şükela:  tümü | bugün
4 entry daha
  • troia anadolu’daki prehistorik höyük kazılarının ilki ve en önemlilerindedir. bunun nedeni prehistorik çalışma tekniklerinin bu kazı alanında çalışılmış olmasıdır. bir de batı edebiyatının temelini oluşturan homeros’ un ilyada ve oddysia destanlarında, troia savaşı’ nı, savaşın yaşandığı şehrin nerede olduğu yüzyılı aşkın süredir hisarlık tepesi’ nde ya da troia’ da yapılan kazılara rağmen hala gerçekliği merak edilmektedir. i.ö. 1. yüzyılın ilk çeyreğinde gerçekleşen troia savaşı i.ö. 730 larda izmirli ozan homeros tarafından yazıya geçirilmiştir. troia’ nın arkeolojik öyküsü çanakkale’ de yaşayan frank calvert’ in 1865 te hisarlık tepesi’ ndeki kendi arazisi üzerinde yaptığı araştırmalarla başlar.

    schliemann ve calvert 1870 yılında resmi olmayan kazılarına hisarlık’ ın kuzeyinde başlarlar. ören yerinin bir kısmı calvert’ in olmasına rağmen bir kısmı da kumkaleli köylerindi. köylüler arazilerinde çalışmalarına izin vermeyince kazı çalışmalarını bırakırlar.

    bir yıl sonra, 1871’ de hisarlık höyüğü’ nü devlet istimlâk eder ve h. scliemann önceki yıl çalıştığı alandaki çalışmalarına daha fazla işçiyle genişleterek devam eder. roma dönemi buluntularından buranın roma ilion kenti olduğuna kanaat getirir ve scliemann o meşhur sözünü söyler. ”eğer gerçekten bir troia şehri varsa -ki ben onun olduğuna yürekten inanıyorum- o şehir ancak buradaki ilion kenti kalıntıları altındadır! ” (scliemann 1874 a:32)
    1872’ de tekrar başlayan kazılarda höyüğün bir ucundan başlayıp diğer ucuna kadar yaran bir açma açar -schliemann yarması- o yıl ki çalışmalarda troia ii döneminin iki farklı evresine ait birbirine paralel olan 12m genişliğindeki masif duvarları ortaya çıkartır fakat bu duvarların savunma duvarları olduğunu fark etmez homeros’ un ilyada’ sında bahsettiği kule zanneder (schliemann 1874a: 157- 161).

    1873 yılı kazılarında priamos hazinesi’ nin bulunmasıyla sona erer (schliemann 1874a: 290-302 ). efnanevi troia atı’ nın geçirildiği skaia kapısı ve kral priamos’ un sarayını ortaya çıkartır (schliemann 1874:a taf 214 ). kazı buluntuları yasa dışı yollardan yurt dışına çıkarttığı için 1873’ te kazı kapatılır.
    schliemann daha önce bir gazetede kazı raporları halinde yayınladığı makaleleri toplar ve kendi imkânlarıyla trojanische altehümer isimli kitabında troia’ da bulduğu 1000 eserin çizimlerini ve fotoğraflarını yayımlar.

    1876’ da sonuçlanan mahkeme sonrasında osmanlı devleti’ ne 10 000 frank yerine 50 000 frank öder ve hatırı sayılır dostlarını araya koyarak; r.virchow ve e. burnouf’ la birlikte 1878’ te tekrar kazılara başlarlar. o yıl hava şartları çok kötü olduğundan birkaç hazine buluntusunun ardından kazı sezonunu kapatırlar. schliemann başlangıçta hazine bulmak uğruna çok bilinçsiz davranırken bir süre sonra farklı katları fark edip çanak çömlek buluntularını gruplandırmıştır.

    schliemann 1879’ da troas bölgesi’ nin genelinde araştırmalar yapar. 1881’ de illios isimli kitabını yayımlar. kitabında troia’ nın 5 prehistorik 2 yeni dönem olmak üzere 7 döneminin olduğunu belirtmiştir. ve büyük tepki alır çünkü priamos’ un şehri bu kadar küçük ve gösterişsiz olamazdı. bu duruma kendisi de inanmamıştır. bu yüzden 1982 yılında j. hörffer ve w. dörpfeld ile kazılara başlarlar. 1890 yılı kazıları genel olarak dörpfeld denetiminde yapılmış h. schliemann ın ölümünden sonra da 1893 ve 1894 yıllarında kazı başkanlığı yapmıştır.

