şükela:  tümü | bugün
23 entry daha
  • bugün cdr aşamasının tamamlanmasından sonra ve 1700 sayfalık raporun görsel
    ortaya çıkmasıyla 3-5 bir şey karalamak istedim bir uçak mühendisi olarak.

    öncelikle hürjet projesine başlamadan önce türk havacılığına kısaca bakmak gerekir. bildiğimiz gibi cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren türk havacılığı gelişmeye başladı. belli uçak fabrikaları kuruldu fakat özellikle jet çağına girişle beraber bunun devamı gelmedi. malum türkiyenin özellikle 1952 yılında natoya girmesiyle artık milli üretim yerini amerikan eksenli ürünlere bırakmaya başladı. hava kuvvetleri komutanlığı’na büyük miktarlarda uçak ve askeri yardım alınmaya başladı. bu askeri yardımlar ile türk hava kuvvetleri, hızlı ve geniş kapsamlı bir modernizasyon sürecine girdi. askeri yardımlar kapsamında hvkk envanterine f-84, f-86, f-100, f-102, f-5 ve f-104 uçakları girmeye başladı. fakat bu kabiliyetli uçakların bir kusuru vardı: bizim olmamaları

    görsel

    bu geçişin ardından herkesin bildiği gibi kötü bir durumla karşılaştı: türk ordusu ve özellikle hvkk özellikle çok ciddi yedek parça sıkıntısı yaşamaya başladı. fakat artık bazı konularda akıllandık. kıbrıs barış harekâtında yaşanan ambargo neticesinde hvkk başta olmak üzere
    tsk’da milli üretim seferberliği başlatıldı. bu dönemde kendi uçağını kendin yap projeleri başlatıldı. fakat o dönemki yetersizliklerimizden ötürü bunun uzun soluklu olacağı anlaşıldı. kısacası türkiye hem hazır alım projeleriyle hem yerli montaj projeleriyle hem de özgün olan modernizasyon projeleriyle 2010 sonrası üretilmeye başlanacak olan milli savaş uçağına hazırlık yapıyordu. türkiye aslında ilk defa kendi eğitim uçağını bir ara italya ile ortak yapma sürecine girmişti. fakat belirli sebeplerden ötürü türkiye italya ile üreteceği mb339 jet eğitim ve taarruz uçağı ortak üretim projesini iptal etti. gerçi sadece mb339 değil türkiyenin önüne super pinto, jaguar, eurofighter gibi projeler de geldi ama onlar başka entrylerin konusu.

    hürjet eğitim uçağı fakat mmu projesiyle alakası olarak da ilgisi alakası büyük. nitekim hürjet'in 4 farklı konfigürasyonu üretilecek

    1.ci konfigürasyon t38 jet eğitim uçaklarının yerine
    2.ci konfigürasyon eskiden f-5 2000 uçaklarının yaptığı (133. pençe filo/çoook eskiden f100'lerle yapılırdı) ileri jet eğitimi/jet intibak eğitimini sağlayacak uçak
    3.cü konfigürasyon türk yıldızlarında kullanılacak olan 134. akrotim filoda görev alacak uçak
    4.cü konfigürasyon hafif saldırı uçağı sınıfı (f-5e/f(tam değil ama benzer), hawk, t-50'nin fa-50 versiyonu gibi gibi)

    önce 1-2-3'cü konfigürasyonlara bakalım.

    hürjet yukarıda da yazdığım gibi aslen t-38m arı uçaklarının görsel
    , emekli edilen f-5 2000 uçaklarının görsel
    ve 134. akrotim filodaki nf-5'lerin yerini almayı planlıyorgörsel

    1.ci konfigürasyon: jet eğitim hürjet

    türk hava kuvvetleri envanterine giren t-38 eğitim uçakları tusaş tarafından sağlanan arı modernizasyonuna tabii tutulmuştu. toplamda 55 adet t-38'in bu proje kapsamında aviyonikleri ve sistemleri geliştirilip, gövde ömürleri uzatılmıştı. bu uçakların 2020'li yılların sonlarına doğru 2028-2030 gibi envanterden çıkarılması planlanıyor. yani ilk konfigürasyon çiğliye gidiyor

