şükela:  tümü | bugün
155 entry daha
  • zeka testi sonuçlarına göre erkeklerin kadınlara göre, batılıların doğululara göre daha fazlasına sahip oldukları yeti.

    eksilemeden önce bir aşağıyı oku sevgili okur, hak vereceksin...

    richard e. nisbett isimli araştırmacının kurduğu bir deney düzeneğinden sadeleştirerek bahsedeyim: doğulu ve batılı bir grup katılımcı bir akvaryumun önüne oturtuluyor. bu akvaryumun içinde bildiğiniz yosunlar, taşlar, bir takım oyuncaklar, hava pompası, arkada fon kağıdı vs. var. içinde de büyük, bol renkli tek bir balık. araştırmacı katılımcılara, "size bir dakika veriyorum, bir dakika boyunca bu balığa dikkatlice bakın, size balıkla ilgili sorular soracağım" diyor. bir dakika bu akvaryum incelendikten sonra iki gruba da balıkla ilgili "kaç şeridi vardı, kaç yüzgeci vardı, yüzgeçlerinin şekli neydi, kuyruğunun rengi neydi" vb. sorular soruyor. alınan yanıtlara göre batılılar daha başarılı çıkıyorlar. öyle mi acaba? buraya döneceğiz.

    yüzlerce, binlerce kez zeka testi uyguladım. bu konuda ayrıca çok da okudum, dolayısıyla alçakgönüllü olmayacağım; gayet hakim olduğum bir alan olduğunu söyleyebilirim. sözlükçüler arasında da bu testlere hakim olanlar vardır. zeka testlerinin bir kısmında köylüler, kentliler için ayrı kriterler vardır. örneğin aynı yaş seviyesindeki iki çocuğun ikisi de bir testte aynı puanı almışsa kentlinin iq puanı daha düşük çıkar, çünkü ondan daha yüksek performans beklenmektedir. bazı testlerde kız ve erkekler arasında erkekler kayırılır, çünkü testte (ya da alt testte) erkeğin doğal olarak daha yüksek puan alacağı öngörülmüştür (istatiktiksel dağılıma göre normlar böyle belirlenmiştir). ancak politik doğruculuk (politically correctness) adına yüksek sesle dile getirilmez bu gerçekler. özellikle cinsiyetler ve uluslar arasında bildiğiniz zeka testleriyle ortaya konan farklar dillendirilemez.

    oysa fark vardır; kentlilerin köylülere göre iq'su daha yüksektir, erkeklerin kadınlara göre, batılıların da doğululara göre... kentli - köylü farkı anlaşılır çünkü köylülerin çevresinde yeterince uyaran yoktur, zengin yaşantılara açık değillerdir vs. peki ya neden erkeklerinki kadınlara göre, batılıların doğululara göre daha yüksek çıkar?

    iq dediğimiz şey, zeka testleriyle ölçülüyor. bu testler neyi ölçüyor? bireyden o anda bir şeye dikkat etmesi isteniyor ve belirli bir süre içerisinde o şeydeki performansına bakılıyor. yazının başındaki balık araştırmasını düşünün. bazı kişiler diğerlerinden daha başarılı oluyorlar bu konuda ve onlara daha zeki deniliyor. peki bu doğru mu? günümüzdeki kapitalist - modernist sistem açısından cevap evet, ama gerçek cevap daha karmaşık.

    balık araştırmasına dönelim. araştırmacı nisbett, bu sefer katılımcılara balıkla değil de ardalanla, yani akvaryumla ilgili sorular soruyor. fondaki resme ilişkin, yosunlara ilişkin, akvaryumun ebatlarına ilişkin, vs. oysa başta "balığa dikkat edin" demişti. buna rağmen soruyor ve yanıtlara göre doğulular daha başarılı çıkıyorlar.

    benzer başka bir deneyi sadeleştirerek tarif edeyim: karanlık bir odada karşınızdaki duvarda bir doğru parçası var, sizin elinizde de bir joystick, sizden istenen bu doğru parçasını tam aşağı - yukarı ekseninde dik hale getirmeniz. ama bir handikap var, bu doğruyu içine alacak şekilde büyük bir dikdörtgen var onun dışında, bu dikdörtgen de yamuk duruyor. sizden isteneni rahatlıkla yapabilir misiniz? yeterince batılıysanız evet. ancak doğulular ağırlıklı olarak dikdörtgenin konumundan etkileniyorlar.

