şükela:  tümü | bugün
13 entry daha
  • sosyal devletin hakim oldugu soylenen avrupa veya kanada'daki emeklilikten cok da farkli degildir.

    abd'de tercihe bagli olarak 62-70 yas arasi emekli olunabilir ve ne kadar gec emekli olunursa baglanan maas da daha yuksek olur. bu tabi ki devlet kaynakli emekliliktir ve sosyal guvenlik sisteminin bir parcasidir. bu federal devlet tarafindan saglanir ve eyaletten eyalete degismez. bunun disinda daha erken emekli olmak isteyenlere bir suru opsiyon taninmistir.

    bunlara gelmeden once karsilastirma acisindan diger ulkelere bakalim. almanya'da emekli yasi 65, fransa'da 62-67 arasi, kanada'da 65, danimarka'da 65, norvec'te 67, hollanda'da 68 ve avustralya'da 65. batili ulkeler arasinda cok buyuk bir fark gozukmuyor.

    bunlar sosyal guvenlik sisteminden emekli olma yaslari. bir de gercekte insanlarin emekli oldugu yaslar var. amerikan devletinin yayinladigi istatistiklere gore 55-64 yas arasindaki nufusun sadece %64'u hala calismaktadir (labor participation rate). yani ulkedeki nufusun yaklasik 3'te biri emeklilik yasi gelmeden emeklilige ayrilmis.

    62 yasini beklemeden emekli olmanin bir cok yolu var. bir cok eyalette devlet memuru olarak 20-25 yil calisan biri erken yasta emekli olabiliyor. yine abd ordusunda, polis teskilatinda, federal devlette veya itfaiye gibi cesitli teskilatlarda calisanlar belli bir yil calistiktan sonra emekli olabiliyor.

    bunun disinda abd dunyada yatirim yapmanin en avantajli oldugu ulkelerden biri oldugu icin kendi imkanlariyla emekli olanlarin sayisi hic de az degil. ornek olarak 10-15 yil once onemli sayida amazon, apple, google gibi sirketlerin hisselerinden alip kenara koyan biri bugun coktan emekli olacak parayi biriktirmistir. bunun disinda etf'lerden tut options trading'e kadar 50 cesit yatirim kanali var ve bunlardan hepsi degil ama 2-3 tanesini ogrenip bu 2-3 tanesinde derinleserek para biriktirmek zor degil.

    eskiden kurumsal amerikan sirketlerinin (ozellikle ford, gm, caterpillar gibi endustriyel sirketler) kendi emeklilik pakedi (pension) vardi ama artik bu paketleri veren sirket sayisi yok denecek kadar az. onun yerine 401k pakedinize her yil maasinizin %5-10'u kadar bir katki yapiyorlar. her yil maasinizdan bir o kadar da siz koyarsaniz 50-55 yasina geldiginizde epeyce paraniz birikmis olur.

    gecen sene intel'den emekli olan 2 is arkadasim oldu. biri 52 yasinda kanada'da dogup buyumus olan cin asilli seker gibi bir adamdi ve su anda dunya turu yapiyor. gecen gun facebook'ta tahiti'de dalgiclik yaptigi resimleri paylasmisti. digeri de 55 yasinda ve oregon'da kaldi. kendisi part-time iste calisiyor ama paraya muhtac oldugundan cok hobi olarak yapiyor. calistigi yer de uzum yetistirip sarap ureten turistik bir bag. adam aksama kadar turistlerle beraber sarap tadiyor. millet bu elemani cok sinir stres biri olarak biliyordu, en son gordugumde melek gibi bir amca olmus.

    bir de abd'de emekli olup daha ucuz ulkelerde yasayan amerikalilar var. bu sekilde 35 yasinda emekli olan insanlar bile taniyorum. mesela 35 yasina kadar disinizi sikip bir suru para biriktirdiniz ve bunun size temettu veya faiz olarak getirisi ayda 1,000 dolar olsun. bu paraya abd'de emekli olup gecinmek imkansiza yakindir ama bir ucuncu dunya ulkesinde bu parayla rahat rahat yasayabilirsiniz. turkiye'de bile bu para gecinmeye yetecektir diye dusunuyorum. abd'de yillar once 300 bin dolara ev alip sonra bu evi aylik 2 bin dolara kiraya veren ve bu parayla guney amerika'da rahat rahat yasayan bir arkadasim var. birden fazla ev alip airbnb takilanlar bile var ama bu tam olarak emeklilige girmez herhalde.

    su anda 33 yasindayim ve hedefim 40 yasinda emekli olmak. maasimdan arttirdigim parayi kenara koyup cesitli yatirim kanallarina yonlendiriyorum. gayet iyi bir maasim olmasina ve benimle ayni maasi alanlar her sene araba yenilemesine ve luks arabalarda gezmesine ragmen ben 8 yildir ford'un ucuz bir modelini kullaniyorum. gecen sene hanimla evlendigimizde her sey dahil toplam bin dolar masraf yaptik ve dugunle balayina harcayacagimiz parayi yatirim olarak degerlendirdik. su anda oturdugum evi yillar once aldigim apple hisseleri sayesinde aldim. mesela millet her sene telefonunu yeniliyor ama ben 4 senedir ayni telefonu kullaniyorum. daha henuz playstation 4'e gecemedim bile (yalniz 3 senedir gaming pc alacagim diyorum daha paraya kiyip alamadim). bunlar hep tasarruf namina yapilmasi gereken seyler yoksa amerika'ya gelip de nasil olsa burada araba, elektronik esyalar, luks seyler filan turkiye'ye gore daha ucuz diye gaza gelip tum parasini harcayan insanlar biliyorum. ucuz diye her seyi almak zorunda degiliz sonucta. abd'de o kadar cok imkan var ki masraflari biraz kisip yatirim yaparak cok erken yaslarda cok rahat emekli olunabiliyor.

