şükela:  tümü | bugün sorunsallar (6)
24626 entry daha
  • ülkemizde sıkça yaşadığımız askeri darbeler ve kalkışmalar cumhuriyet dönemine özgü bir durum değildir.

    osmanlı döneminde de ordu, otoritenin zaafa uğradığı dönemlerde sık sık isyan edip yönetimi devirmiştir.
    12 padişah darbe ile tahtını kaybetmiş, bunların 6 tanesi öldürülmüştür.

    fatih sultan mehmed döneminde bursa'da sultanın yolunu kesip iki tarafını saf tutan yeniçeriler bahşiş isteyip kazan kaldırdı.
    fatih bu duruma çok sinirlense de 10 kese akçe dağıtıp askeri sakinleştirdi.
    ardından yeniçeri ağası kurtçu doğan ve yardımcıları ile yayabaşlarını meydanda falakaya yatırıp ağlayana kadar sopalattı. sonra hepsini görevinden azletti. yeniçerileri kontrol altında tutmak için kendisine bağlı birkaç bin doğancı ve sekbanı aralarına kattı. yeniçeriler onun saltanatı boyunca ne zorluk çekerse çeksinler bir daha seslerini çıkarmadılar.

    istanbul'da ilk askeri isyan, bu şehrin fatihi 2. mehmed vefat ettikten sonra yaşandı.
    şehzade cem sultan taraftarı paşaların konaklarını basan şehzade beyazıd taraftarı askerler saklanan paşaları parçalayıp kesik başlarını mızraklara geçirip sokaklarda dolaştırdılar. paşalarla beraber birçok zenginin evi yağmalandı. tarihçi neşri'nin benzetmesiyle askerler 'aç kurt koyuna nasıl saldırırsa, istanbul'a öyle saldırmışlardı'.
    2. beyazıd ancak askerlere para dağıtarak istanbul'a girebildi.

    yaşlanan 2. beyazıd çok sevdiği oğlu şehzade ahmed'i tahta çıkarma niyetindeydi. yeniçeriler ise trabzon valisi şehzade selim'i sert mizacı sebebiyle desteklemekteydi. ahmed'e bir şey yapamasalarda onun destekçisi paşaların evlerini yağmalayıp ellerine geçirdiklerini öldürüyorlardı. selim istanbul'a yakın bir sancağın idaresine tayin olmak istiyordu. iki taraf arasında gidip gelen elçilere rağmen anlaşma sağlanamayınca yaşlı sultan ve oğlu birlikleriyle çorlu yakınlarındaki karışdıran ovasında karşı karşıya geldi. şehzadenin birlikleri düzenli ordu karşısında yenildi. ama bozguna rağmen şehzade selim'in asker nezdindeki nüfusu azalmadı.
    geri çekilip güçlenen selim 25 nisan 1512'de yeniçerilerle saray'ın önüne geldi. asker zoruyla tahttan apar topar indirilen 2. beyazıd 1 ay sonra dimetoka'ya giderken yolda öldü.

    19 mayıs 1622'de 2. osman'a isyan bayrağı açan sipahi ve yeniçeriler kızlar ağası ve veziriazam'ın kellesini istedi.
    genç osman'dan red cevabını alınca yeniçeriler ve destekçileri önce şehri yağmaladı sonra ateşe verdi ardından sarayı bastı ve akli dengesi bozuk 1. mustafa'yı padişah olarak tanıdıklarını bağırmaya başladılar.
    kendilerinden aman dileyen genç osman'ı soyup entariyle beyaz bir ata bindiren yeniçeriler küfürler edip devrik padişahın baldırlarını ve butlarını sıktılar. yedikule zindanlarına indirdikleri genç osman'ın dirisine ve ölüsüne ağza dahi alınmayacak çok utanç verici hareketlerde bulunuldu. evliya çelebi seyahatnamesi'nde ayrıntılı olarak anlatılan bu iğrenç sahneleri tarihçi necip asım o sayfayı 'bu rezilliği gelecek kuşaklar kesinlikle öğrenmemeli' diyerek yırtmıştı.
    -2. osman'ın öldürülmesini duyunca halk ayaklandı ve anadolu'da tuttukları bütün yeniçerileri öldürmeye başladı ve 'sultan katili kimse hakkından gelinsin' diyerek padişahı öldürenlerin cezalandırılmasını istediler. 2 osman'ı yedikule'de bizzat öldürten davut paşa 2. osmanın bindirildiği aynı at'a bindirilip, aynı odada, aynı iple 1623 yılının ocak ayında boğularak öldürüldü.-

    asker sultan ibrahim döneminde bir kez daha ayaklandı.
    sipahi ile yeniçerilerin şehir ortasında birbiriyle vuruştuğu bu dönemin sonunda
    padişah devrilip oğlu 4. mehmed tahta çıktı. sultan ibrahim 18 ağustos 1648'de öldürüldü.

