şükela:  tümü | bugün
  • 16. yüzyılın üçüncü çeyreğinde italya’nın pisa şehrinde bir çocuk dünya’ya gelmiştir. bu çocuk 17. yüzyıl avrupa’sının o zamana kadar inandığı evrene dair geleneksel düşünceyi sarsmaya başlayan galileo galilei idi.

    galileo galilei 16. ve 17. yüzyıllarda birçok bilimsel nitelikteki çalışmalarını kendinden emin bir şekilde sürdürmüştür. ancak çalışmalarını rahat ifade edebilmek ve geniş kitlelere yayabilmek için uygun bir ortama ihtiyaçduydu. pisa üniversitesi’nde sözleşmesi bitince paduaüniversitesi’ne geçmiştir. burası galileo açısından çalışmalarını daha rahat yapabileceği bir ortamdır. ancak bilim adamlarının geleneksel düşünceye ters düşen çalışmalarını rahat yapabilmeleri, 16. ve 17. yüzyıllar içinoldukça zordur. çünkü katolik kilisesi’nin uygulamaları oldukça ağırdır. katolik kilisesi’nin avrupa’da egemen olduğu bir çağda bilim dinin baskısından nasıl kurtulabilecekti?

    16. ve 17. yüzyıl avrupa’sında din-bilim ilişkisi

    tarih boyunca süregeldiği gibi 16. ve 17. yüzyıl avrupa’sında da geleneksel düşüncenin bilimsel çalışmalar üzerinde bir baskısı söz konusudur. bu dönemlerde kopernik’in evren hakkındaki görüşleri üzerinde süregelen bir dinsel baskı vardır. evren ile ilgili arzın evrenin merkezinde olduğuna dair geleneksel düşünceleri sadece kilisenin değil, aynı zamanda halkın gözünde de yıkmak oldukça zordur.

    genellikle astronomi, fizik ve evren hakkında geleneksel düşünceye karşı olan bilim insanları çalışmalarını dini eğilimler yüzünden uzun yıllar saklamak zorunda kalmışlardır.bu çalışmalar katolik kilisesi’nin düşünce yapısına uymuyorsa bilim adamları büyük cezalar alıyorlardı. eğer bilim adamlarının çalışmaları kilisenin görüşlerine ters düşmezse, bu durumda bilim adamlarının görüşleri uygun ortamlarda yayılabilmektedir. ortaçağ avrupası’nda katolik kilisesi’ne bağlı bir kurum bulunmaktaydı: bu kurum “engizisyon mahkemesi” idi.

    engizisyon:

    ilk engizisyon mahkemesi, ıx. gregory tarafından 1203 yılında fransa’nın toulouse kentinde kilise ve dine hakaret edenleri engellemek ve cezalandırmak amacıyla kurulmuştur.engizisyon mahkemesi kilise başkanlığında toplanırdı.bilindiği üzere katolik kilisesinin ve engizisyon’un evren ile ilgili benimsediği görüş aristoteles ve ptolemaios’unsistemlerine dayanmaktadır. zaten bu sistemler kutsal kitap ile de uyuşmaktaydı.

    aristoteles ve ptolemaios/kopernik evren modelleri;

    eski çağlardan 18. yüzyıla kadar süregelen ve gökbilim düşüncelerinin gelişmesine engel olan bir sistem mevcuttur.bu sisteme göre; arz sabit ve hareketsiz olarak evrenin merkezinde bulunmaktadır. sırasıyla ay, merkür, venüs, güneş, mars, jüpiter ve satürn arzın etrafında hareket etmekteydiler. bu hareket düzgün dairesel bir hareketti. çünkü eski çağlarda gök kusursuz olmalıdır ve gökte kusurlu olan hiç bir şeye yer yoktur. zira daire de kusursuz bir şekildir.