    etrafimda her sene arabasini ve telefonunu yenileyen, 2 yilda bir yeni bilgisayar alan, surekli yurtdisi tatiline cikan, haftasonlari deli para harcayan, surekli kiyafetlerini yenileyen bazi insanlar da var ve bunlar buyuk ihtimalle 65 yasina kadar calisacaklar. zaten sorsaniz kendileri de oyle soyluyorlar. bununla beraber tutumlu olan, parasini dikkatli kullanan, yatirim yapan ve 50 yasinda gule oynaya emekli olan insanlar da biliyorum. amerikalilar para harcamayi cok seven bir millettir. surekli para harcarlar ve surekli paralarinin olmadigindan sikayet ederler. bu gozler aylik 8 bin dolar aylik alan adamin "yetiremiyorum" dedigini gordu.

    insan emekli olsa bile yapacak bir ugras istiyor. ya part-time is buluyor, ya gonullu olarak bir yerde calisiyor, ya dunyayi dolasiyor. yasadigim kucuk kasabada bir tane supermarket var ve gecen hafta bu marketin muduru emekli oldu. adamin emeklilik haberi yerel gazetede yer buldu. adam kendine bir tekne almis ve bu tekneyle okyanusu turlayacakmis. zaten kucuk kasabada yasadigim icin burada emekli insan cok. yasadigim sokakta toplam 5 tane ev var ve 2'si emekli ailelere ev sahipligi yapiyor. biri rv ile surekli milli parklari turluyor, digeri de paso balik tutuyor. ikisini de pek evde gormuyoruz.

    aslinda su anda sahip oldugumuz ve yasadigimiz ev tam bir emekli evi. ortasindan nehir gecen ormanlik bir kasabada bir dagin etegindeyiz, 3-4 donum ufak bir arazimiz var, hepsini tek tek kendi ellerimle diktigim 20'den fazla meyve agacimiz var (3 cesit elma, 3 cesit armut, 2 cesit visne, 2 cesit findik, 2 cesit seftali, 1 tane badem, 4 tane blueberry, 2 tane nar, uzum, kiraz...vs) ve organik yontemlerle kendi meyve sebzemizi hobi olarak yetistiriyoruz. bir tane de husky cinsi kopegimiz var ve evin garajini kopek yuvasina cevirip ona verdik.

    yasadigimiz kasabamizdan bir resim: https://s1.eksiup.com/23f87595787.jpg

    bu da husky'miz ve ayni nehrin yerden goruntusu: https://s1.eksiup.com/fad5428a278.jpg

    zaten evden calistigim icin emekli olunca hayatim bundan cok farkli olmayacak. yine de en buyuk amacim fazla yaslanmadan emekli olmak cunku finansal ozgurlugun ve kimseye muhtac olmamanin verdigi huzur ve dinginligi hicbir sey vermez diye tahmin ediyorum.

    sozun kisasi amerika'da gercekten emekli olmak istersen cok erken yaslarda olabilirsin. en kotu ihtimal burada kazanip biriktirdigin dolarlarla herhangi bir ucuncu dunya ulkesinde krallar gibi yasarsin. artik meksikalilar bile buraya gelip 5-10 yil para biriktirdikten sonra meksika'ya donuyorlar cunku burada kazandiklari dolarlar orada yedi sulalelerine yetiyor.

    abd'de emeklilik konusunda en buyuk risk saglik giderleri. 62 yasindan sonra sosyal guvenlik kapsamina girdiginiz icin saglik giderlerinizi devlet oduyor ama bu yastan once emekli olanlar kendi saglik giderlerini karsilamak zorundalar. burada yasayan martin adinda ingiliz bir amca var ve adam otobus soforlugu yapiyor. adamin ilginc bir hayat hikayesi var ama 10 yil afrika'da, 15 yil new york'ta filan yasamis ve su anda oregon'da yasiyor. normalde arazisini almis, topragini islemis, inekleri filan var ve emeklilik icin her sey hazir ama saglik sigortasi edinmek icin okul otobusu soforu olarak calisiyor. martin amca 62 yasina girer girmez emekli olmali planliyor. saglik sigortasi isi bir sekilde halledilirse amerikalilarin cogu 62 yasini beklemeden emekli olurlar. cogunu tutan en buyuk sey bu.

    ayrica gunumuzde ekonomi cok farkli bir yere gidiyor. emekli olup uber soforu olarak calisanlar, evinin odalarini airbnb uzerinden kiralayanlar, taskrabbit uzerinden cesitli gorevler yaparak para kazananlar derken insanlar belli bir sirkete bagli olmadan da para kazanmanin yolunu kesfettiler. internetten para kazanma imkanlari, youtuber'lik kariyerleri derken cok seyler degisti. bununla birlikte sirketler de insanlarin yaptigi bazi isleri robotlara ve bilgisayarlara yaptirmaya basladi ve bir cok ulkede evrensel temel maas sistemi tartisilmaya baslandi. bu yuzden onumuzdeki yillarda is hayati da emeklilik de cok farkli sekillere burunecek. tahminime gore ileride insanlar 45-50 yasinda emekli olacaklar ama is hayatindan tamamen cikmak yerine hobileri uzerinden para kazanmaya ve dusuk tempolu olarak calismaya devam edecekler.

    edit: entry'de hata yapmisim. sosyal guvenlikten emekli olma yasi 62'den baslasa da medicare denen emeklilerin yararlanabildigi saglik sigortasi 65 yasindan sonra basliyor. bu yuzden 62 yasinda emekli olanlar ilk 3 yil kendi saglik sigorta giderlerini odemek zorundalar.
2 entry daha