şükela:  tümü | bugün
  • gurbet tuhaf bir kelimedir, söyler söylemez ağızda kekremsi bir tat bırakır. dil üstünde bir katre kaya tuzu, kolay kolay erimeyen. bir saklı burukluk, kendini hemen ele vermeyen. “tarif et” deseler, edemezsin. bir şey hep yarım kalır, bir nokta hep eksik. kabataslak anlatır ama tam karşılığını bir türlü bulamazsın. bir kez telaffuz eder, bir an duraklarsın. öyle kelimeler vardır ki, istesen bile hafife alamazsın.
    gurbet kelimesini öyle şıp diye bir başka dile çeviremezsin mesela. farklı farklı kavramlar ve ifadelere başvurursun aynı anlamı yakalayabilmek için. baktın ki doğrudan anlatamıyorsun, dolaylıyı denersin: anavatan, sıla, memleket, hasret, uzak, ayrılık, geçmiş... hepsini kullanmaya kalkarsın bir ya da birkaç cümle içinde, gene de olmaz. sabun gibi kayıverir avuçlarının arasından kelimenin manası. rüzgâra yakalanmış uçurtma gibi savruluverir. tutamazsın.

    bir türlü kelimenin karşılığına denk gelemezsin batı dillerinde. uzun yıllardır göç veren, insanlarını ya ekonomik, ya politik, ya dinsel, ya duygusal sebeplerle uzaklara gönderen, sürgünlere yollayan, yokluğuna mahkûm eden toplumlarda bulursun ancak “gurbet” kelimesini. göç almaya alışkın, gelişmiş ve müreffeh batı toplumlarının sözlüklerinde yoktur böyle bir tını, böyle bir kelime... ne de böyle bir hüzün, böyle bir diken gramerlerinde.

    gurbet görünmez bir kıymıktır çünkü, batar etine; derinin altında, parmağının ucunda sıkışmış kalmıştır, yaşar seninle. çıkarmaya kalksan çıkaramazsın, göstermek istesen onu da yapamazsın. etin kemiğindir artık, bedeninden bir parça. ayrılmaz bir uzvundur, ne kadar yabancı, ayrıksı olsa da.

    tam yirmi yedi senedir gurbette yaşayan bir türk aileyle tanıştım. kapılarını açtılar, yüreklerinin perdesini araladılar. onlar anlattı, ben dinledim. fotoğraflara baktık uzun uzun. artık üretilmeyen kartpostallar, nicedir yaşamayan akrabalar, bir gölgeden ibaret anılar, binlerce kez anlatılmış askerlik hatıraları, darbe sonrası memleketimden insan manzaraları...

    torunlar bizimle oturdu, çaktırmadan tebessüm ettiler duygusallığımıza. ingilizce’yi su gibi, türkçe’yi aksanlı ve kırık dökük konuşan, anadillerinde hiç kitap okumayan, türkiye’ye dair kallavi ve sabit fikirleri olan gençler... türk asıllı ingilizler. dışarıda çayı porselen fincanda ve sütlü, evde ise muhakkak demli ve ince belli cam bardaklarda içenler.

    “bir gün döneriz” diyor babaları, sonra kaşlarıyla en genç oğlunu işaret ediyor: “ama bunlar dönmez. yazları gidince bile yadırgıyorlar.

    ” köşede oturan yaşlı dede inceliyor beni, konuşmuyor. kulaklarının iyi işitmediğini, aklının ise bir gelip bir gittiğini söylüyorlar. ilk başlarda ne vakit söz alsam ona da sesleniyorum ama çok geçmeden ben de diğerleri gibi kanıksıyorum onun var ile yok arası sessiz tanıklığını. bir tuhaf eşya gibi kenarda duruşunu. ben de görmez oluyorum. çaylar, börekler ve incir tatlısının ardından ayrılmak üzereyken aniden arkamdan birisi sesleniyor. dönüp bakıyorum ki dede. yanına gidiyoruz, sesi boğuk bir hırıltı gibi çıkıyor.

    rahatsız ettim endişesiyle birkaç kelime geveliyorum. ailenin gelini imdada yetişiyor. yazar olduğumu söylüyor. “edebiyatçı kısmı böyle meraklı olur” dercesine. ama yaşlı adam ikna olmuşa benzemiyor, gözleri üzerimde; hatta hafif sinirleniyor bize, ne dediğini anlamadık diye. tekrar ediyor. ancak o zaman işitiyorum ne dediğini: “bana niye sormadın?” bana niye sormadın hikâyemi? onlara sordun da bana niye anlattırmadın? çantamı bırakıp yanına oturuyorum. ona soruyorum bu sefer seneler evvel buralara nasıl geldiğini. başlıyor anlatmaya. söylediklerinden bir şey anlaşılmıyor, sesi bozuk bir gramofondan yükselen eski bir türkü gibi tanıdık, inip çıkıyor. dinliyorum. ne anladığımın, hatta ne konuşulduğunun bile önemi yok. önemli olan tek şey onun anlatıyor olması. ayrılırken bir cümleyi yakalayıveriyorum, dişsiz ağzından topladığım birkaç hece düşüyor önüme.

    “taş yerinde ağırdır” diyor gülümseyerek. “bizim bir ağırlığımız kalmadı bu dünyada.
    ” sessizce çıkıyorum oradan. kapanıyor kapı ardımdan.
    bir gurbet sahnesidir tanık olduğum; avuçlarımda saçlarımda kelimeler...