şükela:  tümü | bugün
21979 entry daha
  • 1963-1964 kıbrıs buhranı ve amerikan başkanı johnson'ın başbakan ismet inönü'ye mektubu

    kıbrıs'ın bağımsızlık döneminin bu iki buhranı, esas itibarıyla kıbrıs rumlarının enosis'ten, yani adayı yunanistan'a ilhak sevdasından vazgeçmemeleri ve 1960 anayasasının türklere tanıdığı hakları bir türlü hazmedememiş olmalarından çıkmıştır.

    1963 yılında kıbrıs'ta gerginlik arttı. rum tethisçiler türklere saldırmaya başladılar. türkler kaçırılıyor ve öldürülüyordu. bu atmosfer içinde, kıbrıs ortodoks kilisesi başpiskoposu makarios, 30 kasım 1963'te türk toplumuna ve kıbrıs'la doğrudan doğruya ilgili devletlere 13 konuda kıbrıs anayasasında değişiklik yapılması gerektiğini bildirmiştir. özetlemek gerekirse bu değişikliklerin kabulü halinde türk toplumu basit bir azınlık haline düşecekti. türkiye makarios'un bu anayasa değişikliği tekliflerini reddetti.

    kıbrıs'ta rumların türklere saldırılarının devam etmesi üzerine türkiye 15 şubatta kıbrıs'a müdahale etmeyi düşünmüştür. ancak güvenlik konseyi meseleye el koyarak finlandiyalı bir diplomatı arabulucu tayin etmiştir.

    mayıs ayında makarios'un kıbrıs'ta mecburi askerlik sistemini ihdas etmesi, rumları askere almaya başlaması ve dışarıdan ağır silahlar almaya başlaması durumu yeniden gerginleştirir.

    türkiye kıbrıs'a 7 haziranda askeri çıkarma yapmaya karar verir. ancak amerikan başkanı johnson 5 haziranda başbakan ismet inönü'ye şöyle bir mektup yazar:

    1. türkiye, garanti antlaşmasını tam işlemeden adaya müdahale kararı almıştır. türkiye henüz müdahale hakkını kullanamaz.
    2. türkiye tarafından kıbrıs'a yapılacak askeri bir müdahale kendisini sovyetler birliği ile bir çatışmaya sokabilir. türkiye nato'lu müttefiklerine danışmadan onların rıza ve desteğini almadan böyle bir harekete giriştiğine göre acaba nato'nun türkiye'yi savunma yükümlülüğü var mıdır? türkiye bu noktayı heralde düşünmedi.
    3. türkiye ile amerika arasında mevcut 12 temmuz 1947 tarihli yardım antlaşmasının 4. maddesine göre, türkiye amerika'nın vermiş olduğu silahları kıbrıs'a müdahalede kullanamaz. çünkü bu silahlar türkiye'ye savunma amacıyla verilmiştir.
    4. ayrınıtlı görüşmeler için türkiye başbakanı washington'a giderse, başbakan johnson bundan memnun olacaktır.

    askeri müdahaleden vazgeçilmiş, 13 haziranda yumuşak sayılabilecek ifadelerle mektuba cevap verilmiş ve ismet inönü tarafından 21 haziran'da washington'a ziyaret gerçekleştirilmiştir.

    ancak burada önemli olan nokta şudur ki bu olay amerika ve türkiye ilişkileri için bir nevi dönüm noktası olmuştur. denebilir ki o zamana kadar dünyanın tek memleketi türkiye idi ki, orada amerikalılara "go home" denmiyordu. bu mektuptan sonra türk kamuoyunda amerika'ya güven derinden sarsılmıştır ve ilk defa olarak türkiye'de amerika'ya karşı olumsuz bir algı oluşmuştur. 1961 anayasasının getirdiği hürriyet rejimi içerisinde sol akımların da boy göstermesiyle bu olumsuz algı ilerleyen yıllarda giderek kuvvetlenmiştir.

    fahir armaoğlu, 20. yy siyasi tarihi..
151 entry daha