şükela:  tümü | bugün
9 entry daha
  • içerdiği tam ve yarım seslerin sıralanma biçimi açısından 2 tam, 1 yarım, 3 tam, 1 yarım kalıbını oluşturan gamlara (dizilere) majör gamlar ya da majör diziler denir.

    soru: tam ses ve yarım ses nasıl oluyor yani?

    şöyle:
    görsel
    görsel

    cevap: örneğin, do ve re notaları (sesleri) arası 1 tam sestir. re ve mi sesleri arası da 1 tam sestir. si-do ve mi-fa sesleri hariç sırayla gelen diğer bütün doğal seslerin birbiri arasındaki uzaklık hep 1 tam sestir. si-do ve mi-fa arası yarım sestir. majör gam formülünü ve tam ses, yarım ses konusunu do majör gamı içinde incelemeye devam edelim.

    yalnız öncelikle şunu söyleyeyim. müzik teorisinde notalar, alfabenin ilk yedi harfiyle isimlendirilir ve yazılır.

    a = la
    b = si
    c = do
    d = re
    e = mi
    f = fa
    g = sol

    görsel

    türkiye'de biz notaları, porte harici bir yerde, müzik teorisi konu anlatımı yaparken, müzisyenler arası yazılı iletişimde veya başka bir maksatla yazarken yukarıda yazdığım gibi harflerle yazarız. do yerine c diye yazarız fakat okurken do diye ifade ederiz. mesela g yazılmışsa biz bu notayı ingilizce telaffuzda olduğu gibi -ci- diye ifade etmeyiz. g yazılmışsa biz buna sol deriz.

    şimdi tam ses yarım ses kavramı, c majör gamını oluşturan sesler ve majör gam formülü konusuna devam edelim.

    c majör gamı: c d e f g a b c
    c majör gamı: do re mi fa sol la si do

    yukarıda yazdığım c majör gamı 2 tam 1 yarım 3 tam 1 yarım majör gam formülüne uyuyor mu diye bir kontrol edelim.

    (do re = tam) (re mi = tam) 2 tam
    (mi fa = yarım) 1 yarım
    (fa sol = tam) (sol la = tam) (la si = tam) 3 tam
    (si do = yarım)

    görsel
    görsel

    gördüğün gibi yukarıda yazdığımız c majör gamı ses aralıkları, majör gam formülüne uyuyor.
    gamlar (diziler), bu şekilde notaların (seslerin) yükseklik derecelerine göre tonik notadan oktavına kadar sıralanmasıyla oluşturulur. yani c majör gamında olduğu gibi c'dan c'ya.

    majör gamlar, diyez alan majör gamlar ve bemol alan majör gamlar olmak üzere ikiye ayrılır.

    # diyez: önüne geldiği notayı yarım ses tizleştirir.
    b bemol: önüne geldiği notayı yarım ses pesleştirir.

    diyez'e örnek: c - d arası bu haliyle tam ses iken c notasına diyez koyarak bu tam ses aralığını yarım sese düşürebiliriz. c# - d arası bu haliyle yarım ses olur.

    bemol'e örnek: yukarıda c - d tam ses aralığını c'ya diyez koyarak yarım sese düşürdük. bunu d sesine bemol koyarak da yapabiliriz. yani istersek veya müzik teorisi kurallarına uyum sağlamak için gerekiyorsa c - db şeklinde de yapabiliriz.

    dikkat ettiyseniz aslında c# ve db notaları aslında aynı frekansı verir, iki nota da c ve d arasında kalan aynı notaya denk gelir. müzikte bu seslere enarmonik sesler denir. yazılışları farklı, frekansları aynı olan notalar enarmonik notalardır. örneklerle daha iyi pekiştireceksiniz konunun devamında.

    görsel

    diyezli majör gamlar ile devam edelim. aşağıda diyez alan majör gamları oluştururken, aldığı diyez sayısına göre sıralayarak ilerleyeceğim ve her gamın başına aldığı diyez sayısını yazacağım. en başa da, hiçbir arıza ses (değiştirme işareti) yani diyez veya bemol almayan c majör gamını yazacağım ve bu sebeple başına 0 koyacağım.

    not: normalde müzik teorisinde nota isimleri büyük harfle yazılır fakat ekşi buna izin vermediği için küçük harfle yazıyorum.

