şükela:  tümü | bugün soru sor
5 entry daha
  • ali riza efendi, hafiz ahmet efendinin ogludur. bilindigi gibi hafiz, kurani ezberlemis insanlara verilen isimdir, efendi ise okumus, bilgili insanlara denir. dolayisiyla ali riza bir hafiz olmamakla beraber, efendi bir insandir.

    bu ahmet efendinin, yani ataturkun dedesinin, bu "resmi" ismi yaninda bir baska lakabi da kacak ve hikayesi de ilginc. 1876da, selanikte bir bulgar kizinin islamiyete gecmesi hususu gundeme geliyor (zorla mi isteyerek mi emin degilim) fakat bolgedeki hiristiyanlar ve ozellikle yakinlari bu duruma karsi cikiyorlar. bilindigi gibi 19.yy da artik osmanlinin icindeki azinliklar, bagli olduklari yabanci gucler tarafindan korunuyorlar ve kendi yasalarinca idare ediliyorlar. dolayisiyla bu hiristiyanlar da fransiz ve alman elciliklerinden yardim istiyorlar. bunu duyunca tepesi atan muslumanlardan bir grup capulcu, olay cikartiyorl ve elcilik gorevlilerini olduruyor.

    tabii bu olay buyuk yanki buluyor ve avrupali gucler savas gemilerini yolluyorlar, osmanli da durumu yatistirmak icin olayla ilgisi olsun olmasin bir suru adami toparlayip, iclerinden ele basi olduklarindan suphelenilen birkac kisiyi asiyor. iste bu olayin hemen oncesinde yakalanmamak icin evini birakip daglara kacan bir grup muslumandan biri hafiz ahmet efendi, lakin olaylara karismis midir, ne derece karismistir, yahut sadece kurunun yaninda yanmamak icin mi kacmistir, onu bilemiyorum.

    velhasil, ataturkun ailesinde bu islami yatkinlik sadece dedesiyle sinirli degil; ali riza efendinin kardesi de hafiz. fakat ali riza, ailesindeki bu hafizlarin yolundan gitmiyor ve karisi zubeyde hanimin tutuculuguna da kapilmadan, kadrolasma ve yapilanma itibariyle avrupali devletleri taklit etmekte olan osmanli burokrasisiyle icice oldugundan daha dunyevi ve pratik bir insan olarak yasamini surduruyor.

    kokenleri konusunda ise kesin bir bilgi yok ama yoruk olusu hakkinda hicbir kanit yok. ataturk bilhassa bu yoruk hadisesini cok defalar onemli yerlerde tekrarlamak zorunda kalmisti cunku sarisin, mavi gozlu biri olarak milliyetcilik akiminin icinde yer almasi dogal olarak kuskuyla karsilaniyordu. o da selanikteki dusuk musluman nufusu yogunlugunun (o yillarda yuzde 28-30 civari) destekledigi bu kuskulari, ailesinin yoruk oldugunu soyleyerek gidermeyi akillica bir yontem olarak secmisti muhtemelen, zira ali riza efendinin yoruk olmadigi hemen hemen kesin. daha olasi bir ihtimal, ali riza efendi ve daha ziyade zubeyde hanim'da arnavut ve slav kani oldugu, fakat birkac nesil boyunca bu atalarinin, oralara yerlesen turklerle ve daha genel olarak muslumanlarla evlendikleridir.
14 entry daha