şükela:  tümü | bugün
22 entry daha
  • dün twitter'da facebook skandalını ve sonuçlarını özetlemeye çalıştım ve buraya ekledim.

    bugün de fularsız entellik'te daha kapsamlı halini yazdım. acelesi olanlar aşağıdaki halini okusunlar.

    ***

    1) 2014'te ca, bir akademisyeni aracı olarak kullanarak, isteyen facebook kullanıcılarına bir anket uygulaması yükletiyor. yükleyene de 1-2 dolar para veriliyor (amazon'un mechanical turk platformu üzerinden).

    2) uygulamayı yükleyenlerin profil bilgileri zaten alınıyor. bu buzdağının görünen kısmı. aynı zamanda, o kişilerin tüm arkadaşlarının bilgileri ve "like"ları da paylaşılıyor.

    3) yani diyelim benim olaydan haberim yok, kimseye yetki metki vermedim (fi tarihinde imzaladığım kullanıcı sözleşmesi dışında). sırf arkadaşım bir uygulama indirdi diye, fb tarihçem, hayatımda adını duymadığım bir şirkete satılıyor.

    4) ca, alt tarafı 800 bin dolar harcayarak, sadece uygulamayı indiren yüzbinlere değil, tam 50 milyon kullanıcıya erişmiş oluyor.

    5) fb bir süre sonra, "arkadaşlarının profil bilgilerini 3. parti uygulamalarla paylaşma" özelliğini kapıyor, şikayet eden internet hakları cengaverleri sayesinde. ama iş işten geçmiş, ca o bilgileri çoktan toplamış, davranışlarınızı inceleyip siyasi reklam modelleri oluşturmuş.

    6) o noktada facebook diyor ki "bu topladığın bilgileri sil". bunun için bir dava mava açmıyor, alt tarafı email atıyor. ca cevap veriyor: "ne bilgisi? şaka şaka, sildim bile". ca tabii ki silmiyor. fb da bir kanıt aramıyor zaten, konu kapanıyor.

    7) kanıt aramadığı gibi, bilgisi bu yolla paylaşılmış kullanıcılarına bir uyarı bile göndermiyor. zaten -teknik olarak- kullanıcılar onca ayarın ve sözleşme sayfasının arasında bir yerde bu dolaylı paylaşım hakkını kabul etmişler.

    8) peki ca o bilgilerle ne yapıyor? bilgilerin asıl önemi, ellerindeki psikolojik seçmen modelini optimize etmek. yani 50 milyonluk veri seti, training set olarak kullanılıyor. bu sayede ilerdeki projelerde daha başarılı olacaklar. nitekim yeni veri bulmak kolay.

    9) bu geliştirilmiş modeli ve -bir ihtimal de 50 milyonluk veri setini- 2015 brexit ve 2016 trump seçim kampanyasında kullanıyor. yeni veri bulmak kolay demiştim. zira bunları halihazırda halka açık olan başka sosyal medya bilgileriyle harmanlıyorlar. ve "gerçek dünyadaki" kişisel bilgileri başka yerlerden satın alıp (kredi skoru, kulüp üyelikleri, vs) devasa bir seçmen modeli oluşturuyorlar.

    10) bu model sayesinde, anahtar seçim bölgelerinde, neredeyse kişiye özel seçim propagandası başlıyor. bu ca öncesinde de vardı, obama da kullanmıştı, hillary de, ama bu kadar sofistike değildi.

    11) ve bu propaganda, tabii ki facebook'un kendi reklam platformu üzerinden dağıtılıyor. yani fb hem bilginin paylaşımını, hem de o bilgiyle optimize edilmiş reklamın bize ulaşımını kontrol ediyor.

    12) şimdi muhtemelen siz sanıyorsunuz ki, ca'in bu modeli, iki parti arasında kalanları tespit edip onlara yoğunlaşan reklamlar için kullanılıyor. çok daha sofistikeler halbuki:

    13) mesela muhafazakar, az eğitimli, paralı ve aşırı aktif bir grup belirliyorlar. sonra bunlara, tam da gıcık olacakları bir dizi reklam sunuyorlar. bu reklamlar gerçek gözüküyorlar ama diğer partinin pozisyonlarını abartılı biçimde destekliyorlar (straw man).

    14) bizim grup gaza geliyor, işte vay efendim silahlarımızı alacaklar, vay bu kış komünizm gelecek, vay göçmenlere bedava doğum...artık o kişinin hassasiyeti neyse. sonra bunlar panik halinde etraflarını örgütlüyorlar. al sana bedavaya grassroots hareketi.

    15) yetmiyor, ca bir yandan da karşıt gruplara moral bozucu içerik gönderiyor. mesela zencisin, oy kullansan %100 demokrat partiye vereceksin. ama ca'in modeline göre oy kullanma ihtimalin %50. o zaman da seni oy kullanmaktan vazgeçirecek, demokrasiye inancını zedeleyecek içerikler görüyorsun.

    16) işin daha da feci tarafı, bu içeriklerin çoğu başkalarına görünmüyor (dark post). eğer komşumun ne kadar uydurma içeriklere maruz kaldığını görebilsem, belki ona yorum yapıp diyalog kurabileceğim. ama mevcut sistemde, herkes kendi gerçekliğinde hapis. fb bu "atomizasyon"un sağlayıcısı.

    17) ca bu işe trump'la başlamadı. taa 2013'te kenya seçimlerine girmişler. brexit'te çalıştılar. bir çok ülkede, değişik partiler bunları işe alıyor.