    1648'de istanbul'a akın eden sipahiler bir kez daha şehirde büyük bir isyan başlattı. acemi oğlanlarda onlara katıldı.
    yeniçeriler çok şiddetli karşılık verdi.
    sultanahmet caminin kapı ve pencereleri bu muharebeler sonucunda parçalandı. caminin içi kellelerle dolup taştı. yüzlerce sipahinin cesedi asi olduklarına hükmedilerek cenaze namazları kılınmadan denize atıldı.

    1687'de avcı mehmet'i tahttan indiren yeniçeri, halkın da desteğiyle 1703'de 2. mustafa'yı, 1730'da 3. ahmet'i devirmiştir.
    1730 patrona halil isyanı sırasında istanbul'da lale devri'nde yapılan saraylar ve bahçeler yıktırıldı, binlerce ev ateşe verildi, haraç vermeyen herkes öldürüldü, haftalarca devlet otoritesi sağlanamadı.

    1807'de kabakçı mustafa isyanı başgösterdi. ayaklanan yeniçeriler birçok devlet adamını idam edip 3. selim'i tahttan indirdiler, 2 ay sonra da idam ettiler.

    2. mahmud döneminde yeniçeri ocağı ortadan kaldırıldı. ama ordu içindeki darbe ve isyan isteği sona erdirilemedi.

    sultan abdülaziz 30 mayıs 1876 yılında ordu içindeki cunta tarafından devrilip 4 haziran günü intihar süsü verilip bilekleri kesilerek öldürüldü.
    daha sonra cinayeti işleyen ve fiilen iştirak edilenler idama mahkum edildi ise de hepsi 2. abdülhamit tatafından affedildi.

    kezâ, 1908'de 2. abdülhamit'in devrilmesi de tamamiyle ordu içindeki ittihatçıların hareketidir.

    cumhuriyet döneminde de demokrasinin işleyişi askeri darbelerle defalarca kesildi veya kesilmeye çalışıldı.

    ilk olarak 27 mayıs 1960'da atatürk ilke ve inkılaplarına ters düşüldüğü gerekçesiyle ordu yönetime el koydu, a.b.d'den istediği krediyi alamayınca sovyetler birliği ile yakınlaşmaya çalışan demokrat parti hükümeti devrildi.
    235 general, 66 yargıtay üyesi, 28 danıştay üyesi hemen emekli edildi.
    tutuklandıktan iki gün sonra pencereden atlayarak intihar eden içişleri bakanı namık gediğin cenazesi çöp arabasıyla kaldırıldı. ailesi atladığı söylenen camdan kedi bile geçemeyeceğini açıklayıp eski bakanın yapılan işkencelere dayanamayıp öldüğünü iddia etti.
    cumhurbaşkanı celal bayar ve diğer bakanların idamları abd başkanı kennedy, ingiltere kraliçesi 2. elizabeth ve papa'nın uğraşlarıyla müebbete çevrilse de, başbakan adnan menderes, dışişleri bakanı fatih rüştü zorlu ve maliye bakanı hasan polatkan asılarak idam edildi.
    adnan menderes'e idam edilmeden önce zorla prostat kontrolü yapıldı, asılmadan önce son isteği olmasına rağmen sigara içmesine izin verilmedi.

    22 şubat 1962'de bu kez baas modeline benzer bir sosyalist cunta yönetimi kurmak isteyen harp okulu komutanı albay talat aydemir önderliğinde bir askeri kalkışma oldu. askeri öğrencilerin çoğunluğunu oluşturduğu bu güruh kısa sürede ankara'da stratejik noktaları ele geçirdi.
    cumhurbaşkanlığı muhafız alayı toplantı halindeki cumhurbaşkanı, başbakan ve bakanları kontrol altına aldı. genelkurmay ve inönü talat aydemir'e kan dökmeden harekat durdurulursa kimseye ceza verilmeyeceği güvencesini verince alarm kaldırıldı.
    aydemir ve destekçisi 69 subay ertesi gün tutuklanıp akabinde emekli edildi. destekçisi öğrencilerin de tamamınının askeriye ile ilişiği kesildi.

