şükela:  tümü | bugün
  • britanya ile amerikan ingilizcesi arasında telaffuz başta olmak üzere pek çok farklılık vardır. bu farklılıklar bazen ingilizce'nin en iyi konuşulduğu bu iki yerin vatandaşlarının birbirini anlamamasına kadar gidebilir. örneğin "john was very keen to help" şeklindeki bir ingiliz'in cümlesini bir amerikalı çok büyük ihtimalle anlamayacaktır, ta ki siz keen kelimesinin eş anlamlısı için eager diyene kadar. şimdi bu farklara biraz detaylı bakalım.

    öncelikle vocabulary farklılıklarına göz atalım:

    british english ------------------------american english

    anti-clockwise ------------------------counter-clockwise
    articulated lorry----------------------trailer truck
    autumn---------------------------------autumn, fall
    barrister--------------------------------attorney
    bill (restaurant)-----------------------bill, check
    biscuit ----------------------------------cookie
    block of flats--------------------------apartment building
    bonnet (clothing)--------------------hat
    bonnet (car)---------------------------hood
    boot-------------------------------------trunk
    caravan---------------------------------trailer
    car park---------------------------------parking lot
    chemist's shop-----------------------drugstore, pharmacy
    curtain----------------------------------drapes
    chest of drawers---------------------dresser, chest of drawers, bureau
    chips------------------------------------fries, french fries
    the cinema----------------------------the movies
    clothes peg----------------------------clothespin
    coffin------------------------------------coffin, casket
    crisps------------------------------------potato chips
    crossroads-----------------------------intersection; crossroads (rural)
    cupboard------------------------------cupboard (in kitchen); closet (for clothes etc)
    diversion-------------------------------detour
    drawing-pin---------------------------thumbtack
    drink-driving--------------------------drunk driving
    driving licence------------------------driver's license
    dual carriageway--------------------divided highway
    dummy (for baby)-------------------pacifier
    dustbin ---------------------------------garbage can, trash can
    dustman-------------------------------garbage collector
    engine ---------------------------------engine, motor
    estate agent---------------------------real estate agent
    estate car------------------------------station wagon
    film--------------------------------------film, movie
    flat---------------------------------------apartment, flat, studio
    flat tyre---------------------------------flat tire
    flyover----------------------------------overpass
    gearbox (car)-------------------------transmission
    gear-lever-----------------------------gearshift
    girl guide------------------------------girl scout
    ground floor--------------------------ground/first floor
    handbag-------------------------------handbag, purse, shoulder bag
    high street-----------------------------main street
    holiday --------------------------------vacation
    hood (car)-----------------------------convertible top
    jam -------------------------------------jam, preserves
    jug --------------------------------------jug, pitcher
    juggernaut----------------------------18-wheeler
    lift---------------------------------------elevator
    lorry------------------------------------truck, semi, tractor
    mad------------------------------------crazy, insane
    main road----------------------------highway
    maize----------------------------------corn
    maths---------------------------------math
    motorbike----------------------------motorcycle
    motorway----------------------------freeway, expressway
    motorway ---------------------------highway, freeway, expressway, interstate highway, interstate
    nappy---------------------------------diaper
    naughts and crosses--------------tic-tack-toe
    pants, underpants-----------------underpants, drawers
    pavement----------------------------sidewalk
    pet hate------------------------------pet peeve
    petrol---------------------------------gas, gasoline
    the plough --------------------------big dipper
    pocket money----------------------allowance
    post-----------------------------------mail
    postbox------------------------------mailbox
    postcode-----------------------------zip code
    postman-----------------------------mailman, mail carrier, letter carrier
    pub-----------------------------------bar
    public toilet------------------------rest room, public bathroom
    railway------------------------------railroad
    return (ticket)---------------------round-trip
    reverse charge--------------------collect call
    ring road---------------------------beltway, freeway/highway loop
    road surface---------------------- pavement, blacktop
    roundabout traffic---------------circle, roundabout
    rubber-------------------------------eraser
    rubbish-----------------------------garbage, trash
    rubbish-bin------------------------garbage can, trashcan
    saloon (car)------------------------sedan
    shop---------------------------------shop, store
    silencer (car)----------------------muffler
    single (ticket)---------------------one-way
    solicitor----------------------------lawyer, attorney
    spanner----------------------------wrench
    sweets-----------------------------candy
    taxi ---------------------------------taxi, taxi cab
    tea towel--------------------------dish towel
    telly (informal), tv---------------television, tv
    third-party insurance----------liability insurance
    timetable-------------------------schedule
    tin----------------------------------can
    toll motorway-------------------toll road, turnpike
    torch-------------------------------flashlight
    trousers---------------------------pants, trousers
    tube (train)-----------------------subway
    underground (train)-----------subway
    vest--------------------------------undershirt
    waistcoat-------------------------vest
    wallet-----------------------------wallet, billfold
    wellington boots---------------rubber boots, rain boots
    whisky----------------------------whisky/whiskey
    windscreen----------------------windshield
    zip---------------------------------zipper