    18) abd ve avrupa dışındaki yerlerde tüketici hakları, privacy filan hak getire. ne bireysel, ne de sivil toplum seviyesinde bir bilinç var. dolayısıyla o insanların kişisel bilgilerini edinmek çok kolay ve ucuz.

    19) burada tam bir araştırmacı gazetecilik örneği olarak, channel 4'un, ca ile yaptığı görüşmelerin gizli kamera kayıtları var. çeşitli ülkelerde yaptıkları yolsuzluk, rüşvet, türlü türlü seçim manipülasyonları hakkında konuşuyorlar. ukraynalı kızlar bile konu dahilinde.

    20) burada ca aslında kendi efsanesini yaratıyor biraz. çoğu analist, trump'ın zaferinde ca'in payının ufak olduğunu düşünüyor. bence de anaakım medyanın hillary'nin email skandalını işleyiş biçimi, bu tip etkilerden katbekat daha etkili oldu. ama ca kendi markasını yaratma peşinde.

    21) fb artık ca ile birlikte çalışmıyor. cuma günü ortaklıklarını durdurdular. tam da bomba gazete raporları öncesinde. ama bunun nedeni görece teknik bir neden: ca'in, akademik bir çalışma yapan adamı aracı olarak kullanmaması lazımdı. aynı şekilde ca ceo'su da göstermelik sebeplerle kovuldu, yoksa herkes neyin ne olduğunu biliyordu.

    22) fb, bu skandal yüzünden son iki günde tam 50 milyar dolar değer kaybı yaşadı. tüm türkiye'nin 1-1.5 ay boyunca yan gelip yattığını düşünün. tek bir şirketin iki günde kaybettiği piyasa değeri bu.

    23) ve bu panik esnasında, ana savunmaları şuydu: "bir güvenlik açığımız olmadı". zaten sorun da bu. keşke satış değil de açık olsaydı. skandal dediğimiz şey, aslında fb'un ve ca benzeri şirketlerin normal iş modelleri.

    24) fb, apple ve google'ın gücünü anlamak için şu senaryoyu hayal edin: ca gibi başka bir şirket, kitabına uygun olarak online davranış bilgilerinizi satın aldı. offline bilgilerle de birleştirdi. ve %98 kesinlikle sizin gay olduğunuzu saptadı. (fb sadece 20 like sonrası, birçok yönünüzü, arkadaşlarınızdan ve ailenizden iyi bilebiliyor).

    25) sonra bu şirket belediyelere gitti ve dedi ki: "bize 1 milyon dolar verin, bölgenizde kim gay, kim ateist-agnostik, kim oruç tutmuyor, kim solcu vs, hepsini size %98 doğruluk oranıyla verelim". hangi iktidar buna sırt çevirir? ve bunu bugün engelleyecek hiçbir mekanizma yok.

    26) bu senaryo, 3. parti uygulamalar hakkındaydı. daha düşük ama daha korkunç bir ihtimal: ya facebook'un kendisi bir siyasi konum alırsa? ca, fb'un sahip olduğu datanın ufak bir kısmıyla seçimlere etki etti, ediyor. peki fb, reklam ve haber algoritmalarını siyasi konumlara göre optimize ederse ne olacak? haberimiz dahi olmayabilir.

    27) belki sosyal medya umrunuzda değil. belki de "benim zaten saklayacak bir şeyim yok ki" kafasındasınız. ama sosyal medyayı kullanmasanız, hatta hesabınızı silseniz bile davranış tarihçeniz başkalarının malı olmaya devam ediyor. ve bu mal, gelecekteki davranışlarınızı da başka kanallar üzeriden değiştirmekte kullanılıyor. ca'in bir sloganı "data that drives behavioral change" idi.

    28) kaldı ki, çoğumuzun hesap silme lüksü de yok. birçok ülkede fb demek internet demek, iş demek (business manager). fb olmasa google veya apple bu rolü oynuyor. biraz daha perde arkasında da amazon var, hem alışveriş hem de cloud hizmetleriyle (aws). hepi topu 3-4 platforma göbekten bağlıyız.

    29) bu platformların, özellikle fb'un tüm iş modeli, bizi şirketlere ve siyasi partilere satmak (data mining), sonra da onları geri bize satmak (reklam). o yüzden bu konuda etik davranmaları imkansız. bu büyük bir sorun. sandık çalmaktan, sahte oy pusulasından daha global bir sorun. ve kendi kendine düzelmeyecek. büyük mücadeleler olacak, olmalı.

    30) bu konularda takip ettiğim iki hesap @zeynep ve @aral. siz de takip edin. abuk subuk uygulamalar indirmeyin. privacy ayarlarınıza bir bakın. ve en önemlisi, gördüğünüz her türlü içeriğin (organik veya reklam), dünyanın objektif halini yansıtmadığını, size özel bir şekilde hazırlandığını unutmayın.

    (ek: konunun ancak bir kısmı siyaset hakkında, onun da bir kısmı trump hakkında. ama karıştıranlar olabilir: devam eden mueller soruşturmasının bir parçası olan ve yine 2016 seçimlerinde gerçekleşen rusya kaynaklı sosyal medya projesi, bu konudan tamamen farklı. doğu avrupadaki bazı merkezlerde "fake news" üretip, çeşitli sosyal medya platformlarına reklam vermekten ibaret, daha low-tech bir oluşum o. bir de abd ayağı vardı, ki mueller bir düzine rus vatandaşına suçlama getirdi halihazırda)

    ***

    konunun google versiyonu için:
    google’a hediye ettiğim 20 milyon sayfa belge ( fularsız | medium | sözlük )
74 entry daha