şükela:  tümü | bugün
  • zero sum game teorisinin mükemmel şekilde işlediği piyasa türü.

    türkiye'de elektrik piyasaları diğer piyasalar gibi dünyadaki birçok örneğinden geride kaldığı için nordpool sistemi tam verimli çalışamamaktadır. elektrik piyasasını az biraz takip eden birisi olarak söyleyebilirim ki; 31 mart 2015'te türkiye'nin genelinde görülen elektrik kesintisi büyük bir ihtimalle elektrik piyasasının tam verimli çalışamamasından kaynaklanmıştır.

    zero sum game teorisi teiaş yönetiminde tam anlaşılmadığı için genel müdürün istifası gelmiş olabilir diye düşünüyorum.( bu arada elektrik üretiminin birçok duayeni de benim gibi düşünüyor.)

    türkiye'de elektrik piyasası nasıl çalışıyor?

    teiaş elektriği üreticilerden iki tür fiyatla satın almaktadır.

    1) sabit fiyat. başta hes, güneş enerjisi ve nükleer gibi alanlarda teiaş elektriği sabit fiyatla almaktadır. bu alanlarda üreticinin arzı belirleme gibi bir fonksiyonu olmadığından sabit fiyat bütün tarafların lehine olmaktadır.

    2) doğalgaz ve kömür santrallerinde ise üretici arzı istediği gibi ayarlayabildiği için teiaş'ın talebi ile üreticinin arzı kesişmektedir. yeni model santrallerde ise üretici arz fazlası olduğunda maliyet fiyatının altında teiaş'e elektrik satmamak için üretimi durdurabilir.

    peki 31 mart 2015'te ne oldu?

    zero sum game teorisinin mükemmel işlediği bu alanda, teiaş aslında market maker'dan başka bir fonksiyonu olmamasına rağmen(çünkü elektrik piyasasında bir santralin piyasa fiyatının üstünde elektrik satması teiaş'e değil, diğer üreticilere girer.) teiaş sabit fiyatla elektrik satın aldığı diğer tesislere güvenerek, fiyatları aşağıya çekmeye çalışmış gibi gözükmektedir. bunun neticesinde üreticilerin çoğu ise maliyetin altında elektrik satmak istemediği için tesislerde shutdown yapmak zorunda kaldı. teiaş'ın sabit fiyatla elektrik aldığı tesislerin birisinde de büyük bir arıza olunca, elektrik talebi elektrik arzını karşılayamadığı için ülke genelinde saatlerce süren elektrik kesintileri meydana geldi. birkaç haber sitesi, söylediklerime yakın şeyler yazdılar. dışardan kabaca gözlemlediğim budur. aşağıdaki maddeler arasında 3. madde söylediklerimi destekliyor.

    http://www.radikal.com.tr/…i_icin_6_senaryo-1325540

    normalde elektrik piyasalarında nordpool sistemlerde, stokastik modeller ile arz ve talep tahmin edilerek fiyat oluşur. burada ise büyük bir ihtimalle teiaş'ın yani devletin kendisine hiçbir menfaati olmadığı halde elektrik fiyatını düşürmeye çalışması(görünürde menfaati olacak diyeceksiniz de, zero sum game gereği bazılarından ucuza alırken, bazılarından da pahalıya alıyor.) büyük bir arıza ile birleşince elektrik arzında fazlası olan bir ülkede nerdeyse tamamen elektriklerin kesildiğini görüyoruz.

    ara ara, burada elektrik piyasasının nasıl çalıştığını, ne tür çalışmaların yapıldığını da yazarım.
  • konsolidasyonların başladığı, 2016-2020 yılları arasında büyük şirketlerin küçük şirketleri bir bir toplayacağı piyasadır. 2015 yılı son çeyreğinde bir elin parmağını geçmese de piyasadan çekilen, faaliyetlerine son verdirilen şirketler çıktı. 2 küçük çaplı firma ise, orta ölçekli 2 firma tarafından satın alındı. önümüzdeki 3-4 yıl bu aksiyonların büyük bir hızla artacağını gösteriyor.
  • haberlerde ve gazetelerde kolay kolay duyulmayacak veya okunmayacak şeyler anlatmak istediğim piyasadır.

    bildiğiniz üzere elektrik santralleri elektrik üretir ve bunu piyasaya satarlar. bazı elektrik santralleri euaş'a ait bazıları özel sektöre bazıları da yap işlet devret (yid) veya yap işlet(yi) modeliyle kurulurlar.