    21 mayıs 1963'de emekliliğe sevk edilen talat aydemir ve destekçileri ikinci kez darbe girişiminde bulundular.
    özellikle yön dergisinde toplanan ve başını doğan avcıoğlu ve ilhan selçuğun çektiği cuntacı sosyalist yazarlar da aydemir'i destekliyorlardı.
    darbeyi önceden haber alan inönü ve genelkurmay bu kez alttan almadı ve teşebbüsü kanlı şekilde bastırdı.
    ankara'da iki grubun tankları savaş pozisyonuna geldi, alçak uçuş yapan savaş uçakları pencere camlarını patlattı. tbmm kuşatıldı. başkent savaş meydanına döndü.
    olaylar neticesinde 8 kişi öldü 21 kişi yaralandı.
    talat aydemir ve yardımcısı fethi gürcan idam edildiler.
    bu iki başarısız darbe girişimi sebebiyle tüm öğrencileri okuldan uzaklaştırılan harp okulu 1963 ve 1964 yıllarında mezun vermedi.

    9 mart 1971'de kendilerine milli demokratik devrimci diyen ve talat aydemir'in hedeflediği gibi sosyalist askeri bir cunta yönetimi arzulayan doğan avcıoğlu ve ilhan selçuk ekibi ordu içindeki subay destekçileri ile bir askeri darbe teşebbüsünde daha bulundu.
    harekatın yapılması planlanan 9 mart günü kara kuvvetleri komutanı faruk gürler, nato ülkeleri için standart olarak hazırlanan ve herhangi bir sosyalist devrim hareketi başladığı zaman uygulanacak olan direniş planını devreye soktu.
    yani bir nevi ordu sol gösterip sağ vurdu.
    3 gün sonra 12 mart muhtırası verilip demirel hükümeti devrildi.

    12 mart 1971'de trt haber bültenlerinde okunan muhtıra ile ordu, adalet partisi hükümetini devirdi. başta öğrenci liderleri olmak üzere geniş çaplı tutuklanmalar yaşandı. ordu içindeki solcu subayların çoğu tasfiye edildi. 9 mart planlayıcıları doğan avcıoğlu, ilhan selçuk, ilhami soysal gibi isimler ziverbey köşkünde işkenceyle sorguya çekildi. 1972'de türkiye halk kurtuluş ordusu kurucuları deniz gezmiş ve hüseyin inan ile yusuf aslan idam edildi. aynı yıl idamı engellemek için 3 ingilizi kaçırıp rehin alan türkiye halk kurtuluş partisi cephesi kurucusu mahir çayan ve 9 arkadaşı öldürüldü. 1973'de tikko kurucuları ibrahim kaypakkaya ve ali haydar yıldız öldürüldü.

    12 eylül 1980'de t.s.k tarafından bir kez daha devlet yönetimine el koyuldu.
    1 milyon kişi gözaltına alındı.
    7000 kişi için idam istendi, 517 kişiye idam cezası verildi, 55 kişi idam edildi.
    171 kişi işkence sonucu öldü.
    50 ton kitap, dergi sakıncalı olduğu gerekçesiyle yakılıp imha edildi.
    23.000 derneğin faaliyeti durduruldu.
    14.000 kişi vatandaşlıktan çıkarıldı.

    28 şubat 1997'de mgk kararları hükümete bildirildi.
    mevcut iktidarın icraatlerinden hoşnutsuz olan medyadan, yargıdan ve sivil toplum kuruluşlarından orduya destek geldi.
    baskılara dayanamayan başbakan erbakan 18 haziran 1997'de istifa etti.

    27 nisan 2007'de genelkurmay başkanlığı tarafından yapılan basın açıklaması ile hükümet uyarıldı.
    internet aracılığıyla yapıldığı için açıklamaya e-muhtıra adı verildi.
    abdullah gül'ü cumhurbaşkanı seçtirmemeye yönelik yapılan bu hamle hükümet tarafından ciddiye alınmadı.

    15 temmuz 2016'da önce istanbul'daki boğaz köprüleri askerler tarafından kapatıldı. geceyarısı trt'den ordunun yönetime el koyduğu haberi geldi. olayların arkasında gülen cemaati olduğu belirlendi. hükümetin çağrısı ile halk meydanlara çıktı. tanklar sokağa indi. ankara'da uçaklar sabaha kadar alçak uçuşla bomba yağdırdı. 250 kişi hayatını kaybettti, 2200 kişi yaralandı...
10726 entry daha