    2.ci konfigürasyon: ileri jet eğitim/jet intibak hürjet

    yine f-16 savaş uçaklarının envantere girmesiyle birlikte ileri eğitim görevinde bulunan f-5lerde bazı uyumsuzluklar oluşmaya başladı. dijital aletleri fazla olan f-16'ların envantere girmesiyle eski aviyonikli f-5'lerle ilgili sıkıntılar yaşanmaya başlandı. uçakların modernize edilmesi kararlaştırıldı. envanterde bulunan f-5'ler arasından 48 adet f-5 uçağının (20 adedi f-5a, 8 f-5b, 14 nf-a ve 6 adedi nf-5b) modernizasyonuna yönelik teklif talebi yayınlandı. uçakların hem yıpranan aksamları hem de aviyonik aviyonik, seyrüsefer sistemleri ve uçuş teçhizatı gelişmiş elektronik sistemlerle değiştirildi. fakat 2000 modernizasyonuna giren uçaklar günümüzde emekli edilmiş durumda (türk yıldızlarında uçan bir miktar nf-5 hariç). f-5'lerin bu görevleri t-38m ve f-16 filosunun arasında paylaştırıldı. özellikle 133. pençe filo’nun f-5’lerinden 193. filonun f-16’larına kayan bu görevin belli bir maliyetinin olmasından ötürü hürjet projesinde hızlanmalar görüldü.

    3.cü konfigürasyon: akrotim hürjet

    yukarıda da bahsettiğimiz gibi türk yıldızlarındaki nf-5'ler de artık ömürlerinin sonuna geliyor ve 134.filodaki nf-5'lerin yerini daha hafifleştirilmiş, elektronik sistemleri azaltılmış fakat daha performanslı bir hürjet alacak.

    4.cü konfigürasyon: silahlı hürjet

    işin asıl heyecan uyandıran kısmı burası. mmuya giden yol. mmu proje anlamında mantalitesi çok farklı bir proje. nitekim sayın @orko_8 çok güzel yazılar koymuştu kendi websitesine. linkleri ekleyelim

    https://www.siyahgribeyaz.com/…ne-ne-icin-nasl.html
    https://www.siyahgribeyaz.com/…-ne-icin-nasl-2.html
    https://www.siyahgribeyaz.com/…-ne-icin-nasl-3.html
    https://www.siyahgribeyaz.com/…-ne-icin-nasl-4.html

    ve devam edelim. türkiye’nin son yıllarda yapmış olduğu milli üretim projesinin ardında yatan felsefeyi birkaç cümleyle özetlemek gerekirse; türkiye’nin özellikle kendi olanakları ile milli bir ana muharebe uçağı geliştirmesinin nedeni, öncelikli olarak hvkk’nın kendine özgü ihtiyaçları, ardından ise dünyanın çok kutuplu muharebe sahasında tek kaynağa bağlı kalmadan hava operasyonları sürdürmektir.

    bu hava operasyonlarını sürdürmek için hvkk milli bir uçağa ihtiyaç duymaktadır, fakat uçak üretimi ciddi bir proje içerdiğinden türkiye en ufaktan başlayarak bir uçak projesine yürümeye başladı. öncelikle teknoloji ve sanayi programları, uçak modernizasyon, offset anlaşmaları gibi projeler hayata geçirildi.

    ilk olarak türkiye 1990’larda 54 adet f-4e phantom uçağını terminatör projesi kapsamında modernizasyona tabii tuttu. terminatör modernizasyonunun iki kritik kazanımı oldu.

    ilk olarak eskişehir’de ikili anlaşmalar kapsamında türk mühendislerine aviyonik entegrasyon eğitimi verilmesi, entegrasyon için bir sistem entegrasyon laboratuvarının (sel) kuruldu. ikinci kazanım ise f-4 terminatör uçaklarının uçuş bilgisayarının tüm kaynak kodlarının hava kuvvetleri’nin elinde olmasıdır.

    yine yukarıda belirttiğim gibi f-5’ler türkiye’de modernize edilmiştir. projelerin bitiminden sonra terminatör projesinden sonra kazanılan sistem entegrasyonu, ürün geliştirme ve bunların test prosedürleri ile ilk milli uçak modernizasyon projemiz olan rf-4 ışık projesi hayata geçirilmiş, ilk defa türkiye tek başına uçak modernizasyonu projesinin altından kalkmıştır. yine benzer kabiliyetler modernize edilmemiş f-4’lere şimşek projesi kapsamında aktarılmış f-4e tm şimşek ortaya çıkmıştır

    bununla ilgili ilgilisine iki adet kaynak koyuyorum

    https://aveonj.com/…ntom-ii-lerin-turkiye-macerasi/

    https://www.youtube.com/watch?v=z5tcv9fnbvm

    f-4’lerde edinilen bu kazanımdan sonra t-38 arı projesi başlatılmıştır. envanterde bulunan t-38 eğitim uçakları çağın yeterliliklerine uygun hale getirilmiştir. yine bir miktar c-130’da bu kazanımlardan yararlanılarak erciyes modernizasyonundan görsel geçirilmiştir/geçirilmektedir.

