dilleri derken bilinmeyen uzay dillerini varligi kabul mu ediliyor yoksa enteresan terimler* bulmakta usta olan dilbilimcilerin onumuze koydugu bir olgu mudur... bilemem ama bu konun cok fazla ustunde durmak istemiyorum.
    dunya'da tahminen 4000 ile 7000 arasinda dil oldugu soyleniyor. aradaki 3000'lik farka oha demek herkesin icinden geliyor ama bunun sebebi lehceleri ayri diller olarak kabul edip etmemek sorununu cozememege baglayabiliriz. ornegin cin'in shinjiang eyaletinde konusulan (yeni)uygurca ile turkiye turkcesini ayni dil olarak kabul eder ve bu kurali uygularsaniz dunyadaki dil sayisi birden ucyuz besyuzlere inecektir, daha da radikal davranir almanca, ingilizce, hollandaca'yi ayni dil diye sayarsaniz ki boyle dusunen gerizekalilar hala var, elimizde 100 tane kadar dil kalacaktir. ama karsinizdaki kisi ile anlasabilmeniz kriter alinirsa uygurca bilgisi sifir olan bir turkiye turku shinjiang'dan gelen karindasini zerre anlayamayacaktir. o yuzden ayni kokten gelen farkli diller olarak dusunmek mantiklidir. bu kadar dil varken sabah gazetesinin dagittigi atlaslardan da anlayabilecegimiz gibi onumuzde yaklasik 180 (son sayi amerika yuzunden surekli degismektedir) ulke vardir. kaba bir hesapla ulke basina ortalama 30 dil dusmektedir. ama kaba hesaplar yapmayalim, ornegin japonya'da su anda sadece japonca konusulmaktadir (bir zamanlar ainuca adi verilen cok hos ve enteresan ozellikleri olan bir dil daha konusuluyordu ama katledildiler). ingiltere de japonya gibi bir ada olmasina ragmen orada konusulan dil sayisi daha fazladir. peki turkiye gibi her milletin bir defa mola verdigi bir ulke'nin topraklarinda yine hemen herkesce bilinen dillerin konusulmasina sasirmamak lazimdir. hatta mumkunse sevinmemiz gereklidir, zira biz yani turkiye'de dogup buyuyen kisiler biraz daha acik dusunebilirsek yurt disina gitmeden bile farkli kulturlerle yasamaya aliskiniz....
  • kuzey amerika kıtası; kristof kolomb kıtaya ilk ayak bastığında kıtanın kuzeyinde yaklaşık 300 dil konuşuluyordu. günümüzde bu dillerden sadece beş tanesi, yalnızca 10 bin kişi tarafından korka korka kullanılıyor. abd ve kanada daki 260 yerel dilin % 80 i çocuklara öğretilmiyor. idoha daki coeur d'alene dilini beş kişi konuşmaktadır. alaska yerlilerinden 1918 doğumlu marie smith jones şu anda eyak dilini konuşan son kişi. cupeno dilini konuşan son kişi roscinda nolasquez 1994 yılında ölünce bu dili konuşan hiç kimse kalmamıştır.

    güney amerika kıtası; unesco kriterlerine göre bir dilin nesilden nesile geçmesi için en az 100 bin kişilik bir nüfusa sahip olması gerekiyor. brezilya da 42 dil ölmüş durumda amazon bölgesinde en çok konuşulan dili 500 kişi konuşabilmektedir. örneği karahawyana dilini 40 kişi katawixi diini on kişi, arikapu dilini konuşan altı kişi kalmıştır.

    asya kıtası; yaklaşık üç milyarlık kıtada yerli dillerinin yarısından fazlasını topu topu 10 bin kişi konuşuyor. en zayıf dillerden biri hindistan ın kuzeyindeki ladsak bölgesinde konuşulan brokstat dili bu dile hakim olan yanızca 3 bin kişi var. andaman adaları ndaki balıkçıların dili olan onge yi sadece 96 kişi konuşmaktadır. filipinler de arta dilini konuşan sadece 3 aile kalmış durumda.

    afrika kıtası; dünya dillerinin % 30 unun çıkış noktası olana frika da 54 dilin öldüğü 116 dilin de ölmek üzere olduğu belirtlmektedir. ispanyolcanın latin dillerini öldürmesi gibi fransızca da afrika dillerini yok etmektedir.

    avrupa kıtası; ingiltere nin man adası ndaki konuşulan manx dili 1974 yılında bu lisanı konuşan ned maddrell in ölümüyle yok oldu. sessiz harflerin çok zengin olduğu için linguistlerin çok önem verdiği ubıhça ise 1992 yılında tevfik esen in ölümüyle kayboldu.

    günümüzde dünya dillelri iyice homojenleşmiş durumda dünya nüfusunun yarısının ortak 15 dili var. en fazla konuşulan 100 dil de insanlığın % 90 ı tarafından kullanılmaktadır. dünyada en fazla konuşulan dil mandarin çincesi ancak dünyanın bilim, ticaret ve popüler dili ingilizce günde yaklaşık 2 milyar kişi tarafından kullanılıyor.
  • bilim ve teknolojide küresel bir dilin(ingilizcenin) kullanılması faydalı olabilir. çin'de yapılmış bir cihazın kullanım kılavuzunu ya da ingiltere'de yazılmış bir makaleyi dünyanın her yerinden insanlar anlayabilir. bu bilimsel gelişmeleri herkes tarafından okunabilmesi ve teknolojinin imkanlarının herkes tarafından kullanılabilmesi için faydalı bir şey gibi duruyor. ancak sanatta özellikle edebiyatta durum böyle mi? bence değil. dil sanatlarında, şiirde, roman ve hikayelerin yazımında tek bir dil olsun demek tek bir kontrbas ile senfoni çalınsın demeye benziyor. sanatın doğası ve amacı bilim ve teknolojiden daha farklı olduğu için küresel bir sanat dili, küresel bir edebiyat dili çeşitliliğin ve edebi zenginliğin önünü tıkayabilir.

    bir halkın kendine özgü edebi dilindeki gelişmeler o halkın üreteceği bilim ve tekniğe ait ifade, tasvir ve analizi olumlu yönde etkileyeceği ve geliştireceği ve tüm insan ırkının her alanda gelişimini sağlıklı bir şekilde sürdürebilmesi için dünyada konuşulan tüm dillerin korunması gerekir.
  • infografik sanatçısı alberto lucas lopez tarafından saptanmış, gezegenimizde en çok konuşulan diller. buyrun

    kaynak
  • dünya dillerinin yayılışı

    mina sundberg adında bir (bkz: illüstrasyon) sanatçısı tarafından yapılan bir çalışma imiş. türkçe'nin olmaması dikkat çekici..