4351 entry daha
  • tokyo'nun shinjuku semtinde japonya global saglik ve tip merkezi'nde calisan yakin bir arkadasimla bugun oglen kahve icmek icin bulustuk. kendisi hiv ve hbv (hepatitis b virus) enfeksiyonlarina karsi ilac gelistiren bir grubun basinda. yani isin mutfaginda olan birisi oldugunu soyleyebilirim. "gizli (confidential) seylerden cok bahsetmek istemiyorum ama ..."li cok cumle kurdu bugun, demek ki iceride viruse karsi ciddi bir aktivite dondugunu soyleyebilirim.

    aklimda kaldigi kadariyla bazi seyleri buraya not duseyim, baska uzman arkadaslar var ise takildiklari noktalar olursa tartisabiliriz.

    - virusun bir ozelligi onu hem daha cok hem de daha az tehlikeli bir hale getiriyor, o da virusun insan bedeninde enfekte ettigi doku ve hucre gruplari. virus her ne kadar ust solunum sistemi, hatta barsaklarda vs'de de bulunsa, temel olarak alt solunum sistemi (lower lungs) enfeksiyonu ile tanimlaniyor. yani bir influenza gibi ust solunum yollari, burun, vs hedef degil. bu yuzden yine influenzaya gore cok daha az bulasici. ancak yine, bu bolgede meydana gelen enfeksiyonlar tabi ki daha tehlikeli ve olumcul oluyor. virusun bir mutasyonla ust solunum yollarini da etkili bir sekilde enfekte eder hale gelmesinden korkuluyor. yine de su an icin insandan insana bulasmasi daha az etkili. bu arada barsak dedim, bazi makalelerde diski orneklerinde virus bulundugu tarif ediliyor (https://www.tandfonline.com/…/22221751.2020.1729071), dolayisiyla umumi tuvaletlerde vesaire dikkatli olmak gerekiyor bence.

    - yukarida bahsettigim nedenden oturu virus analizi icin ornek almak biraz zahmetli bir durum. swap ornegi mesela bir influenza orneginde oldugu gibi basitce burnun icinden alinamiyor. google'a "anatomy of the oral cavity and pharynx" yazarsaniz, orneklerin neredeyse omuriligin ust kismina denk gelen kisim kadar bogazin icinden alindigini gorebilirsiniz. bu konuda deneyimli arkadaslar varsa yesillendirsinler, burayi editlerim.

    - gelelim asil konuya; virusun genomu tamamen cikarilmis durumda. papain-like protease, helicase, rna-dependant rna polymerase vesaire protein kodlayan rna bolumleri tanimlanmis vaziyette. yani bu rna kisimlarinin kodladigi proteinler ilac arastirmalarinda hedef olarak kullanilmakta. ote yandan proteinlerin 3 boyutlu kristal yapilari henuz tanimlanmis degil (tanimlanmissa ses edin, bu kismi editleyeyim). mesela pymol gibi programlarla virus proteinlerinin tam yapilarinin anlasilmasi cok onemlidir. mesela onceki sars virusunun rna-dependant rna polymerase proteini yapisi tam olarak tanimlanmistir, buna gore ilac molekullerinin baglandiklari cepler ortaya cikarilir, vesaire.. yakin zamanda 2019-ncov'un protein yapilari da cikarilir tahmin ediyorum.

    - 3 ana kisim var viruste; orf1a, orf1b ve spike denen ustteki tac kismi.. yapisal, islevsel, ve aksesuar (accessory)... arkadasim burada virusun tepesindeki spike yapisi yuzunden nasil verimli ve nihai bir asi uretilemeyecegini uzun uzun anlatti. ben de aslinda onun gibi dusunuyorum. 2019-ncov'un spike denen o tepedeki kismi, virusun hucreleri enfekte etmesinde cok etkili bir kisim ve bu kismin nispeten cabuk mutasyona ugradigi dusunulebilir. bu yuzden belki de influenzada oldugu gibi her yil farkli asilar gelistirildigine sahit olabiliriz, ama mesela bir yellow-fever'da oldugu gibi nihai tek bir asiya sahip olmamiz zor gorunuyor.

