şükela:  tümü | bugün
159 entry daha
  • olayın gerçek sebebi akıllı sistemlerin başlarındaki insanların sistemler kadar akıllı olmaması.

    cnntürk'te osman sevaioğlukonuştu sebebini anlattı.

    asıl sebebi merak ediyorsanız başlayalım.

    --- spoiler ---

    öncelikle sistemi anlatmak gerekirse bir terazi düşünebilirsiniz, bu terazide talep+kayıplar = arz dengede olması gerekiyor, üretici elektriği üretiyor ( rüzgar,termik,hes olabilir) teiaşın hattıyla dağıtıcıya ulaştırıyor, dağıtıcı da son tüketiciye ulaştırıyor. bu sisteme grid diyorlar, her üretici gride enerji sağlıyor her tüketici de gridden enerji çekiyor.

    sistemdeki hata ise bu terazideki dengenin bozulması, normalde sürekli hareketli,aktif bir sistem var, örnek vermek gerekirse siz her lambayı yaktığınızda hemen bir santral devreye girmiyor ama santral gride daha fazla enerji veriyor. eğer siz enerji çekmeye devam ederseniz taleple doğru orantıda gride güç arzı oluyor, büyük bir güç çekerseniz büyük bir arz oluyor, bugunkü olayda ise bir sebepten batı tarafta bir hata oldu, ya direk devrildi ya hat koptu ya da santral arızalandı ve bir anda kurulu gücü 1100mw olan bir santral gridden ayrıldı.

    günün o saatinde yaklaşık tüketim 20.000mw iken kurulu gücü 1100 olan yaşından ve talepten dolayı 700mw güç sağlayadığı düşünülen bir santral kopunca eşitlik 20.000 =? 19.300 oldu.

    sistem böyle bir durumda iki seçeneğe sahip.

    1) gride hemen elindeki santrallerden güç sağlamak.
    2) gridden güç çeken bir sistemi devreden çıkartmak, atmak, yani bir şehrin ya da bölgenin elektriğini kesmek.

    normalde 1. seçenek yapılıyor ve kimsenin ruhu duymuyor. operatör elinin altında bir miktar kullanmadığı gücü anında devreye veriyor, ama bu noktada şöyle sorunlar var, hesler çok kısa süre içinde devreye girebiliyor, aynı şekilde doğalgaz santrallerinin de üretime katılması çok hızlı oluyor, ama termik santrallerin sisteme katılması çok yavaş oluyor, en hızlı termik santral bile 20 dk içinde devreye giremiyor, bu yüzden elindeki hazır güç sağlayan ama devreye sağladığı güç 0 olan bir sisteme sıcak kaynak, anında devreye giremeyecek olana da soğuk kaynak deniliyor. sistemin kopma ihtimali en yüksek olan santral kadar elinde fazladan kullanmadığı sıcak kaynak bulundurması gerekiyor, tabi bu maliyet demek sistemin çalışması ve eskimesi, mühendislerin santralde çalışması işçilerin çalışması gerekiyor herşey bir maliyet. bunun sonucunda, "bize bir şey olmaz abi"ciler başta olunca bu kaynak ellerinin altında tutulmamış, hesler ise neredeyse tam kapasite kullanılıyormuş. nedense doğalgaz santrallerini de devreye alamamışlar, sonuç olarak eksik kapatılamamış ve 1. opsiyon kullanılamamış.

    gelelim 2. opsiyona, bu şu demek, 700mw güç eksiğimiz var, gerekli güç sağlanana kadar tüketiciyi azaltmamız gerekiyor, bu da şu demek, terazi dengelenene kadar tüketici taraftan yük atmak, mesela kayseri, manisa boyutundaki bir ya da iki şehirin elektriği kısa bir süreliğine kesilebilirdi, kesilmedi, sonuç olarak terazi aynı şekilde dengesiz durumda kaldı.