    dörpfeld buluntuları değerlendirirken en büyük sorunu homeros’ un troia’ sının troia ii mi troia iv mı olduğudur. bu sorulara cevap bulmak için 1893’ te tekrar hisarlık’ ta çalışmış ve iki önemli sonuç elde etmiştir: birincisi troia iv döneminin bir kale yerleşmesi olduğu, ikincisi: buranın aynı zamanda homeros’ un troia’ sı olduğudur ve çıkan iki sonuçtan da troia’ da 7 değil 9 dönemin olduğudur. (dörpfeld 1902, 17- 25 )

    günümüzde kullanılan troia tabakalanmasının temelini dörpfeld oluşturmuştur. troja und illion adlı çalışmasında yayımlamıştır. dörpfeld troia’ yı aşağıdan yukarıya romen rakamlarıyla numaralandırmıştır . bu kitabında 3 ana evrenin diğerlerinden daha önemli olduğunu belirtmiştir: höyüğün genelde doğu kısmında troia ix olarak adlandırılan roma dönemi, miken kalesi olarak adlandırılan ve höyüğün orta kısmında yer alan prehistorik troia ii dönemi ( dörpfeld 1902: 27). aradaki dönemler olan iii, iv, v, vii, viii dönemlerinin sadece görüntü kesitleri ve en altta yer alan troia i tabakası ise kuzey- güney yarmasından kuzey ucundan bilinir. bu dönemin bazı alt evreleri de vardır. bu alt evrelerde yeni yerleşimler kurulmasının aksine var olan mimarinin tamiri yapılmıştır. troia i döneminin iki alt evresi troia ii döneminin üç, troia vii döneminin de iki evresi vardır ( dörpfeld 1902: 28- 29). 9 dönemi de tarihlendirilmeye çalışılmıştır( dörpfeld 1902: 30- 31).

    1932 de c.w. blegen tarafından başlatılan kazılarının amacı ege arkeolojisini esas alarak troia’ da yeni bir stratigrafi oluşturmaktır (blegen v.d. 1950: 6). blegen kazılarında dörpfeld’ in tabakalanma sistemini temel alarak yeni evreler eklenmiştir. ( blegen v. d. 1950: 22). troy and the trojans adlı çalışmasında tabaklar için kesin tarihlemeler önermiştir. tabakaları da troia i on evre ( ia- j), troia ii sekiz evre (iia- g), troia iii ve troia iv dörder evre (iiia- d ve iva- d), troia v beş evre( va- e), troia vi sekiz evre, troia vii üç evre (viia, viib1 ve viib2) troia viii en az iki evre ve troia ix ise en az üç evreye ayırmıştır.
    50 yıl aradan sonra 1988 yılında başlayan manfred o. korfmann başkanlığındaki kazıları eski dönem kazılarından ayıran en büyük özelliği uluslar arası bir uzman ekibin bir arada çalışmasıdır. kazıların ardından her yıl studia troica dergisinde yayını yapılmıştır. tarihlendirme sistemleri uygulanmış ve daha kesin verilere ulaşılmıştır. balkan kültürleriyle karşılaştırmalı kronolojiler oluşturulmuştur.

    kayanakça
    sazci göksel, troia hazineleri, aygaz, istanbul, 2007
    latacz joachim, korfmann manfred o.,troia/ düş ve gerçek, homer kitabevi, 2002
    korfmann manfred o., troia gezi rehberi , ege yayınları, 2010
    türsab, kuzey ege, istanbul, 2008
    arkeoatlas özel koleksiyonu, istanbul, 2011
    homeros, ilyada, can yayınları, istanbul, 2008

    makale: çanakkale onseksiz mart üniversitesi arkeoloji bölümü' nden fadim koçak' a aittir.
6 entry daha