    0 : c majör: c d e f g a b c
    1 : g majör: g a b c d e f# g
    2 : d majör: d e f# g a b c# d
    3 : a majör: a b c# d e f# g# a
    4 : e majör: e f# g# a b c# d# e
    5 : b majör: b c# d# e f# g# a# b
    6 : f# majör: f# g# a# b c# d# e# f#
    7 : c# majör: c# d# e# f# g# a# b# c#

    yukarıda bahsettiğim enarmonik seslerin isimlendirilmesiyle ilgili şimdi bir örnek verecek olursak. b majör gamının 7. derecesi olan a# notasına bb (si bemol) diyebilir miyiz? a# (la diyez) ve bb (si bemol) notaları aynı frekansta olduğu halde biz o nota, o konumdayken bb (si bemol) diyemeyiz. ne fark eder sonuçta aynı ses çıkıyor, a# desek ne olur bb desek ne olur. olmaz kardeşim deli misin olmaz diyorum.

    1: b majör gamında b notası tonik nota'dır. gama, diziye, tona ya da artık ne derseniz adını veren nota'dır tonik nota. dolayısıyla teoride tonik nota değiştirilemez. tonik nota orada b ise b'dir, konu kapanmıştır.

    2: diyez alan bir majör gam bemol alan nota içermez. bir nota diyez, diğeri bemol olmaz, olamaz.

    3: gam içinde sesleri majör gam formülüne göre sıralamak için yukarıda yazdığım iki kuralı es geçsek bile a'ya diyez koymazsak bütün sistem çöker. g# den sonra gelecek sesin g# ile arası 1 tam ses olması gerekiyor, bu da ancak a'nın diyez alması ile mümkün görünüyor.

    yukarıda gamları ses aralıklarını hesaplayarak, diyezlerle formüle göre nasıl oluşturduğumuzu inceleyiniz.

    enarmonik sesler konusunda insanların kafasını en çok karıştıran mevzulardan biri de e-f ve b-c notalarına gelen diyezlerle ilgili olur. evet, e-f arası yarım sestir e# notası f notasına denk düşüyor ama biz asla e# notasına f diyemeyiz ya da b# notasına c diyemeyiz. isterseniz yukarıdaki f# majör ve c# majör gamlarında bir deneyin bakalım neler oluyor. yapı nasılda üzerine devriliyor. notalar konumlarına göre isimlendirilir, unutmayın.

    bemol alan majör diziler. yine c majör 0 olarak başa yazıyorum ve diğerlerini aldıkları bemol sayısına göre sıralıyorum.

    0 : c majör: c d e f g a b c
    1 : f majör: f g a bb c d e f
    2 : bb majör: bb c d eb f g a bb
    3 : eb majör: eb f g ab bb c d eb
    4 : ab majör: ab bb c db eb f g ab
    5 : db majör: db eb f gb ab bb c db
    6 : gb majör: gb ab bb cb db eb f gb
    7 : cb majör: cb db eb fb gb ab bb cb

    diyez alan majör gamları ve bemol alan majör gamları oluşturduk. son olarak "beşliler çemberi" konusundan da bahsedeyim.

    beşliler çemberi, gamları oluşturmada kullanılması için ve gamların aldığı diyez, bemol sayısını akılda tutmak için geliştirilmiş bir metottur.