    üretim tüketime göre çok düşük bu aradaki enerji nereden karşılandı? şimdi bildiğiniz gibi evimizde kullandığımız elektrik 50hz de salınıyor, bu 50hz her yerde aynı ve sabit, bu salınım için üreticinin jeneratörleri aynı hızda dönüyor ve 50hz i sabit tutuyor, jeneratördeki dönen parça hızlanırsa frekans da yükseliyor, yavaşlarsa da düşüyor. sistem fazla olan gücü direk olarak dönen parçadan çekiyor ve parçanın hızı azalıyor, buna da frekans düşmesi deniliyor, gün içinde 49-51 arası salınıyor frekans, bu aralık güvenli, fakat jeneratörlerin dönen parçalarının kinetik enerjisini çeken grid onların tavaşlamasına sebep oluyor, bu sefer frekans 47 civarına indiğinde şehirlerin giriş trafolarındaki devre koruma röleleri yükü azaltıyor, aynı şekilde fazla güç çekilen santraller de gridle bağını koparıyor. asıl sorun bu sistemde, sistem 47 civarına indiğinde kesmeye başlıyor, önce az birşey kesiyor, baktı hala frekans düşüyor biraz daha kesiyor derken santrallere yüklenme fazla oluyor, gridin eksiği recover edilemediği için bazı santraller kapanıyor, bu sefer frekansa bağlı çalışan röleler daha çok tüketicinin elektriğini kesiyor, ama yine yetersiz kalıyor, bunun sonucunda domino etkisiyle çoğu yerin elektriği kesiliyor, ama yavaş kaldığı için aynı anda santraller de kendilerini korumaya alıyorlar, en son tüm elektrik kesilmiş ve tüm santraller gridden ayrılmış durumda kalıyor parçalanıyor.

    bu parçalanmanın tekrar birleştirilmesi gerekiyor bunun için de örnek veriyorum mesela ankarada dikmen semtinin elektriği açılıyor aynı anda oraya gereken güç kadar gride güç sağlanıyor, santral devreye alınıyor, ardından yüzüncü yıl çukurambar bölgesine elektrik veriliyor ve tekrar güç sağlanıyor, normal bir ülkede 3-4 saat sürmesi gerekirken bizde ciddi anlamda uzun sürdü. bir çok sorun yaşandı.

    osman hocanın çözüm önerisi de daha akıllı insanların başa geçip daha mantıklı işlere yatırım harcaması gerekiyor, sürekli santral kurmak sadece elektrik hatlarındaki trafiği arttırıyor. türkiyenin halihazırda pik elektrik tüketimi 39.000mw civarında, kurulu üretim gücü ise 75 civarında, bu da yanlış anlaşılmasın, fazla fazla santral yaptık kullanmadan bırakıyoruz demek değil bu aradaki fark, heslerde su azalabilir, rusya doğal gaz vermeyebilir, rüzgar esmeyebilir, bir çok sebepten dolayı elektriğin sürekliliğinin sağlanması için gerekli, yarın öbürgün bakın elektrik yetmiyor nükleer enerji şart diyenler olacaktır fakat bunun bu kadar basite indirgenerek tartışılmaması, derinlemesine incelenmesi gerekir.

    ek olarak da daha önce bu olay yaşanmış ve ders alınmamış, bundan 6 yıl evvel bir santral devreden çıkmış, özel bir santrali de devreye alamamışlar, balıkesirin elektriği kesilmiş, hemen millet vekili teiaşı arıyor ve elektrik vermezsen hemen görevden aldırırım seni diye tehdit ediyor, bu sefer balıkesirin elektriği veriliyor bu aradaki fark bursadan bi parça başka bir yerden bir parça zorla toplanıyor, hocamın bahsettiği gibi insanlar kişisel çabalarıyla bu kurumu ayakta tutuyorlar, yapılan yatırımlar yetersiz, özellikle kayıp kaçak bedeli sadece kaçakçıların çaldığı elektrikten oluşmuyor, nakil hatları üzerinde de kayıp var, ve yatırımlarla bu kayıbın azaltılması gerekiyor, kaçak ile savaşılması gerekiyor özel üreticilere daha ciddi kurallar getirilmesi gerekiyor. sistemin bu kadar kopuk olmaması tek yerden yönetilmesi gerekiyor,normal bir ülkede ticaret kurulu operatör, reactive operatör aktive operatör hepsi aynı yerde olmalı, ama nedense istanbula taşıdılar. bunun dışında eğitim eksikliği de var, ülkemizde kalifiye eleman devlette nasıl seçiliyor herkesin bildiği birşey malesef.
    --- spoiler ---
13 entry daha