şükela:  tümü | bugün
39 entry daha
  • suikast olayı, bu işe katılanlardan, şevki isminde bir motorcu tarafından emniyete haber verilmiştir. tertipçi ise ziya hurşit'tir. motorcunun görevi, suikastten sonra katilleri yunanistan'a kaçırmaktır. fakat işin başarılamayacağı yahut korkudan dolayı olayı ele vermiştir. halbuki gazi ertesi gün izmir'de olacaktı. ve görünüşe göre bu cinayete kurban gideblirdi.

    önce yattığı otelden ziya hurşit tevkif edildi. yatağının altında silah ve bombalar çıktı. 3.000 türk lirası kadar da para çıkmıştı. aynı zamanda, diğer bir otelde yatan üç kişi daha yakalandı.: çopur hilmi, laz ismail, gürcü yusuf! üç sabıkalı serseri...

    suikast, ziya hurşit ve bu üç serseri eliyle yapılacaktı. cinayet, gazi'nin arabası ziya hurşit'in kaldığı gaffar oteli önündeki sokakta gerçekleşecekti.

    ziya hurşit yakalanınca suçunu hemen itiraf etmiştir. fakat suikastin başka düzenleyicileri de vardır. başta sarı edip.

    suikastin istanbul'daki idarecileri de ortaya çıkıyordu. başta izmit milletvekil şükrü bey ve diğerleri. daha sonra anlaşıldı ki, izmir teşebbüsü daha önce ankara'da planlandığı ve uygulamak için de en uygun yer olarak izmir görülmüştür.

    iş bu şekli alınca istanbul ve ankara'da tevkiflere başlandı. şükrü beyle sarı efe ve yakınları istanbul'da yakalanarak izmir'e getirildi. istikal savaşında savaşan ve gazi'nin yakınlarından olan eskişehir milletvekili albay arif beyle bazı yakınları da görevlerinden alındı. işte bundan sonra şüpheliler ve ilişkiler siyasi gruplara sıçramaya başladı.

    ankara ve istanbul 'da eski terakkiperver fırkası bazı kurucuları ve öncüleri şüpheli görüldü. yakalandılar. kazım karabekir paşa, ali fuat paşa, refet paşa, cafer tayyar paşa ve diğerleri bu aradaydılar.

    16-17 haziran günleri bu şeklide geçti. gazi olayları balıkesir'den takip ediyordu. daha sonra ilk tahkiakt için izmir'e hareket etti.
    olayın meydana çıkması ve memlekete duyurulmasıyla beraber gazi millete o meşhur olan ilk beyannamesini yayınladı:
    -,"benim naçiz vücudum, bir gün elbette toprak olacaktır. fakat türkiye cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır ve türk milleti, emniyet ve saadetini garanti eden prensiplerle medeniyet yolunda tereddütsüz yürüyecektir."

    paşa bir ara baş tertipçi ziya hurşit'i görmek ister. huzuruna getirirler:
    -" ziya hurşit bey, uzun bir zaman beraber çalışmamış mıydık? bir gaye uğrunda?
    -" evet paşam!"
    -" nedir bu suikast! hem de şebekenin elebaşı, ruhu sizmişsiniz?"
    -"öyle.. doğrudur paşam. suikast yapmaya gelmiştim ama fiile çıkamadı..
    "-sizden bunu beklemezdim?
    -" dünya beklenmedik şeylerle doludur paşam. ne yapayım ki bugün huzurunuzda bu vaziyetteyim.." şeklinde bir konuşma geçmiştir.

    daha sonra ziya hurşit tekrar paşayla konuşmak ister. af diler ama paşa "ben müdahale edemem. iş mahkemede çözülecektir" der.
    olaydan dört gün sonra, artık izmir'de bulunan istiklal mahkemesi açıklamalarda bulunur. işte terakkiperver fırkanın adı ilk olarak bu açıklamada geçmiştir.

    27 haziran'da başlayan muhakeme 13 temmuz'da sona erdi. sanıklar başlıca şöyle gruplandırıldı:
    -suikastte doğrudan görev alanlar,
    -teşvikçileri ve hazırlayanlar,
    -doğrudan görülmeyen fakat gizliden gizliye gaziyev e ankara'ya cephe almış olan ittihatçılar,
    -gazi'nin yakın arkadaşları..

    sorguları hızlı bir şekilde yürüten istiklal mahkemesi'nin kararı ise şu şekilde sonuçlandırmıştır:
    "sanıklardan izmit mebusu şükrü, saruhan mebusu halis turgut, istanbul mebusu ismail canbulat, erzurum mebusu rüştü, lahistan mebusu ziya hurşit ve eski trabzon mebusu hafız mehmet, sarı efe namıyla maruf edip, mebus albay arif, laz ismail, emekli çopur hilmi, baytar rasim, gürcü yusuf, eski ankara valisi aldulkadir ve iaşeci kara kemal'in bu hareketleri..."
    bunlar ölüm cezasına çarptırılmıştı. sanıklar safında ayakta hükmü dinleyen paşalar aynı sükun içinde dinlemeye devam ettiler. hükmün daha sonraki kısmında, suçla herhangi bir ilişkileri olmadıkları için beraat eden isimler sayılıyordu.
    " kazım karabekir, ali fuat, refet, cafer tayyar ve mersinli cemal paşalarla, mebuslardan faik, sabit, halit, feridun fikri, kamil zeki, bekir sami, besim necati, münir hüsrev, eski erzurum vekili necati ve diğerleri beraat..."

    13 temmuz 1926'da izmir'de sona eren suikast davasını, ankara'da ittihatçıların muhakemesi takip etti. beraat eden paşalar ise 5 aralık 1927'de tasfiye edilerek emekliye sevk edildiler.

    olaydan bir yıl kadar sonra ali fuat paşa, 18 mart 1927 akşamı gazi'nin sofrasına davet edilerek iltifat görmüştür. ayrıca ali fuat paşa o gece gazi'nin kendisine:
    "- paşaları senin hatrın için affettirdim,"şeklinde bir açıklama yaptığını da ali fuat paşa dile getirmiştir.

    iş bu entry hazırlanırken tek adam kitabından yararlanılmıştır.
15 entry daha