    topluluk isimlerini (collective nouns) tekil ve çoğul yapma konusunda da farklılıklar vardır. amerikan ingilizcesi topluluk isimlerini tekil sayarken, ada ingilizcesi bunları hem tekil hem çoğul saymaktadır. örneğin;

    "my family are on holiday now" cümlesi kulağı tırmalayabilir, bir amerikan bu cümleyi tuhaf karşılayacaktır, onlar için "my family is on holiday" doğrudur. ama britanya halkı için ilk cümle de doğrudur.

    bir milli futbol takımı için kurulan şöyle bir cümlede şaşırabilirsiniz:

    "england are playing well tonight"

    ancak ada ingilizcesi için bu doğrudur.

    bir başka fark da shall ve need için geçerlidir. amerikanlar shall kullanmazlar, hatta çoğu bilmez bile ne olduğunu. ingilizler'in "shall we go now?" şeklinde kurdukları bir cümleyi amerikanlar shall'in past hali olan should kullanarak "should we go now?" şeklinde kuracaklardır.

    britanya halkı need kelimesini doğrudan bir modal gibi kullanırken amerikanlar için need bir fiildir. şöyle ki:

    you needn't speak about it (british)
    you don't need to speak about it (american)

    bazı fiillerin geçmiş zaman formları da farklılıklardan biridir. britanya ingilizcesi için düzenli bazı fiiller amerikan ingilizcesi'nde düzensiz sayılmaktadır. örneklendirecek olursak:

    british english----------------------------------------------american english

    burn / burned / burned---------------------------------burn / burnt / burnt
    dream / dreamed / dreamed--------------------------dream / dreamt / dreamt
    lean / leaned / leaned-----------------------------------lean / leant / leant
    learn / learned / learned--------------------------------learn / learnt / learnt
    smell / smelled /smelled-------------------------------smell / smelt / smelt
    spell / spelled /spelled----------------------------------spell / spelt / spelt
    spill / spilled / spilled------------------------------------spill / spilt / spilt
    spoil / spoiled / spoiled---------------------------------spoil / spoilt / spoilt

    quit ve wet fiillleri britanya ingilizcesi'nde düzenliyken amerikan ingilizcesi'nde düzensizdir.

    british english--------------------------------american english

    quit / quitted / quitted---------------------quit / quit / quit
    wet / wetted / wetted----------------------wet / wet / wet

    *get fiilinin participle hali amerikan ingilizcesi'nde "gotten"dır. britanya ingilizcesi asla gotten kullanmaz.

    kelimelerin yazımında (spelling) ise harf farklılıkları bazı kelimelerde mevcuttur:

    -re ile biten kelimeler amerikan ingilizce'sinde -er ile yazılırlar.

    british-----------------------us

    centre-----------------------center
    fibre-------------------------fiber
    litre--------------------------liter
    metre------------------------meter
    theatre----------------------theater or theatre

    -our ile biten kelimeler amerikan ingilizcesi'nde -or hecesiyle yazılırlar.

    colour----------------------color
    flavour---------------------flavor
    humour--------------------humor
    harbour--------------------harbor
    labour----------------------labor
    neighbour-----------------neighbor

    -ise ilen biten kelimeleri britanya ingilizcesi hem -ise hem de -ize ile kullanırken amerikanlar sadece -ize ile yazarlar.

    apologize veya apologise----------------------apologize
    organize veya organise-------------------------organize
    recognize veya recognise----------------------recognize

