şükela:  tümü | bugün
19 entry daha
  • bu kadar ilginc bir konunun sozlugun en sevilen spekulator hahami tarafindan mundar edilmesine dayanamadim, seviyeyi yukseltmeye geldim (acilin, ben wikipedia okuruyum).

    1) iddia ne?
    evvela, epeydir ortalikta olan bu iddia yahudilerin ustun zekali oldugunu soylemiyor. askenazi yahudilerinin sozel ve sayisal iq'larinin, diger avrupalilara gore yuksek, uzamsal * iq'larininsa dusuk oldugunu soyluyor.

    2) kim iddia ediyor?
    salt yahudiler degil. bu bir yahudi inanci degil yani, komplekse girmeye gerek yok. zaten objektif bir gerceklik varsa, bu ona kimin inandigindan bagimsizdir.

    3) kanitlar ne?
    cesitli iq testleri. bircok arastirma yapilmis, kesin bir sonuc yok ama onemli bir kisminda askenaziler bir standard sapmaya kadar varan farkliliklar gostermisler (farklilik diyorum cunku sayisal/sozel anlamda ustunlukler, uzamsal alanda gerilikler gosteriyorlar)

    karsilastirmayi yahudi olmayan avrupalilarla yapmakta fayda var, cunku iq testleri evrensel olamiyor, benzer kulturden olanlari karsilastirmak icin kullanilir ancak. aborjine, kendi dilinde bile olsa, avrupa kulturunde yetismis birilerinin hazirladigi bir sozel iq testi vermek, uzayliya ingilizce soru sorup cevap alamayinca onu aptal olarak etiketlemeye benzer.

    egitim seviyesini de kontrol etmek lazim. yine asagi yukari standart bir egitimden gecen (tercihen ayni okulda okumus) degisik yas gruplarindaki cocuklarin iq testlerini karsilastirmak daha iyi olur.

    4) peki ya zenginlik veya elit bilim gruplarindaki uyelik oranlarinin fazlaligi gibi diger kanitlar?
    bunlar iq testleri kadar kontrollu ve direkt veriler degil. mesela yahudilerin gecmiste hemen her is kolundan yasaklanip, finans dahil birkac is koluna yonetilmeleri, sayisal zekaya gore katbekat daha belirleyici bir faktor olacaktir zenginlik konusunda.

    nobel odulu ve benzeri elit uyelikler de, diger faktorlerden soyutlanmis, saf bir zeka olcutu degiller. "instutitonal bias" zekaya gore daha cok etki edecektir. yani kulturel olarak egitime onem verilmisse zamaninda, ve egitim kurumlarinda askenaziler bir kritik esigi asmislarsa kadrolasacaklardir ve elit kurumlarin/sosyal aglarin sunduklari imkanlarla basarili olacaklardir.

    5) peki varsa bu ustunluk kulturel mi genetik mi?
    belli degil. ikisinin bir karisimi da olabilir. kulturel kismi, yahudilerin talmudi geleneginin bir devami olarak cocuklarini ogrenmeye tesvik etmeleri vs vs diye aciklanabiliyor. bu isin tarihsel kaynaginin izini surmeye usendim ama gunumuzdeki yuksek egitime olan asiri yatkinliklari, boyle bir kulturel bias'in oldugunu gosteriyor.

    daha ilginc olan genetik teori soyle gidiyor: askenaziler yeterince uzun bir sure boyunca diger toplumlara kiyasla daha kapali kaldilar, genetik olarak farklilastilar (yani yahudilik dindir, irk degil diye bu isin icinden cikilmaz). bu nufus icinde bircok genetik kaynagi bilinen hastalik orani daha fazla. bu hastaliklara yolacan genetik farklilasmalar, yan etki olarak sayisal ve sozel zekayi da arttiriyor olabilirler.

    simdi bu test edilebilir bir teori. hastalik yaratici mutasyonlarin ayni zamanda iq'yu nasil arttirdiklarinin mekanizmasini cozmemize dahi gerek yok. iq testlerinde yuksek puan alan veya nobel odulu kazanan askenazilerde bu genler, diger askenazilere gore daha fazla cikiyorsa ortada bir iliski var demek.

    6) peki bu genetik farkliliklar bulunursa, nasil aciklanabilir?
    zekaya bagli bir dogal secilim mekanizmasi oldugu iddia edilebilir, mesela bir ornek: yahudiler tarim dahil bir cok is kolundan yasaklandiklari icin, finans gibi sozel sayisal yetenegi gerektiren is kollarinda toplandilar. bu konuda yetenekli olanlar basarili oldu, parali olduklarindan daha cok cocuk sahibi oldular (basarisiz olup fakir kalanlarin da cok cocugu olmus olabilir ama ureyecek kadar hayatta kalmiyorlar) ve o genler o grup icinde baskin oldu. uzamsal konuda geri olmalari da yine bu meslek gruplari argumaninin tersten islemesiyle aciklanabilir.

    bu argumanda sorun ne? bazi genetik arastirmalar, olusan mutasyonlarin secilim baskilarindan ziyade genetik drift yuzunden oldugunu gosteriyormus. zaten isin hic test edilebilir bir kismi olmasaydi da sunu soyleyebilirdik: is kollarinda basarili olmak sayisal zekadan ziyade baska bircok faktore bagli (aile baglantilari, rastgele olaylar, baska zeka turleri), sayisal zeka dogal secilimi gudecek kadar baskin bir faktor degil.

    ayriyeten ayni genetik farklarin yarattigi hastaliklarin dogal secilime ters yonde etki etmemis olmasi bir garip. ancak ve ancak bu hastaliklarin sosyal stigmalari yoksa ve hepsi ureme cagindan sonra ortaya cikiyorlarsa negatif etkileri olmaz.

    yani secilim olmayabilir. secilim varsa dahi bu bambaska bir parametrenin uzerinden olabilir ve onla ilgili genler de diger iki parametreyle (zeka, hastalik) yuksek korelasyonludur, onlari bir yan etki olarak ortaya cikarmistir.

    7) sonuc?
    ustun zekali degiller, zekasal farklilari icinse cevap: muhtemelen.

    zaten onemli olan kazanmak degil yarismakti, yani askenazilerin genetik veya kulturel nedenlerle zekasal farkliliklari olup olmadiklarini kanitlamak degil, bu konuda nasil dusunulecegini gostermek. bir tez uretiyorsun ve yaptigin ilk is, bu tezi nasil yanlislayabilecegini dusunmek, ona gore test etmek. bilim bu yuzden ilerliyor ve bilimle ugrasanlar da bu yuzden acik fikirliler.

    dogmatik yaklasim ise bunlari dusunmeden, bir merak duymadan bir iki kelimeyle kestirip atiyor, bazen politik dogruculuk etkisiyle, bazense daha da ilkel nedenlerle. (mesela su kadar sey dururken, refleksif bicimde ilk akla gelenin israile laf sokmak olmasinin hangi soruyu cevapladigini, milyonlarcasi israil disinda yasayan askenazilerin genetigi veya iq testi performanslariyla israil-filistin sorununun alakasini cozemedim, belli ki askenazi degilim zekam yetmedi)
127 entry daha