    buradaki konumuz yid ve yi santralleriyle ilgili. bu santraller bizim bildiğimiz 3. köprü modeliyle yapılmış santraller. devlet bu santrallerin ürettiği elektriği belli bir süre boyunca satın almak zorunda. bu süre tahmini olarak 18 sene gibi. 2003 yılında yapılan anlaşmalarla hepsi sonuna geldi bu sürenin. yani son bir iki yılları kaldı. bu santraller tahmini 10 tane gibi. fakat bunların yanında yeni enerji santralleri de kuruldu. örnek yeni gebze, acwa kırıkkale, iç anadolu gama vb gibi. bu yeni kurulan santraller krediyle kurulduklari için bankalara ödemek suretiyle yükümlü oldukları kredi borçları var. 2015 yılında faaliyet geçen bu santraller 2016 sonuna kadar düzgün bir şekilde çalışamadı. çünkü piyasaya girip elektrik satmak bu santralleri kurtarmadı. 2017 yılından itibaren devlet (tetaş) zaman zaman yid ve yi santralleri durdurarak bu santralleri devreye sokmaya çalıştı. ama bu yid ve yi santralleri durdurmanın bir maliyeti vardı. peki neydi bu maliyet? elektrik satın alıyor gibi parasını ödeyerek durdurursun bu santralleri. yani tüm güç çalışıyor gibi para ödüyorsun. peki senin elektrik ihtiyacın vardı o ne oldu? onu da batmamasini dilediğin bu yeni özel santrallerden alıyorsun. neden çünkü bu santrallerin batmasına mani olmak istiyorsun. yani sonuç olarak bir birim elektrik için 2 defa para ödüyorsun, ödüyoruz.

    bitti mi? hayir bitmedi. 2018 ocak ayında kapasite mekanizması denilen bir zırva çıktı ortaya. nedir bu kapasite mekanizması? devlet bu yeni kurulan santrallerin personel ve işletmesel giderleri karşılamak için bir bütçe ayırdı. bu bütçe çerez tabii ki 1.4 milyar tl. ne olacak peki bu bütçe? her ay bu santraller batmasın diye devlet onlara personel ve işletme giderleri için para ödeyecek. peki gelelim güzel soruya? bu parayı kim ödeyecek? faturalarınızda kapasite mekanizması adı altında bir tutar belirecek bu tutarı siz ödeyeceksiniz, biz ödeyeceğiz.

    bitti mi? hayır bitmedi. yukarıda saydığım doğalgaz santralleri yaklaşık 700 ila 900mw güç arasinda. botaş bu ocak başından doğalgaz santrallerine uyguladığı doğalgaz fiyatıni fahiş bir şekilde arttırdı. ocaktan bu yana yaklaşık yüzde 20 zam yedi doğalgaz. peki elektrik alım fiyatı arttı mı hayır artmadı. peki bunu neden yaptı botaş? enerji bakanlığı dedi ki benim önüme çıkacak olan küçük santraller(100ila 300mw arasında) yavaş yavaş kapansın. yukarıdaki doğalgaz santrallerinin önünde ayak başı oluyorlar. bu şekilde bu küçük santraller by pass edildi. örnek de istersiniz şimdi hemen verelim : age enerji, acarsoy enerji ocaktan beri fire yok, bosen enerji, esogb enerji ve ayen ostim dgcks faaliyetlerini durdurdu. bis enerji 2015'den beri satılık alan yok. enerjisa bandırma dgcks'yi satacak adam arıyor.

    şimdi gelelim benim ak kardeşime. sen yabancı yatırımcı olsun bu enerji piyasasına yatırım yapar mısın? yabancı sermayeli enerji şirketleri yavaş yavaş türk piyasasından çekiliyor. (statkraft, mobil, omv, ewe -eğer hissedar bulursa kayserigaz ve bursagaz'i satacak-, ohal bir nebze sıkıntı ama asıl sıkıntı serbest olmayan piyasa kuralları
  • artık iyice sıkıntının ayyuka çıktığı fakar kimsenin sesini çıkarmadığı mevzu.

    --dün itibariyle avusturyalı enerji devi omvpetrol ofisi'nden sonra, elinde türkiye'deki tek varlık olan 830mw gücündeki doğalgaz kombine çevrim santralini yok pahasına elden çıkardı.

    link: http://www.haberturk.com/…atin-aldi-1992550-ekonomi

    --31 aralık 2018 itibariyle alman enerji devi steag ülkedeki faaliyetlerini sonlandıracak. aslında bu tarih 31 mayıs 2018'di fakat rüzgar santrallerinin satılmasının seçimden sonra zor olması yüzünden tarihi ileri attılar.

    --bir diğer enerji devi statkraft 2017 itibariyle türkiye'deki santrallerini elden çıkarıp ülkedeki faaliyetlerini azaltma yoluna gitti. ülkeden çıkış yapacaklar.

    `-`https://www.dunya.com/…larini-azaltti-haberi-397770
    https://www.dunya.com/…i-limaka-satti-haberi-382629

    --gama enerji, şu an ciddi bir finansal darboğaz ile karşı karşıyalar, işten çıkarmalar başladı. ankara söğütözünde bulundan merkez ofisi kiralama veya satma yoluna gidecekler. fakat medyada konuyla ilgili bir haber yok. gama'da çalışan dostunuz varsa sorabilirsiniz.

    --bursagaz ve kayserigaz'da yüzde 80 hisseye sahip alman enerji devi ewe'nin de türkiye varlıklarını satmak için görüşmelere başladığı ortaya çıktı.

    http://www.bloomberght.com/…-barclays-e-yetki-verdi

    (bkz: çanlar kimin için çalıyor?)