    -yse ile biten kelimeler amerikan ingilizcesi'nde daima -yze şeklinde yazılırlar.

    analyse ----------------------analyze
    breathalyse-----------------breathalyze
    paralyse----------------------paralyze

    bir sesli harf ve l ile biten kelimeler britanya ingilizcesi'nde çift l ile yazılırken amerikan ingilizcesi'nde l çift olmaz.

    travelled------------------traveled
    travelling-----------------traveling
    traveller-------------------traveler

    fuelled---------------------fueled
    fuelling--------------------fueling

    içinde -ae ve-oe geçen latin kökenli kelimelerde amerikanlar tek -e kullanırlar.

    leukaemia----------------------leukemia
    manoeuvre --------------------maneuver
    oestrogen----------------------estrogen
    paediatric----------------------pediatric

    -ence ile biten kelimelerde amerikan ingilizcesi'ndeki yazım -ense şeklindedir.

    defence----------------------defense
    licence------------------------license
    offence-----------------------offense
    pretence---------------------pretense

    not: advice (isim) advise (fiil) (bu bir yazım farkı değildir)

    -ogue ile biten kelimelerde amerikan ingilizcesi'nde sondaki -ue genelde yazılmaz.

    analogue---------------------analog veya analogue
    catalogue--------------------catalog veya catalogue
    dialogue----------------------dialog veya dialogue

    bunlardan ayrı olarak amerikanların present perfect tense kullanımı da oldukça farklıdır. örneğin present perfect tense kullanımında özne "i" olmak koşuluyla have olmaksızın doğrudan fiilin participle halini kullanırlar.

    örnek: i seen this movie before/i never been abroad/ i known him for a long time.

    ayrıca amerikanlar çoğunlukla present perfect tense yerine doğrudan past tense kullanırlar.

    örnek:

    i have lost my keys (british)
    i lost my keys (us)

    bunlar haricinde başta dediğimiz şekilde telaffuz konusunda da oldukça ciddi farklar da vardır. öncelikle amerikanların "r" seslendirmesi çok belirgin olduğu için "retroflex r" meselesine hiç girmeye gerek yok. telaffuzda amerikanların /æ/ telaffuzu kendilerine özgüdür. bunun en belirgin örneği britanya ingilizcesi'nde uzun a /a:/ ile telaffuz edilen kelimelerin amerikan ingilizcesi'nde /æ/ sesi ile telaffuz edilmesidir.

    class
    command
    glass /gla:s/ (us /glæs/)
    demand /di'ma:nd/ (us /di'mænd/)
    advantage
    fast
    dance

    bu duruma örnek gösterilebilir.

    diphtong (ikiünlü) seslerde de farklar vardır. şöyle ki;

    know, low, snow, grow ve bunlara benzer daha binlerce kelimede gibi schwa (burada maalesef kodlanmıyor) ve ince u bileşimli diphtong içeren kelimelerde amerikanlar daha sert bir aksanla schwa'yı o sesine çevirerek telaffuz ederler. yani diphtong schwa+u bileşiminden o+u bileşimine taşınır.

    ayrıca bazı kelimeler ada'da ve amerika'da tamamen farklı şekilde telaffuz edilmektedirler. örneğin "mobile" kelimesi britanya ingilizcesi'nde, kulağınıza da yatkın olduğu şekliyle /mıubail/ (ı schwa olmalı *) şeklinde telaffuz edilirken amerikanlar bu kelimeyi /moubl/ şeklinde okurlar. benzer şekilde;

    ---------------------------------------british--------------------------------us
    vitamin----------------------------/vitımin/--------------------------/vaitımin/
    privacy----------------------------/'privısi/--------------------------/'praivısi/
    schedule-------------------------/'skecu:l/------------------------/'şedju:l/
    garage---------------------------/gı'ra:j/---------------------------/'gæric/
    advertisement----------------/ıd'vö:tismınt/------------------/ædvır'taizmınt/
    herb-----------------------------/hö:b/-----------------------------/örb/

    not: kodlanamayan schwa ve diğer fonetik sembollerden dolayı kusura bakmayın.

    sonuç olarak daha fazla fark var olsa da bu kadarı şimdilik kafi diye düşünüyorum. umarım okurlar için faydalı olur.

    edit: imla
2 entry daha