    "zeki" sözlükçüler işin özünü kapmışlardır: doğulular "bir" şeye odaklanmakta daha fazla zorluk çekiyorlar. algıladıkları şeyi, o andaki diğer her şeyle birlikte bütüncül olarak algılıyor, parçayı bütünden pek koparamıyorlar. onlar dünyayı, bir ilişkiler ağı olarak görme eğilimindeler. batılılar ise dikkatlerini daha fazla sınırlayabiliyor, odaklanabiliyorlar. ancak onlar da ilişkileri ve bütünü görmekte daha yetersizler. nisbett'in konuyla ilgili birçok deneyi var, hepsi aynı sonuca çıkıyor. daha sonra başka araştırmacılar da hep paralel sonuçlara ulaşıyorlar. batılılar daha analitik, doğulular daha holistik düşünüyorlar.

    zeka testlerinde istenen de bireyin bir şeye odaklanması olduğu için bu konuda batılılar daha başarılı. bu deneyler başka kategorilerde de tekrarlanınca sonuçlar şöyle çıkıyor: kentliler köylülere göre; erkekler ise kadınlara göre daha fazla obje odaklılar. kadınlar ve köylüler bütünü algılamakta daha iyiler. bir araştırmaya göre, zeka testi uygulamasından sonra uygulama ortamına ilişkin (uygulayıcının kıyafeti, içinde bulunulan oda, havalandırma, koku, vb.) sorularda kadınlar daha başarılılar. yani biz, kadının algılamasına göre ondan saçma bir şey talep edip sadece bir şeye odaklanmasını isteyince ona göre doğal olmayan bir şey istiyoruz ve zaten o da sinir sistemi yapısı itibariyle bunu pek beceremiyor. oysa onun erkeklerden daha iyi becerebildiği bir sürü şey var ancak biz henüz onları ölçemiyoruz.

    bu konunun o kadar çok ardılı var ki: erkeğin karmaşık bir yerde aradığını bulamaması, kadının beden dili ve duygular konusunda algılamasının daha yüksek olması, batılıların etik anlayışının daha gelişmiş olması, doğululardaki holistik algılamanın (nirvana, vahdet-i vücut) daha gelişmiş olması, erkeklerin daha iyi araba kullanması, doğuluların daha dindar olması, dahilerin aynı anda hem analitik hem holistik olabilmeleri, vb. her biri hakkında kitap yazılabilecek bir sürü sonuca yol açıyor.

    oysa günümüz sınav sistemi tamamen batıcı ve erkek algılamasını kayırır nitelikte düzenlenmiş. buna rağmen kadınların erkeklere yaklaşabilmesi onlar için stresli ve zor bir uğraş. ancak geçen yıl yapılan bir araştırmada kadınlar da artık iq ölçüm sonuçlarında erkeklere yetiştiler. ancak bu bağlamda bu durum olumlu bir gelişme olarak kabul edilebilir mi, tartışılır. insanlığın düşünme biçiminin bir kutbu zayıflıyor demektir bu.

    günümüzün başarı anlayışı da odaklanma becerisi üzerine kurulu. bu bakımdan örneğin dikkat eksikliği, olumsuz anlamda kullanılan, günümüz eğitim sisteminde ve kültüründe de cidden sorun gibi duran, ama başka şekilde yapılanmış bir dünyada istendik yeti kabul edilebilecek bir özellik olabilirdi. yine böyle bir dünyada doğulular uygarlığı sırtlayabilir, toplumları kadınlar yönetebilirdi...

    peki sinir sisteminden kaynaklanan bu algılama farkının nedeni nedir? evrim neden kadınları ve doğuluları (hele ki doğulu kadınları) bir şekilde, batılıları ve erkekleri başka bir şekilde yapılandırmış? bu da güzel bir konu, artık başka bir yazıya...
222 entry daha