şükela:  tümü | bugün
44 entry daha
  • bir gün çok uzun bir spinoza entrysi yazmak niyetindeyim susam sokağı sakinleri. ama şimdilik size çok ilginç bulduğum bir şeyden bahsetmek istiyorum: spinoza ve intihar.

    roger scruton'ın da belirttiği üzere; "spinoza'ya göre intihar etmeyi tasarlamak imkansızdır" (s. 72). tuhaf değil mi? niye böyle acaba? bunun açıklaması spinoza felsefesi için kritik bir önemi haiz olan conatus kavramında gizli. zira spinoza için "akıl belirli bir süreliğine kendi varlığını sürdürmeye çabalar ve bu çabasının farkındadır." scruton'ın bu şekilde çevirdiği pasaj etika'nın 3. kitabının 9. önermesi aslında. elimdeki hilmi ziya ülken'in çevirdiği türkçe etika kopyasında (dost kitabevi, s.138) bu önerme şöyle yer almış:

    "ruh (...) kendi varoluşunu belirli bir sürede saklamak için çabalar ve onda kendi çabasının şuuru vardır."

    elimdeki ingilizce baskıda ise şöyle yer alıyor aynı ifade:

    " the mind (...) endeavours to persist in its being for an indefinite period, and of this endeavour it is conscious." (s. 137)

    ana fikir aynı: ruh-zihin-ya da akıl kendini sürdürme eğilimindedir. hemen akabindeki önerme 10 ise şu şekilde: "bedenimizin varoluşunu uzaklaştıran fikir ruhumuzda bulunmaz ve ona aykırıdır." (s. 139)

    ancak yine scruton'a dönecek olursak, aynı spinoza bize ölümden korkmamamızı da söyler ve onursuz nedenlerden dolayı ölümden kaçmamamızı salık verir (s. 72). aslında durumun anlaşılması etika'nın 4. kitabının 20. önermesinin "scolie"sinde saklı. spinoza burada intiharın ancak "dış nedenler"den kaynaklanabileceğini söylüyor. bu durumda intihar, kendisine kılıç tutan güçlü birinin korkusuyla kendini öldürmek gibi daha az kötünün daha çok kötüden dışsal zorunluluklar nedeniyle kaçmasıdır. intihar, conatus ile yaşam arzusu ile çelişir. akıl ya da ruh daima kendini devam ettirme eğilimindedir. ancak bu eğilimi askıya alan şey, dışsal zorunluluklardır. işte bu yüzden kimse tasarlayarak ya da "arzulayarak" intihar etmez.

    kaynaklar:

    spinoza, etika, çev. h.z.ülken, dost kitabevi, 2004.

    spinoza, on the improvement of the understanding, the ethics, correspondence, trans. by. r.h.m.elwes, dover publications.

    roger scruton, spinoza, çev. c. atila, altın kitaplar, 2002.

    editsel duygular: şimdi sağolsun kahvegibi de uyardı. küçük bir nokta gibi gözükebilir ama belirtelim: ingilizce çeviride dikkat edilirse "indefinite period" diyor, türkçe çeviride ise "belirli bir sürede" denmiş... doğrusu "belirsiz bir süre için" gibi bir şey olmalı... bu fark; conatus'un doğası açısından önemli.
152 entry daha