    mahşerin 4 atlısı diyebileceğimiz hürkuş, f-16 özgür modernizasyonu, hürjet ve tf-x projeleri ise hvkk’nın en kritik projeleri olmuştur. hürjet’in buradaki konumu incelendiğinde oldukça kilit bir noktada olduğu görülebilir. hürjet projesini f-16 özgür projesini ile yakından ilişkilendirmek gerekir. özgür projesi, şimşek ve ışık modernizasyonlarından sonra üçüncü milli jet savaş uçağı modernizasyon projesi olacaktı. proje kapsamında 35 adet f-16 blok 30 uçağının milli aviyonikler ve milli ofp yazılımına sahip özgün bir görev bilgisayarı ile donatılmasını amaçlanmaktadır. bu projede elde edilen milli aviyoniklerin ve sistemlerin hürjet projesindeki sistemlerle yüksek şekilde benzerlik gösterildiği görülmektedir. nitekim proje arda güngör verdiği demeçlerde f-16 özgür, mmu ve hürjet uçaklarında benzer sembolojiler kullanılacağını yani hürjette eğitim alan bir pilotun f-16 ve mmu'ya daha kolay adapte olacağını belirtmişti.

    yine arda beyin arda bey'in c4defence dergisine verdiği röportajda " uçakta biri gövde altı, altısı kanatlarda üçerli olmak üzere toplam yedi istasyon olacak. gövde altında harici yakıt tankı, uçağa minimum sürükleme (drag) veren bir top podu da olacak. kanat altında ise iki tane istasyon var. iç istasyon, havadan satha mühimmat veya yakıt tankı kullanımı için uygun. dış istasyona da havadan havaya veya havadan satha mühimmat yüklenebiliyor. kanat ucuna ise havadan havaya mühimmat takılabilecek. hava-hava füzeleri, milli olacak. hava-satıh mühimmatı ise hava kuvvetleri komutanlığı aksini tercih etmediği sürece milli olacak. tübitak sage ve roketsan’ın milli mühimmatları kullanılacak. ilave olarak ferry uçuş için “travel pod” denilen pilotların şahsi eşyalarını yükleyebildiği pod da uçağa yüklenebilecek. top podunu da yerli bir firma ile çalışıyoruz. o top da yerli olacak. gatling tipi silahı, ağırlığından dolayı tercih etmiyoruz. biz tek namlulu, yüksek atış hassasiyetine sahip bir top istiyoruz. bu top, tetiğe her basışta önceden belirlenen sayıda mühimmatı darbe atışı şeklinde hedefe gönderebilecek. kullanılacak silahın çapı, 20 mm olacak. top podu ise ön ile arka iniş takımı arasında bir noktada olacak" ifadelerini kullanmıştı.

    keza cdr'nin tamamlanmasıyla birlikte hürjet projesinin prototipini 2021 yılında statik rüzgâr tüneli testleri, hava alığı rüzgar tüneli testi gibi bir dizi zorlu test bekliyor. 2022 yılının aralık ayında uçması, ikinci prototipinin de 2023 ocak-şubat aylarında uçuş yapması bekleniliyor yine ioc (başlangıç operasyonel kabiliyet) ve foc (tam operasyonel kabiliyet)'e sırasıyla 2026 ve 2028 yıllarında ulaşılması planlanıyor. fakat bunun silahsız versiyon için planlandığını, silahlı versiyon için +1 veya +2 yıl daha üzerine koymamız gerekebilir. görsel

    ki özellikle f404 motorlu yakıt ikmal yeteneğine sahip, datalinkli, ve hmd (kask nişangah sistemli) 4.cü konfigürasyon hürjetin hvkknın elini bir nebze de olsa rahatlatabileceğini düşünüyorum. görsel

    son olarak insanların aklında şu soru var. neden ej200 değil de f404 seçildi?
    ya abd ambargosu olursa.

    öncelikle ej200 konsorsiyum ürünü fakat konsorsiyumun bir ortağı abd’li firma. bundan ötürü f404'ün ambargoya uğramasıyla-ej-200'ün caatsaya takılması benzer olasılıkta. bunlara ek olarak f404 seçilme sebeplerinden biri hem ej200ün pahalı olması (ej200 ort. 4.5-5m€, f404 3.5-4m $) hem de ej200ün bugüne kadar hiç tek motor konfigürasyonunda kullanılmamasından ötürü yazılım ve sertifikasyonunun f404e göre vakit alması ve hürjet projesinde gecikmelere sebep olmasıdır. yine teı'nin f404'ün sahibi ge ile ortaklığından ötürü f404 lisans altında en azından milli olmasa bile yerli bir şekilde üretilebilecek bir motor. ej-200'ün böyle bir avantajı da yok.

    yine ilgilisine daha detaylı bir bilgisel

    https://twitter.com/…sal/status/1018246052682567681
5 entry daha