    ancak bu evren modeli probleminin çözümünü ve devrimin başlangıcını ateşleyen isim 16. yüzyılda kopernikolmuştur. kopernik’in modeline göre; güneş evrenin merkezinde bulunmaktadır. merkür, venüs, dünya, mars, jüpiter ve satürn güneş’in etrafında düzgün bir dairesel hareketle dönmekteydiler. ay ise dünya’nın etrafında hareket etmekteydi. bu gerçekçi bir yaklaşım olsa da, gezegenlerin yörüngelerindeki harekette sorunlar çıkmaktadır. aslında bu sorunların hepsinin tek bir çözümü vardır: eski çağlardan beri kusursuz sayılan dairesel hareketten vazgeçmek. bu durum ileri ki çağlarda yeni gökbilimciler tarafından çözülecektir.

    kopernik’in “göksel kürelerin devinimleri üzerine” adlı eseri de engizisyon’un yasak kitaplar listesinde bulunuyordu. bruno, kopernik kadar şanslı biri sayılamazdı.elbette o da bir kopernik destekçisidir. sonuç olarak engizisyon mahkemesi tövbe edip af dilemesini istese de bruno bunu kabul etmemiş ve bir kazığa bağlanıp yakılarak idam edilmiştir. bu cezayı almasında ki temel sebepbruno’nun baba-oğul-kutsal ruh üçlemesini reddeden ve yerleşik hristiyan doğmasına karşı çıkan hermetik bir inanca sahip olmasıdır.

    galileo galilei’yi engizisyon mahkemesi’ne götüren nedenler

    galileo galilei astronomi, fizik, mekanik ve matematik alanında önemli çalışmalar yapmış ve önemli sonuçlara imza atmıştır. fakat engizisyon mahkemesi tarafından uyarılması ve sonunda yargılanmasına neden olan görüşler de evrenin ve güneş sisteminin yapısı ile ilgilidir.

    galileo aristoteles ve ptolemaios sistemlerini sorgulamaktadır. ancak yeni bir sistemi savunabilmesi için eskisinin ne olduğunu iyi bilmesi gerekiyordu. galileo’nun yaptığı çalışmalar geleneksel düşünceyi sarsmıştır. bu çalışmalarında ortaya koyduğu kanıtları ise teleskopla yaptığı gözlemlerinde ortaya koymuştur. galileo galilei 1609 yılında teleskopu geliştirerek, teleskopunu ilk kez gökyüzüne çevirmiştir.

    teleskopla gelen ilk bulgular

    yıldızların habercisi (1610):

    galileo bu eserinde ay’ın pürüzlü bir yapıda olduğundan,jüpiter’in doğal uydularından, venüs’ün evrelerinden ve satürn’ün halkası incelemelerinden bahsetmiştir. bu eser galileo’yu kopernik sistemine daha da inandırmaya başlamıştır.

    güneş lekeleri üzerine: “keşiflerine devam eden galileo, yıldızların habercisi’nden sonra 1613’te “güneş lekeleri üzerine mektuplar” eserini ortaya koymuştur. galileo bu eserinde güneş gözlemlerine yer vermiş ve güneş üzerinde bulunan gölgelerin güneş lekeleri olduğunu kanıtlamıştır.”

    engizisyon’dan galileo’ya bir uyarı!

    galileo galilei, evren ile ilgili düşüncelerini içeren eserleri ve çalışmaları neticesinde geniş bir düşman çevresi oluşturmuş ve 1616 yılında engizisyon mahkemesi tarafından uyarılmıştır. papa’ya giden şikayetler çoğalmıştır. özellikle “yıldızların habercisi” ve “güneş lekeleri üzerine” eserleri baz alınarak katolik kilisesi tarafından galileo’ ya uyarılar yapılmıştır.

    papa galileo’nun çalışmalarının sadece teorikte kalacağını düşünmektedir. galileo yinede inandığı sistem ile ilgili çalışmalarını gerçekleştirecektir. fakat kendisi de bilemezdi;en yakın dostunun papa seçilip engizisyonda yargılanacağını.

    maffeo barberini’nin papa seçilmesi ve gelişmeler

    barberini 1623 yılında vııı. urban adıyla papa seçilmiştir. pisa üniversitesi’nde galileo tıp, barberini ise hukuk okumuştur. hatta barberini, galileo 1616 yılında engizisyon’dayken bir uyuşmazlık için onun adına arabuluculuk yapmıştır. galileo’yu 1616’da güneş merkezli evren modeli’nin başını belaya sokacağı yolunda uyarmıştır.nitekim bu doğrudur. galileo öyle bir eser yazacaktı ki,inandığı ve savunduğu evren sistemi yüzünden arkadaşı barberini ile karşı karşıya gelecekti.

    iki büyük yer sistemi,ptolemaios ve kopernik sistemleri üzerine

    galileo, bu eserini 1632 yılında yayınlamıştır. bu eserinde iki büyük sistemin varlığından bahsetmektedir. galileo, burada kopernik sistemini kabul ettirmeyi ve batlamyus sisteminin geçersizliğini göstermeye çalışmıştır.