    - mers'de viruse bali olum orani yuzde 35'in uzerindeydi. sars'da da yuzde 10 civarinda (her 100 enfekte kisinin 10'u oluyor). ncov-19'da bu oran amerikan mikrobiyoloji toplulugunun (american society for microbiology) raporuna gore yuzde 2.5 - 3 civarinda. yalniz mesela 2000'lerden beri sars'dan olum orani henuz 1000 kisiyi bulmamisken, ncov-19 simdiden 3000'e yakin kisinin olmesine neden oldu. olaya su acidan da bakabilirsiniz. 2000'lerden beri sadece ~8000 sars vakasi yasanmisken, 3 ay icerisinde tam 80000'e yakin ncov-19 vakasi yasanmis vaziyette. ben kisisel olarak bu sayinin artik cok dramatik bir hata yapilmadikca cok artmayacagini dusunuyorum, umarim yanilmam. bu arada virus cok yeni, en azindan insanlari enfekte etmesi hususunda, dolayisiyla hastalik gelistirip iyilesen ve viruse karsi bagisiklik gelistiren insanlarin sayisi da artacak ve onumuzdeki yillar icerisinde virusun siradisi bir mutasyon gecirmemesi durumunda onemini yitirecegi de belirtilebilir.

    - viruse karsi ilac gelistirilmesinde yeni molekullerin arayisina girmek yerine halihazirda tanimlanmis, calisilmis, onay almis vs molekuller deneniyor. buna "repurposing" deniyor, yani farkli bir kullanim icin tekrar ele almak gibi... bu molekullerin bazilari direk virusu, bazilari da virusun enfekte ettigi hucreleri hedef aliyor. favipiravir, ribavirin, griffithsin, chloroquine, galidesivir, vesaire... bu ilaclarin onemli bir kismi hiv ve hcv (hepatitis c virus) enfeksiyonlarinda zaten uzun suredir denenen ve/veya kullanilan ilaclar, ancak mesela diyabet tedavisinde kullanilan bir ilacin covid-2019 tedavisinde neden etkili olabilecegine dair enteresan seyler anlatti arkadasim. nitekim, basta cin olmak uzere su anda deli gibi klinik calismalar baslatilmis vaziyette. ozellikle cin klinik arastirmalar database'inde bu calismalara dair bilgi bulabilirsiniz, buraya birakayim sizin icin bir tane link (http://www.chictr.org.cn/…howprojen.aspx?proj=49042).

    - bu da amerika sitesinden (https://clinicaltrials.gov/ct2/show/nct04252664). yani su an ilac arastirmalari, klinik arastirmalar ne durumda vesaire diye dusunen ve tasalanan insanlar icin rahatlikla soyleyebilirim ki dunyada cok onemli calismalar son hizla devam etmekte.

    su an icin aklima gelenler bunlar. sosyal medya ne yazik ki dogasi geregi cok manipulatif ve bazi seyleri gorundugunden daha korkunc hale getiriyor bazen, yine de, her ne kadar otoriteler ellerinden geleni yapsa da, cok ciddi bir krizle karsi karsiya oldugumuzu da belirtmek gerekiyor. british medical journal'da gordugum bir makalede ıtalya ve kore'de gorulen vakalardan sonra artik bu hastaligin bir epidemikten cok pandemik olarak degerlendirilmesi gerektigine dair onemli savlar vardi. yabanci dili olanlar icin su iki makaleyi de buraya birakayim.

    https://www.bmj.com/content/368/bmj.m751

    https://www.bmj.com/content/368/bmj.m627
9105 entry daha
hesabın var mı? giriş yap