    yukarıda yazdığım gamları da beşliler çemberi sıralamasına göre yazdım. şöyle oluyor;

    başta c majör gamı olur.
    c d e f g a b c
    c'dan yani tonik notadan itibaren 5 adım sayılır.
    c'nun 5. derecesi g notasıdır. demek ki bir sonraki gam g majör oluyor.
    g majör gamı oluşturulur. g a b c d e f# g (1 diyez)
    g majör gamının 5. derecesi d notasıdır.
    d majör gamı: d e f# g a b c# d (2 diyez)
    bu şekilde diyezler artarak devam eder.

    bemol alan majör gamlarda ise çember 4'lü adımlarla ilerler.
    yine c majör'den başlanır.
    0 : c majör: c d e f g a b c
    1 : f majör: f g a bb c d e f (1 bemol)
    bu şekilde bemoller artarak devam eder.

    görsel
    görsel

    bu metot müzik teorisine girişte gamları ve aldığı arızaları akılda tutmak için faydalı bir metot olsa da sahada (sahne vs) işe yaraması için -özellikle doğaçlama yapacaksanız- her birini birbirinden bağımsız olarak içselleştirmeniz, hiç düşünmeden anında uygulayabilme yetisi kazanmanız gerekiyor. tabii sadece gamları öğrenmek yetmiyor, gamların aldığı akorları, modlarını v.s v.s hepsini öğrenmek gerek.
    mesela bir gruptasınız ve o an için bir sebepten ötürü grubunuz çeşitli akorlar kullanarak bir alt yapı seslendirmeye başladı. sizden de o an hemen doğaçlama solo -melodi- çalmanız bekleniyor. böyle bir durumda hangi gamda çalacağınıza anında karar vermeniz gerekiyor. bu kararı verebilecek yetiyi kazanmak için, beste yapmak için, yapılmış besteleri, sevdiğiniz şarkıları analiz edebilmek için öğreniyoruz işte müzik teorisini.

    konuyu kapatırken son olarak şunu söyleyeyim. majör gamlar bütün müzik teorisi konularının temelini oluşturur, yani teorideki bütün formüller majör gamlara uygulanır. bütün müzik teorisinin ve caz, blues, rock, metal gibi bütün müzik türlerinin yolu bir şekilde hep majör gamlar'dan geçer diyebiliriz.

    mesela d minör akoru, d majör gamına ait seslere minör akor formülü uygulanarak elde edilir.

    minör triad akor formülü: 1 b3 5
    d majör: d e f# g a b c# d
    d majörün 1. 3. ve 5. dereceleri alınır.
    d f# a
    1 b3 5 uygulanır
    d minör akor sesleri elde edilir (d f a) gibi...

    ya da mesela a dorian moduna ait sesler hangileridir diye öğrenmemiz gerekiyor.
    önce a majör gamı yazılır.
    a b c# d e f# g# a
    dorian mod formülü: 1 2 b3 4 5 6 b7
    dorian mod formülü a majör gamına uygulanır.
    a dorian: a b c d e f# g a
    böylece a dorian modu elde edilir, gibi...

    belki bir ara da akor kurulumları, intervaller, majör ve minör gam armonizasyonları, minör gamlar, modlar v. s v.s gibi müzik teorisinin derin dehlizlerinde devam ederiz yürümeye.

    aşağıya majör tonlarda bestelenmiş birkaç şarkı örneği bırakıyorum. majör tonların pozitif duygusunu ve tonal renkliliğini işitsel olarak deneyimleyip birbirinden ayıran farklarını öğrenmeniz müzikal sezgilerinizi geliştirmeniz açısından faydalı olacaktır. belki de yukarıda anlattığım bilgilerle ilgili kendi kendine "ee tamam da, gerçek hayatta bu bilgiler ne işimize yarayacak?" diye soranlar olduysa, biraz olsun bu sorusuna da yanıt bulacaktır.

    iyi çalışmalar.

    c majör
    c majör
    g majör
    g majör
    g majör
    d majör
    d majör
    d majör
    e majör
    e majör
    f majör
1 entry daha