    “bu eserde üç önemli mesele tartışılmaktadır:

    1-yer, gök ve evrendeki her şey aynı maddelerden yapılmışlardır.

    2-güneş çok büyüktür ve 24 saat dolanım yapması olanaksızdır. oysa daha küçük olan yer’in hareketi daha mantıklıdır; yer günlük dolanım yapar.

    3-galileo’nun daha önce ele aldığı, yukarı atılan taşın nasıl düştüğü meselesidir.”

    bu eserini üç kişinin arasında geçen bir diyalog üzerine oturtmuştur. kopernik maskesini salviati takıyordu.aristotelesçileri temsil eden kişi ise eskiden bir aristoteles yorumcusu olan simplicio idi. galileo sağ duyulu kesimi temsil eden sagredo adında bir karakter yaratmıştır. bu eser bu karakterler arasında dört bölüm olarak sohbet günlerinde diyaloglar halinde gerçekleşmektedir. bu eser galileo’yu bir kez daha engizisyon’a götürecektir.

    galileo yargılanıyor!!!

    galileo kiliseden almış olduğu ilk uyarıda verdiği sözü,devam ettirdiği astronomik çalışmalarıyla tutmadığını göstermiştir. bunun en iyi kanıtı da “iki büyük yer sistemi üzerine diyalog” eseridir.

    galileo bu eserini papa vııı. urban’a ithaf etmiştir. papa vııı. urban başlangıçta bu eserinde hiçbir ters durum görmemiştir. yalnız galileo’ya düşman olan kesim bu eser ile ilgili papaya bir çok şikayet götürmüşlerdir. şikayetler ardı ardına arttıkça papa vııı. urban galileo’yu ikinci kez 22 haziran 1633 yılında engizisyon’a çağırmak durumunda kalmıştır. galileo’ya engizisyon’da zorunlu bir şekilde savunduğu düşüncelerinin doğru olmadığını gösteren yeminli bir metin okutulmuştur.

    “galileo engizisyon’da iki ayrı suçtan yargılanmaktadır:

    1-her ne kadar kanıt olarak sunulan belge biraz şüpheli de olsa, doğrudan verilmiş bir emre itaatsizlik.

    2-romalı sansürcü onay vermiş olsa da, yasak kitaplar listesinin kurallarını çiğneyen bir kitap yayınlamış olmak.”

    mahkeme sonrası galileo’nun floransa’ya dönmesine izin verilmiş ve orada ömür boyu ev hapsinde tutulmuştur.çarptırıldığı diğer ceza, kutsal kitaptaki yedi nedamet ilahisini 3 yıl boyunca haftada bir kez okumaktır. engizisyon mahkemesi galileo’nun diyalog eserini ındex librorumprohibitorum’a (yasak kitaplar listesi) eklemiştir.

    galileo galilei yapmış olduğu çalışmalarında gözleme dayalı astronomik veriler paylaşmıştır. bu durum bize bilimtarihi açısından deney ve gözlemin önemini göstermektedir.buna rağmen katolik kilisesi, 1992 gibi yakın bir tarihte galileo’nun “iki büyük yer sistemi üzerine diyalog” eserindeki düşüncelerin doğruluğunu yapılan gelişmiş bilimsel çalışmalarla kabul etmiştir. galileo’nun atmış olduğu stratejik adımlar,bilimin –daha çok astronominin- bir adım öteye gitmesine katkı sağlamıştır.

    galileo italya’da 1642’de öldüğünde, ingiltere’de newton dünyaya gelmiştir. ısaac newton çalışmalarıyla galileo için bir anıt dikmiştir.