şükela:  tümü | bugün
9 entry daha
  • bir taraf tarafından, ileride yapılacak benzer sözleşmelerde kullanılmak üzere hazırlanan ve karşı tarafın onayına sunulan sözleşme hükümleri. bir tarafın hazırlaması, diğer tarafın sadece katılması nedeniyle bu koşulların yer aldığı sözleşme, iltihâki, yani katılmalı bir sözleşmedir. eski borçlar kanunu'nda yer almayan, yeni kanunla hayatımıza girmiş bulunan bir konudur.

    aynı tanım borçlar kanunu'nda da verilmektedir. madde 20:

    genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir. bu koşulların, sözleşme metninde veya ekinde yer alması, kapsamı, yazı türü ve şekli, nitelendirmede önem taşımaz.

    aynı amaçla düzenlenen sözleşmelerin metinlerinin özdeş olmaması, bu sözleşmelerin içerdiği hükümlerin, genel işlem koşulu sayılmasını engellemez.

    genel işlem koşulları içeren sözleşmeye veya ayrı bir sözleşmeye konulan bu koşulların her birinin tartışılarak kabul edildiğine ilişkin kayıtlar, tek başına, onları genel işlem koşulu olmaktan çıkarmaz.

    genel işlem koşullarıyla ilgili hükümler, sundukları hizmetleri kanun veya yetkili makamlar tarafından verilen izinle yürütmekte olan kişi ve kuruluşların hazırladıkları sözleşmelere de, niteliklerine bakılmaksızın uygulanır.

    genel işlem şartlarına örnek olarak, bankadan kredi çekerken imzaladığımız sözleşmeleri örnek verebiliriz. bu sözleşmeyi bizzat banka hazırlar ve müşterilerle sözleşme yapılacağı zaman onların onayına sunar. bu sözleşmelere daha bir çok örnek verilebilir. iş akitleri, sigorta sözleşmeleri vesaire...

    genel işlem şartlarının hukuk alanındaki en önemli hükmü, yazılmamış sayılma hükmüdür. o da şöyledir (madde 21). bu sözleşmede, sözleşmeyi onaylayacak tarafın aleyhine olan bir koşul varsa, bu koşul hakkında sözleşmeci tarafa açıkça bilgi verilmesi gerekir. örneğin, sözleşmeden dönmesini yasaklayan ya da ağır şartlara bağlayan bir hüküm varsa sözleşmeci tarafın bunu bilmesi gerekir. aynı şekilde, mesela bir satış sözleşmesinde, satılan ürünün iadesini yasaklayan bir hüküm varsa, karşı tarafın bunu da bilmesi, sözleşmeyi, bu hükme rağmen kabul etmesi gerekir. bu hükümler bilinmeden sözleşme imzalanır ve sözleşmeci taraf bu hüküm nedeniyle mağdur olursa, bu hükümler yazılmamış sayılır. yani mağduriyet giderilir.

    bir başka yazılmamış sayılma durumu ise şudur (madde 24): sözleşmeyi hazırlayan tarafa, karşı taraf aleyhine sözleşmede değişiklik yapma ve ya yeni hüküm ekleme gibi yetkiler veren kayıtlar da yazılmamış sayılır. yani sözleşme yapıldıktan sonra, sözleşmeci tarafın aleyhine olacak hükümler ihdas edilemeyecek, edilemeyeceği gibi karşı tarafın buna rıza göstermesi de geçersiz sayılacaktır. bunun önüne geçmenin yolu ise, mevcut sözleşmenin feshedilip yerine başka bir sözleşmenin kurulmasıdır.

    bu sözleşmelerin yorumlanması, yani açık olmayan noktalarının açıklanması ise şöyle olur (madde 23): bu hükümler sözleşmeci tarafın lehine yorumlanır. yani bankayla yaptığımız kredi sözleşmesinde anlaşılmayan bir hüküm varsa, bu yorumlanırken bankanın aleyhine, bizim ise lehimize bir yorum yapılacaktır. bu hükümle, kanun koyucu sözleşmeci tarafı genel işlem koşullarını hazırlayan tarafa karşı koruma amacı gütmektedir.

    son olarak bir de 25. madde hükmünden bahsedelim. buna göre, sözleşmeye dürüstlük kurallarına aykırı olarak, karşı tarafın aleyhine ve ya onun durumunu ağırlaştıracak hükümler konamaz. bu da şu demektir: bile bile zor durumda olan birinin durumunu daha da zorlaştıracak hükümler koyamazsın. mesela bir gelir kaynağı varsa, bu kaynaktan faydalanmasını engelleyecek hükümler koyamazsın. burada da gene karşı tarafın korunması söz konusudur.

    bu hükümler genel hükümler olmakla birlikte, bu nitelikteki bütün sözleşmelere uygulanması gereken hükümlerdir. borçlar kanunu'ndaki pek çok hüküm, kural olarak yedek niteliktedir, yani özel kanunlarda düzenleme yoksa, ya da buraya yollama yapıyorsa bu kanuna bakılabilir. fakat bu kurallar ise emredici niteliktedir. yani aksi kararlaştırılamaz.

    edit: koşulların niteliği ile ilgili bir hata yapmışım. haklı düzeltme için a kingslayer isimli yazara teşekkürler.
1 entry daha