şükela:  tümü | bugün
23 entry daha
  • muhtesem bir soru, bu soruyla yarim yamalak bilgisiyle dalga gecen butun sozluk ergenlerini bir yana birakin, karanlik enerjiydi maddeydi diye yazanlari da bir yana birakin toplanin gelin anlaticam.

    evren'in genislemesi ne demek?

    oncelikle butun bilimsel cikarimlarda oldugu gibi 'evrenin genisledigini nereden biliyoruz?' diye sormak lazim. biliyoruz cunku teleskopla diger galaksilere baktigimiz zaman sunu gorebiliyoruz: bir galaksi bizden ne kadar uzaksa o kadar hizli bir sekilde bizden uzaklasiyor. (galaksinin ne kadar uzak oldugunu ve hizini nasil olcuyoruz teleskopla diye dusunuyorsaniz standard candle ve doppler shift terimleri uzerinden google'a basvurun).

    amma velakin birakin gunesle dunya arasini, en yakin andromeda galaksisi bile bizden uzaklasmiyor, hatta bir ara gelip carpacak. o zaman nasil genisleme bu? cok basit bir kural var burada: "birbirlerine kutlecekim kuvveti ile bagli olmayan cisimler birbirinden uzaklasir" teknik terimleri bilenler icin soyluyorum eger cisimlerin kinetik enerjisi onlari baglayan kutlecekim potansiyelinden kucukse uzaklasmayacaklar. metrik zamanla artiyor demek gunesle dunya veya ayaginla basin arasindaki mesafe artiyor demek degil.

    simdi analojiye basvuralim, bir lastik alalim ve lastigin uzerine uc dort tane karinca koyalim. biz lastigi iki ucundan cekerek uzatirsak karincalar da yurumuyorsa aralarindaki mesafe surekli artar. ama iki karinca birbirine tutunmussa ve lastik uzadikca bir birlerinden kopmayacak sekilde hareket edebilirler birbirlerinden uzaklasmazlar. ya da bir karinca biz lastigi cektik diye buyumez. (bu analojiyi duyan astrofizikciler beni linc etmeye gelirlerse kuzenim yazmis diyecegim)

    bazi arkadaslar dunya-ay mesafesi artiyor vs gibi dogru ama soruyla ilgisiz seyler soylemisler, o mesafelerin artmasi gelgit surtunmesi ile ilgili, evrenin genislemesiyle degil. karanlik enerji diyenler de olmus, o ise tamamen farkli, evrenin genislemesi karanlik enerji gerektirmiyor, ama evrenin genisleme hizinin artmasi karanlik enerji gerektiriyor.
20 entry daha